Nga Redaksia – Nga taksat dhe energjia te pensionet, tregu i punës dhe euroja: programi ekonomik i AfD-së ka disa ide që adresojnë problemet reale të Gjermanisë, por edhe propozime që mund të krijojnë goditje të mëdha ekonomike. Pyetja nuk është nëse programi tingëllon mirë politikisht, por nëse bilanci ekonomik do të ishte pozitiv.
Gjermania nuk ka sot një problem të vogël koniunktural. Ka një problem strukturor.
Institutet kryesore ekonomike gjermane paralajmërojnë për kosto të larta prodhimi, konkurrueshmëri të dobësuar të industrisë, mungesë fuqie punëtore dhe një problem demografik që po ul potencialin afatgjatë të rritjes. Në parashikimin e përbashkët të pranverës 2026, institutet ekonomike gjermane vlerësojnë se rritja e potencialit prodhues, aktualisht rreth 0,2%, mund të ndalet krejtësisht deri në fund të dekadës.
Pra, pyetja se çfarë do të bënte një qeveri e AfD-së nuk është aspak e parëndësishme.
Por përgjigjja kërkon të shohim të gjithë programin, jo vetëm pjesët që tingëllojnë mirë.
1 – A ka AfD të drejtë për taksat dhe burokracinë?
Në këtë pikë programi i AfD-së prek një problem real.
Partia kërkon ulje të ndjeshme të barrës tatimore dhe një sistem më të thjeshtë tatimor. Në programin e Bundestagut 2025 ajo propozon, ndër të tjera, heqjen e tatimit mbi pasurinë dhe tatimit mbi trashëgiminë dhe një ndryshim të gjerë të strukturës së taksave.
Ekonomikisht, argumenti është i kuptueshëm.
Nëse një kompani paguan më pak taksa dhe shpenzon më pak për burokraci, ajo ka më shumë kapital për:
- investime;
- makineri dhe teknologji;
- kërkim dhe zhvillim;
- punësime;
- zgjerim të prodhimit.
Problemi është se ulja e taksave nuk është falas.
Nëse shteti humbet miliarda euro të ardhura, duhet të ketë një përgjigje konkrete se ku do të shkurtohen shpenzimet ose sa rritje ekonomike pritet të krijojë reforma.
Këtu programi i AfD-së duhet të testohet me një buxhet të plotë, jo vetëm me sloganin “më pak taksa”.
2 – Energjia: këtu AfD prek plagën e industrisë gjermane
Një prej problemeve më të mëdha të industrisë gjermane është kostoja e energjisë.
AfD kërkon një kthesë të fortë të politikës energjetike, përfshirë përdorimin e energjisë bërthamore, qymyrit dhe gazit, si dhe kundërshton pjesë të politikës klimatike dhe të çmimeve të CO₂. Programi i saj argumenton se energjia e shtrenjtë po dëmton konkurrueshmërinë e industrisë gjermane.
Kjo pjesë e argumentit nuk mund të hidhet poshtë me një koment banal.
Institutet ekonomike gjermane vetë e identifikojnë koston e lartë të prodhimit dhe energjisë si një prej faktorëve që dëmtojnë konkurrueshmërinë.
Pra, diagnostikimi i problemit nga AfD nuk është pa bazë.
Por zgjidhja është çështje tjetër.
Rikthimi i centraleve bërthamore të mbyllura nuk është një buton që shtypet dhe energjia e lirë rikthehet nesër. Ka çështje teknike, ligjore, investimesh dhe sigurie.
Gjithashtu, kthimi te karburantet fosile mund të krijojë varësi të reja dhe kosto të tjera.
Prandaj këtu duhet bërë një dallim:
AfD prek një problem real, por kjo nuk do të thotë automatikisht se zgjidhja e propozuar është ekonomikisht optimale.
3 – Industria: këtu programi ka potencialin më të madh
Gjermania është një ekonomi industriale.
Automobilistika, makineritë, kimia, metalurgjia, elektronika dhe mijëra kompani të Mittelstand-it janë pjesë e strukturës së saj ekonomike.
