Nga Redaksia – Programi i investimeve strategjike u krijua për të tërhequr kapital të huaj, për të zhvilluar turizmin dhe për të nxitur ekonominë shqiptare. Megjithatë, pas më shumë se një dekade, një pjesë e projekteve më të mëdha janë shoqëruar me konflikte pronësore, hetime penale, debate mjedisore, probleme teknike dhe pikëpyetje mbi përfitimin real të shtetit.
Analiza e dokumenteve publike, vendimeve gjyqësore dhe raporteve financiare tregon se statusi “investim strategjik” në shumë raste ka funksionuar më tepër si një instrument që garanton lehtësi administrative dhe fiskale sesa si një mekanizëm që siguron se projektet janë të ligjshme, ekonomikisht të qëndrueshme dhe në interes publik.
Dreamades Luxury Suites – rasti i vetëm me paligjshmëri të provuar
Ndër projektet strategjike, “Dreamades Luxury Suites” në Dhërmi përbën rastin më të rëndë të konfirmuar nga drejtësia.
Hetimet zbuluan se rreth 10 mijë metra katrorë tokë shtetërore ishin kaluar në pronësi private përmes dokumenteve të falsifikuara dhe më pas ishin shitur tek kompania që zhvillonte projektin.
Procesi përfundoi me dënimin e ish-kryebashkiakut të Himarës, Jorgo Goro, ndërsa toka u konfiskua dhe iu kthye shtetit. Gjykata shpalli të paligjshëm procesin e tjetërsimit të pronës, por jo të gjithë investimin.
Ky rast evidentoi se edhe projektet me status strategjik nuk kanë qenë të imunizuara nga manipulimet me pronën publike.
Probleme teknike në projektin më të madh të vendit
Edhe “Durrës Yachts & Marina”, investimi më i madh strategjik në Shqipëri, është përballur me vështirësi teknike.
Inspektimet kanë konstatuar ulje të themeleve në dy ndërtesa, me deformime deri në 28 centimetra dhe 18 centimetra, duke kërkuar ndërhyrje të specializuara për stabilizimin e strukturave.
Problemet kanë ngritur pikëpyetje mbi cilësinë e projektimit, studimeve gjeologjike dhe mbikëqyrjes së punimeve në një projekt që promovon standarde ndërkombëtare.
Sazan, Butrint dhe Pashaliman – dilema mjedisore dhe të sigurisë
Edhe projekte të tjera strategjike janë shoqëruar me polemika.
Në ishullin e Sazanit mbetet shqetësim prania e mundshme e municioneve të pashpërthyera për shkak të përdorimit të mëparshëm ushtarak.
“Manastir Resort” pranë Butrintit u bë objekt debatesh pasi një pjesë e territorit ishte brenda Parkut Kombëtar. Ndërtimi u bë i mundur vetëm pasi kufijtë e parkut u ndryshuan, duke nxitur kritika se mbrojtja e zonës u dobësua për t’i hapur rrugë investimit.
Ndërkohë “Pashaliman Laguna Eco Resort” përfshin një ndërthurje të konflikteve pronësore, çështjeve të mbrojtjes kombëtare, trashëgimisë kulturore dhe zonave të mbrojtura, pa pasur ende një vendim përfundimtar gjyqësor.
Konfliktet mbi pronësinë
Edhe projekti “Soleil & Sea” është përfshirë në procese gjyqësore mbi pronësinë.
Pretendues të ndryshëm kanë ngritur akuza për falsifikim dokumentesh dhe regjistrime të paligjshme të pasurive, duke treguar se verifikimi i pronësisë nuk ka qenë gjithmonë i plotë përpara dhënies së statusit strategjik.
Durrës Marina – modeli financiar dhe kostoja publike
Rasti më kompleks mbetet “Durrës Yachts & Marina”.
Në letër projekti paraqitet si një investim mbi 2 miliardë euro, por dokumentacioni financiar tregon se kapitali fillestar i investitorit privat është vetëm rreth 80 milionë euro, ndërsa pjesa dërrmuese e financimit pritet të vijë nga parashitja e apartamenteve dhe njësive tregtare.
Modeli ekonomik mbështetet kryesisht në shitjen e rreth 13 mijë apartamenteve, ndërsa marina dhe funksionet turistike zënë një peshë shumë më të vogël në të ardhurat e planifikuara.
Nga fitimi neto i projektuar prej rreth 854 milionë eurosh, investitori privat mund të përfitojë rreth 572 milionë euro, ndërsa shteti, si aksioner me 33%, rreth 281 milionë euro, nëse projekti realizon fitimet e parashikuara.
Megjithatë, përfitimi i shtetit nuk është i garantuar, pasi varet nga rezultatet financiare të shoqërisë dhe vendimet për shpërndarjen e dividendit.
Kontributi i shtetit
Ndërkohë, kontributi publik është i menjëhershëm.
Shteti ka vënë në dispozicion territorin e Portit të Durrësit, ka dhënë lehtësi fiskale dhe përjashtime nga disa taksa.
Sipas dokumenteve të paraqitura në Gjykatën Kushtetuese, vlera e këtyre aseteve dhe lehtësive llogaritet në rreth 940 milionë euro.
Përtej kësaj, zhvendosja e portit tregtar në Porto Romano kërkon një investim publik që mund të kalojë 1.6 miliardë euro.
Pra, ndërsa investitori privat zhvillon projektin rezidencial në një nga zonat më të vlefshme të vendit, infrastruktura zëvendësuese financohet nga buxheti i shtetit.
Një raport që ngre pikëpyetje
Nëse krahasohen të dhënat financiare, shteti angazhon asete dhe investime publike me vlerë shumë më të madhe sesa fitimi i pritshëm që mund të marrë si aksioner.
Në të njëjtën kohë, projekti po përballet me vonesa në ndërtimin e Portit të Ri të Porto Romanos dhe me problemet teknike të konstatuara në godinat e para.
Kjo krijon pasiguri si për realizimin e afateve, ashtu edhe për balancën mes interesit publik dhe atij privat.
Panorama e investimeve strategjike në Shqipëri tregon një kontrast të fortë mes objektivave të shpallura dhe realitetit të zbatimit.
Ndërsa disa projekte kanë sjellë investime konkrete, një pjesë e tyre janë shoqëruar me konflikte pronësore, probleme teknike, debate mjedisore dhe procedura gjyqësore.
Rastet e analizuara ngrenë pyetjen nëse statusi “investim strategjik” ka garantuar vërtet projekte të sigurta dhe me interes publik, apo ka shërbyer kryesisht si një mekanizëm për të përshpejtuar procedurat administrative dhe për të ofruar lehtësi të konsiderueshme për investitorët.
Në këtë kontekst, nevoja për transparencë më të madhe, kontroll më të fortë institucional dhe verifikim rigoroz të pronësisë, fizibilitetit teknik dhe ndikimit ekonomik mbetet një nga sfidat kryesore të politikës shqiptare të investimeve strategjike.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
