Nga Redaksia:
Rritja e menjëhershme e çmimeve të karburanteve në Shqipëri, menjëherë pas tensioneve në Lindjen e Mesme dhe konfliktit me Iran, ka ndezur alarmin tek qytetarët: a kemi të bëjmë me një krizë reale globale, apo me një abuzim të brendshëm të shumëfishtë?
Në një treg të vogël si Shqipëria, ku çdo lëvizje e çmimeve ndjehet drejtpërdrejt në xhepin e qytetarit, çdo rritje e papritur kërkon përgjigje. Dhe këtë herë, dyshimet janë më të forta se kurrë.
Reagimi i menjëhershëm në rritje, por jo në ulje
Sapo lajmet për përshkallëzimin e konfliktit në Iran dolën në skenë, çmimet e naftës në Shqipëri nisën të rriten me shpejtësi. Brenda pak ditësh, tabelat në pikat e karburantit ndryshuan, duke reflektuar rritje të ndjeshme.
Por fenomeni i njohur për shqiptarët u përsërit: rritje e menjëhershme, ndërsa ulja e çmimeve vjen me vonesë ose nuk reflektohet plotësisht.
Ky model i përsëritur prej vitesh ka ngritur dyshime serioze mbi mënyrën se si funksionon tregu i hidrokarbureve në vend.
Lufta dhe efekti real në tregjet globale
Nuk mund të mohohet se tensionet në Lindjen e Mesme ndikojnë drejtpërdrejt në çmimin e naftës. Ngushtica e Hormuzit, nga ku kalon një pjesë e madhe e furnizimit botëror, është një pikë kritike.
Çdo kërcënim për bllokimin e saj sjell panik në tregje dhe rritje çmimesh në bursat ndërkombëtare.
Por pyetja që lind është: a justifikon kjo rritje automatike dhe e menjëhershme në Shqipëri?
Struktura e çmimit: ku shkojnë paratë?
Në Shqipëri, çmimi i naftës nuk përcaktohet vetëm nga tregu ndërkombëtar. Një pjesë shumë e madhe e tij përbëhet nga taksa dhe tarifa.
Praktikisht:
- një pjesë e madhe e çmimit për litër përfundon në buxhetin e shtetit
- pjesa tjetër mbetet në duart e kompanive të hidrokarbureve
Kjo krijon një situatë ku qytetari paguan më shumë se në shumë vende të rajonit, ndërsa transparenca dhe konkurrenca mbeten të kufizuara.
Pse nuk ndërhyn qeveria?
Në një situatë të tillë, ndërhyrja e qeverisë do të ishte një nga mënyrat më të shpejta për të lehtësuar barrën mbi qytetarët.
Një ulje e ndjeshme e taksave do të sillte automatikisht ulje të çmimit në pompë.
Por kjo nuk po ndodh.
Kritikët argumentojnë se kjo mungesë ndërhyrjeje nuk është rastësi. Sa më i lartë çmimi i naftës, aq më shumë të ardhura për shtetin. Kjo ka krijuar bindjen se qytetari po përdoret si burim përfitimi në kohë krize.
Qeveria e drejtuar nga Edi Rama ndodhet në qendër të këtyre kritikave, ndërsa kërkesat për transparencë dhe ulje taksash po shtohen.
Roli i kompanive të hidrokarbureve
Nga ana tjetër, edhe kompanitë e hidrokarbureve nuk janë jashtë dyshimeve.
Sjellja e tregut shpesh karakterizohet nga reagim i menjëhershëm ndaj çdo lajmi negativ dhe mungesë reflektimi kur çmimet ndërkombëtare bien.
Kjo ka çuar në dyshime për mungesë konkurrence dhe për një treg që nuk funksionon plotësisht sipas rregullave të një ekonomie të lirë.
Sa pritet të shkojë çmimi?
Nëse tensionet vazhdojnë:
- në afat të shkurtër priten rritje të mëtejshme
- në afat mesatar çmimi mund të arrijë nivele të larta
- në skenarë të rëndë, Shqipëria mund të përballet me çmime rekord historike
Krizë reale apo abuzim i dyfishtë?
Lufta në Iran është një realitet që ndikon tregjet globale. Por në Shqipëri, ajo duket se po shfrytëzohet në një sistem ku:
- shteti përfiton nga taksat e larta
- kompanitë përfitojnë nga mungesa e konkurrencës
- qytetari mbetet pala që paguan gjithmonë
Në fund, pyetja mbetet e hapur dhe më e fortë se kurrë:
A kemi të bëjmë me një krizë të importuar… apo me një abuzim të organizuar brenda vendit?