Nëse këto kompani përballen me:
- energji të shtrenjtë;
- taksa të larta;
- burokraci;
- mungesë punëtorësh;
- rregullore gjithnjë e më komplekse;
atëherë konkurrueshmëria bie.
Vetë parashikimet e instituteve ekonomike gjermane theksojnë se industria po përballet me konkurrueshmëri të dobësuar dhe kosto të larta prodhimi.
Në këtë aspekt, një politikë që redukton kostot e biznesit mund të japë efekt pozitiv.
Por këtu lind pyetja më e rëndësishme:
Çfarë ndodh nëse ulja e kostove shoqërohet me izolim ekonomik?
Sepse AfD nuk propozon vetëm reformë të brendshme.
Programi i saj përfshin edhe një ndryshim shumë më radikal të marrëdhënies së Gjermanisë me BE-në dhe euron.
Dhe pikërisht këtu analiza bëhet shumë më kritike.
4 – Euroja është pika më e rrezikshme e programit
AfD argumenton se euroja është një sistem i gabuar për ekonomi kaq të ndryshme dhe kërkon daljen e Gjermanisë nga sistemi euro dhe rikthimin e një monedhe kombëtare.
Kjo është shumë më tepër se një reformë fiskale.
Do të ishte një ndryshim fundamental i modelit ekonomik gjerman.
Gjermania është një ekonomi jashtëzakonisht e integruar me tregun evropian. Kompanitë gjermane kanë zinxhirë furnizimi, investime dhe tregti ndërkufitare në të gjithë BE-në.
Një rikthim te marka gjermane do të sillte mundësi për politikë monetare kombëtare, por njëkohësisht do të krijonte një periudhë të madhe pasigurie për kontratat, borxhet, bankat, tregtinë dhe kursin e këmbimit.
Kjo është pika ku kritika ekonomike ndaj AfD-së bëhet serioze.
DIW ka argumentuar se dalja nga euro dhe një politikë më nacionaliste ekonomike do të godisnin modelin eksportues gjerman. Ky është një vlerësim i DIW-së, jo një fakt i pakontestueshëm, por është një rrezik që nuk mund të injorohet.
Pra:
ulja e taksave mund të stimulojë ekonominë; dalja nga euro mund të krijojë një tronditje shumë më të madhe.
Këto dy efekte nuk mund të vendosen në të njëjtën kolonë pa llogaritur peshën e tyre.
5 – BE-ja: Gjermania nuk është një ishull
Programi i AfD-së shkon edhe më tej në marrëdhëniet me BE-në.
Kjo përbën një dilemë të madhe ekonomike.
Nga njëra anë, Gjermania mund të dëshirojë më shumë sovranitet në politikën fiskale, energjetike dhe industriale.
Nga ana tjetër, industria gjermane përfiton nga një treg evropian i integruar.
Prandaj, nëse “sovraniteti ekonomik” do të shoqërohej me pengesa më të mëdha për tregtinë, kapitalin dhe fuqinë punëtore, një pjesë e përfitimit nga reduktimi i burokracisë mund të humbiste.
Ky është një nga paradokset e programit:
AfD dëshiron ta bëjë kompaninë gjermane më konkurruese duke i ulur kostot, por në të njëjtën kohë propozon ndryshime që mund t’ia vështirësojnë kompanisë qasjen në tregjet dhe strukturat evropiane.
Bilanci duhet llogaritur, jo supozuar.
6 – Migracioni dhe tregu i punës: argumenti ekonomik është më kompleks
AfD propozon kufizime shumë të forta ndaj migracionit dhe një politikë të “remigrimit”.
Këtu problemi ekonomik është veçanërisht i ndërlikuar.
Gjermania ka nevojë për fuqi punëtore për shkak të plakjes së popullsisë. Institutet ekonomike e identifikojnë mungesën e fuqisë punëtore dhe ndryshimin demografik si probleme strukturore për rritjen.
Prandaj një politikë që redukton emigracionin ekonomik duhet t’i përgjigjet një pyetjeje shumë konkrete:
Kush do t’i zëvendësojë punëtorët që dalin nga tregu i punës?
