Nga Reuters:
Bisedimet mes United States of America dhe Iran për programin bërthamor janë cilësuar si “pozitive”, ndërsa burime diplomatike konfirmojnë se raundi i ardhshëm do të zhvillohet në Vjenë javën e ardhshme. Megjithatë, prapa deklaratave optimiste, tensionet mbeten të larta dhe opsioni ushtarak vazhdon të qëndrojë mbi tryezë.
Përparim diplomatik mes mosmarrëveshjeve thelbësore
Ministri i Jashtëm i Omanit, Sayyid Badr bin Hamad al-Busaidi, i cili po ndërmjetëson procesin, deklaroi se është arritur “progres i rëndësishëm” dhe se palët kanë shkëmbyer ide “kreative dhe pozitive”. Ai theksoi se propozimi i ri i Teheranit është ndërtuar mbi parimet e dakordësuara në raundin e mëparshëm.
Nga ana iraniane, ministri i Jashtëm Abbas Araghchi ka dorëzuar një dokument të ri negociues, i cili – sipas mediave iraniane – adreson “justifikimet amerikane” për programin bërthamor dhe përfshin elementë kyç të një marrëveshjeje të mundshme.
Burime pranë negociatave bëjnë me dije se disa çështje teknike janë sqaruar në raundin e dytë dhe se tashmë po punohet për formulimin e një kornize konkrete marrëveshjeje. Një takim “teknik” është planifikuar për të mërkurën, pa pjesëmarrjen e emrave politikë kryesorë.
Ngërçi: Pasurimi zero dhe uraniumi 60%
Sipas burimeve diplomatike iraniane, ndërprerja e përkohshme e raundit të tretë ndodhi për shkak të kërkesës amerikane për “zero enrichment” – pra ndalimin total të pasurimit të uraniumit – si dhe dorëzimin e gjithë uraniumit të pasuruar në nivelin 60%.
Administrata e Presidentit Donald Trump ka mbajtur publikisht qëndrimin se çdo marrëveshje duhet të përjashtojë plotësisht pasurimin, megjithëse raporte të fundit sugjerojnë se Uashingtoni mund të pranojë një nivel simbolik pasurimi, nën garanci të rrepta ndërkombëtare.
I dërguari special amerikan Steve Witkoff ka deklaruar se qëllimi është shmangia e një “sunset clause”, pra e një afati skadence për marrëveshjen, duke kërkuar kufizime afatgjata pa limit kohor.
Sanksionet dhe “vijat e kuqe” të Teheranit
Zyrtarë iranianë kanë theksuar se fleksibiliteti i tyre është “maksimal brenda vijave të kuqe”, por çdo marrëveshje duhet të përfshijë heqjen reale të sanksioneve ekonomike. Teherani këmbëngul në të drejtën e tij për ciklin e plotë të karburantit bërthamor, duke ofruar mekanizma monitorimi dhe verifikimi për të garantuar natyrën paqësore të programit.
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian ka deklaruar se vendi i tij është “plotësisht i përgatitur për luftë dhe për paqe”, duke theksuar se forcat e armatosura janë gati nëse diplomacia dështon.
Ndërkohë, Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei ka përsëritur se armët bërthamore janë të ndaluara me dekret fetar (fatwa), duke pretenduar se doktrina mbrojtëse e Iranit nuk përfshin ndërtimin e një bombe atomike.
Hija e JCPOA dhe rikthimi i presionit maksimal
Negociatat aktuale lidhen drejtpërdrejt me fatin e marrëveshjes së vitit 2015, Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA), nga e cila SHBA u tërhoq në vitin 2018. Që prej asaj kohe, tensionet janë rritur, ndërsa Irani ka zgjeruar kapacitetet e pasurimit.
Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio ka paralajmëruar se refuzimi i Iranit për të diskutuar programin e raketave balistike mbetet “një problem i madh”, duke sinjalizuar se çështjet jo-bërthamore mund të përfshihen në tryezë.
Opsionet ushtarake mbeten aktive
Paralelisht me diplomacinë, SHBA ka shtuar praninë ushtarake në Lindjen e Mesme, me dislokim të aeroplanmbajtëseve dhe avionëve luftarakë. Sipas burimeve amerikane, presidentit i janë paraqitur edhe opsione që përfshijnë goditje direkte ndaj strukturave kyçe të regjimit iranian.
Nga ana tjetër, Irani ka zhvilluar manovra ushtarake dhe ka forcuar retorikën kundër pranisë amerikane në rajon, duke e cilësuar atë si provokim.
Burime diplomatike e përshkruajnë këtë raund si ndoshta shansin e fundit për të shmangur një përplasje të gjerë ushtarake. Për Uashingtonin, prioritet mbetet parandalimi i një Irani me armë bërthamore dhe garantimi i sigurisë së aleatëve rajonalë. Për Teheranin, objektivi kryesor është lehtësimi i sanksioneve që kanë goditur rëndë ekonominë.
Ndërsa ora diplomatike vazhdon të ecë, Vjena mund të kthehet në skenën ku do të përcaktohet nëse Lindja e Mesme do të hyjë në një fazë të re stabiliteti të brishtë – apo në prag të një përshkallëzimi të rrezikshëm.