Dhjetë vite pas ligjit që premtoi zhvillim, bilanci ngre pikëpyetje mbi përdorimin e pasurive publike dhe përfitimet reale për qytetarët
Nga Redaksia – Dhjetë vjet pas hyrjes në fuqi të ligjit për Investimet Strategjike, një bilanc i bazuar në të dhënat zyrtare ngre pikëpyetje serioze mbi efektivitetin e këtij modeli zhvillimi. Ligji, i miratuar në vitin 2015 dhe i zgjatur gjashtë herë, u prezantua si instrument për të tërhequr kapital të huaj, për të krijuar vende pune dhe për të nxitur ekonominë. Megjithatë, rezultatet tregojnë një panoramë ku shteti ka angazhuar pasuri publike dhe miliarda euro investime infrastrukturore, ndërsa përfitimet konkrete në punësim dhe zhvillim ekonomik mbeten të diskutueshme.
Në këtë dekadë, rreth 55 subjekte kanë marrë statusin e investitorit strategjik, duke deklaruar investime me vlerë 8.83 miliardë euro dhe 46.566 vende pune të planifikuara. Pjesa dërrmuese e tyre, rreth 70 për qind, i përket sektorit të turizmit, me investime të deklaruara prej 6.31 miliardë eurosh.
Por, në praktikë, shumë prej këtyre projekteve nuk janë përkthyer në struktura turistike tradicionale. Në vend të hoteleve dhe kapaciteteve akomoduese, janë zhvilluar komplekse vilash, apartamentesh dhe rezidencash luksoze, të destinuara kryesisht për shitje. Një pjesë e projekteve kanë mbetur të papërfunduara, janë vonuar ose kanë ndryshuar ndjeshëm nga planet fillestare.
Vlora – laboratori i modelit të investimeve strategjike
Qarku i Vlorës përfaqëson rastin më domethënës të këtij modeli.
Sipas të dhënave të përpunuara nga vendimet e Komitetit të Investimeve Strategjike, vetëm në aksin Vlorë–Ksamil janë miratuar të paktën 20 projekte strategjike turistike, me investime të deklaruara rreth 2.4 miliardë euro dhe afro 7.200 vende pune.
Për të mbështetur këto investime, shteti ka vënë në dispozicion rreth 1.000 hektarë tokë publike, me një vlerë tregu të llogaritur rreth 3 miliardë euro, ndërsa investimet publike në infrastrukturë – përfshirë Tunelin e Llogorasë, bypass-in e Vlorës, rrugët turistike, ujësjellësit, kanalizimet dhe rrjetin energjetik – kanë arritur në rreth 1.1 miliardë euro.
Në total, kostoja publike e angazhuar në këtë qark i kalon 4 miliardë eurot.
Megjithatë, pavarësisht këtij angazhimi financiar, të dhënat zyrtare tregojnë se Vlora rezultoi në vitin 2025 qarku me treguesit më të dobët të punësimit në Shqipëri, ndërsa pesha e saj në numrin total të ndërmarrjeve në vend ka rënë krahasuar me një dekadë më parë.
Nga resortet turistike te komplekset rezidenciale
Investimi i parë strategjik në Shqipëri ishte projekti “New Born”, sot i njohur si “Vala Mar Residences”, në Hamallaj.
Ai u miratua në vitin 2016 si kompleks turistik, duke përfituar procedura të përshpejtuara administrative, asistencë shtetërore dhe të drejtën e përdorimit të vijës bregdetare për 20 vjet.
Megjithatë, zhvillimi përfundoi kryesisht në një kompleks vilash dhe apartamentesh private të shitura tek individët.
Ky model u përsërit edhe në shumë projekte të tjera përgjatë bregdetit shqiptar.
Edhe pas ndryshimeve ligjore të vitit 2017, të cilat kërkonin hotele me katër ose pesë yje dhe operatorë ndërkombëtarë për të përfituar statusin strategjik, praktika ka treguar se zhvilluesit ndërtojnë fillimisht vilat dhe apartamentet për shitje, ndërsa strukturat hoteliere shtyhen për fazat e fundit ose mbeten të parealizuara.
Turizmi dominon, por punësimi mbetet modest
Nga 55 projektet strategjike, 39 janë në sektorin e turizmit, duke përfaqësuar mbi 71 për qind të kapitalit të deklaruar, por vetëm rreth 52 për qind të vendeve të punës.
Raporti ekonomik është domethënës.
Mesatarisht, për çdo vend pune të planifikuar në projektet turistike nevojiten rreth 257 mijë euro investim.
Në të kundërt, projektet industriale dhe zonat ekonomike paraqesin një raport shumë më efikas.
Gjashtë projekte industriale dhe prodhuese deklarojnë mbi 16.900 vende pune, me një investim prej vetëm 342 milionë eurosh, ose rreth 28.700 euro për çdo vend pune.
Edhe bujqësia dhe agroturizmi rezultojnë dukshëm më efikase, me rreth 53.900 euro investim për çdo vend pune, ndërsa disa projekte arrijnë edhe në vetëm 18 mijë euro për punonjës.
Tre projekte përthithin mbi gjysmën e investimeve
Portofoli i investimeve strategjike karakterizohet edhe nga një përqendrim shumë i lartë financiar.
Vetëm tre projekte – Durrës Yachts & Marina, resorti në Ishullin e Sazanit dhe parku diellor e me erë në Tropojë – përfaqësojnë rreth 4.68 miliardë euro, ose mbi 53 për qind të gjithë investimeve strategjike të miratuara.
Ndërkohë, dhjetëra projekte të tjera kanë mbetur në letër ose nuk kanë arritur të realizojnë objektivat e shpallura.
Kritikat ndaj modelit
Analisti ekonomik Neritan Sejamini e ka cilësuar modelin e investimeve strategjike si një instrument klientelist, i cili, sipas tij, ka shërbyer për transferimin e pasurive publike në favor të interesave private, duke shmangur procedurat konkurruese të prokurimeve, ankandeve dhe koncesioneve.
Sipas tij, pas një dekade tashmë ekzistojnë prova të mjaftueshme për të vlerësuar rezultatet reale të këtij modeli, ndërsa kostot e krijuara për shtetin dhe pasuritë publike do të mbeten për brezat e ardhshëm.
Bilanci pas dhjetë vitesh
Ligji për Investimet Strategjike u krijua me premtimin për të sjellë kapital, vende pune dhe zhvillim ekonomik.
Megjithatë, bilanci i deritanishëm tregon se pesha kryesore e përfitimeve është përqendruar tek zhvillimet rezidenciale dhe pronat bregdetare, ndërsa shteti ka angazhuar pasuri publike dhe investime infrastrukturore me vlerë shumë të lartë.
Debati mbetet i hapur nëse modeli ka prodhuar zhvillimin ekonomik të premtuar apo nëse ka favorizuar kryesisht zhvillimin e pasurive të paluajtshme mbi tokat më të vlefshme të vendit. Përfundimi mbi përgjegjësitë dhe vlerësimin politik të këtij bilanci u takon lexuesve dhe institucioneve, ndërsa të dhënat zyrtare ofrojnë bazën për një debat të informuar.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