Nëse përgjigjja është produktivitet më i lartë, automatizim, punësim më i madh i gjermanëve, rritje e moshës së pensionit dhe pjesëmarrje më e madhe e grave në tregun e punës, atëherë duhet të tregohen masat konkrete për t’i realizuar.
Përndryshe, problemi i fuqisë punëtore mbetet.
7 – Pensionet: këtu debati duhet të kthehet te matematika
Edhe sistemi i pensioneve nuk mund të analizohet me shifrën “48%”.
48% është një tregues standard i nivelit të pensionit, jo 48% e pagës së fundit për çdo pensionist.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse Gjermania ka kategori shumë të ndryshme: pensionistë me karrierë të plotë, me punë me kohë të pjesshme, me ndërprerje të gjata, me pak vite sigurimi, punonjës publikë dhe Beamte.
Prandaj, kush përdor 48% si të ishte pensioni real i çdo pensionisti po përzien një tregues statistikor me të ardhurën individuale.
Problemi real është tjetër:
sa kontribuues do të ketë në të ardhmen për çdo pensionist?
Kjo është pyetja që përcakton qëndrueshmërinë e sistemit.
Dhe këtu çdo parti, përfshirë AfD-në, duhet të paraqesë llogaritje të plota.
8 – A mund ta financojë AfD paketën e vet?
Ky është testi kryesor.
Nëse AfD premton:
- taksa më të ulëta;
- energji më të lirë;
- më pak burokraci;
- pensione të mbrojtura;
- shpenzime sociale të ndryshuara;
- investime;
- më shumë siguri;
- dhe një reformë të madhe të shtetit,
atëherë pyetja financiare është e pashmangshme:
Sa kushton gjithçka dhe ku dalin paratë?
Një program ekonomik nuk testohet vetëm nga numri i taksave që heq.
Testohet nga bilanci:
Të ardhura të shtetit – shpenzime të shtetit = deficit ose suficit.
Nëse ulja e taksave stimulon aq shumë investimet, punësimin dhe produktivitetin sa të zgjerohet baza tatimore, reforma mund të vetëfinancohet pjesërisht.
Por kjo nuk duhet marrë si automatike.
AfD nuk mund të shpallet as shpëtimtar, as katastrofë me një fjali
AfD ka identifikuar disa probleme reale të ekonomisë gjermane:
energji e shtrenjtë, burokraci, barrë tatimore, produktivitet i dobët, konkurrueshmëri industriale dhe presion demografik.
Edhe institutet ekonomike gjermane flasin për shumë prej këtyre problemeve.
Por programi i AfD-së nuk ndalet aty.
Ai propozon ndryshime shumë më radikale në euro, BE, migracion dhe politikën energjetike. Pikërisht këto masa krijojnë rreziqet më të mëdha për modelin ekonomik gjerman.
Prandaj pyetja nuk duhet të jetë:
“A është AfD e mirë apo e keqe për ekonominë?”
Pyetja profesionale është:
Cilat masa të programit do ta rrisnin produktivitetin dhe konkurrueshmërinë, cilat do të ishin fiskalisht të financueshme dhe cilat mund të krijonin kosto më të mëdha se përfitimet?
Nëse AfD do të fokusohej te ulja e burokracisë, energjia konkurruese, taksat më të thjeshta, investimet private, produktiviteti dhe reforma e pensioneve, atëherë ekziston një argument ekonomik i fortë për të shqyrtuar efektet pozitive të këtyre masave.
Por nëse reforma ekonomike do të kombinohej me dalje nga euroja, izolim më të madh ekonomik dhe kufizim të fuqisë punëtore që Gjermanisë i nevojitet për shkak të demografisë, atëherë rreziku ekonomik do të ishte dukshëm më i madh.
Pra, pika vendimtare nuk është etiketa “AfD”. Është kombinimi konkret i politikave.
Dhe pikërisht këtu duhet të bëhet debati: jo me sharje, jo me shifra të nxjerra nga konteksti dhe jo me “48%” të përdorur si slogan, por me bilance, produktivitet, punësim, investime, energji, pensione dhe rritje ekonomike.
Gjermania nuk ka nevojë për një debat më emocional.
Ka nevojë për një llogari më të saktë.
© Copyright of PatriotikMedia.al
