Populli shqiptar ka një shprehje të vjetër popullore: “O Balo, të rëntë tenja, e ke të ligun brenda!” – Sot, kjo shprehje sjell në vëmendje fatin e ish-luftëtarëve të UÇK-së në Hagë dhe pyetjen e dhimbshme që vazhdon të ngrihet: a ishte goditja më e madhe ajo që erdhi nga jashtë, apo tradhtia e brendshme
Nga Redi Minga:
Vendimi i Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë ndaj ish-presidentit Hashim Thaçi dhe ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës rikthen në qendër të vëmendjes një prej proceseve më të debatueshme politike dhe juridike që ka shoqëruar Kosovën pas shpalljes së pavarësisë.
Por përtej vendimit gjyqësor dhe reagimeve të ditëve të fundit, ekziston një histori politike që nis shumë më herët.
Një histori që përfshin Prishtinën, Tiranën, faktorët ndërkombëtarë, Kuvendin e Kosovës dhe një pyetje që ende nuk ka marrë një përgjigje bindëse:
Si u arrit deri te krijimi i një mekanizmi gjyqësor që sot po gjykon dhe dënon ish-drejtuesit e UÇK-së dhe cilët ishin aktorët politikë që e bënë të mundur?
Kjo nuk është vetëm një çështje juridike.
Është edhe një çështje politike dhe gjeopolitike.
Më poshtë mund të lexoni:
2015: momenti kur gjithçka mori formë
Gjykata Speciale nuk u krijua rastësisht dhe as brenda një dite.
Në vitin 2015, institucionet e Kosovës u përballën me presion të madh ndërkombëtar për krijimin e Dhomave të Specializuara.
Më 3 gusht 2015, Kuvendi i Kosovës miratoi ndryshimet kushtetuese që i hapën rrugë krijimit të Dhomave të Specializuara. Më pas u miratua edhe ligji përkatës.
Pra, pika vendimtare ishte politike dhe institucionale: Kuvendi i Kosovës votoi.
Kjo është arsyeja pse sot, pas vendimeve të Hagës, vëmendja nuk duhet të përqendrohet vetëm te gjykatësit dhe prokurorët.
Duhet të rikthehet vëmendja edhe te politika që krijoi bazën juridike të këtij institucioni.
Çfarë kërkonte Edi Rama në Prishtinë?
Në korrik 2015, pikërisht në periudhën kur çështja e Gjykatës Speciale ishte në qendër të debatit politik, Edi Rama zhvilloi një vizitë në Prishtinë.
Rama u takua me Isa Mustafën dhe Hashim Thaçin.
Gjykata Speciale ishte një prej temave të takimit.
Raportimet e kohës e lidhin vizitën me diskutimet për krijimin e gjykatës dhe me përgatitjet e institucioneve të Kosovës për votimin e saj në Kuvend.
Kjo është një pjesë e dokumentuar e kronologjisë.
Por pikërisht këtu nis analiza.
Pse ishte e nevojshme ndërhyrja politike e Tiranës në një moment kaq delikat?
Çfarë roli kërkonte të luante Shqipëria në këtë proces?
A ishte thjesht një përpjekje për të mbështetur Kosovën në përballjen me presionin ndërkombëtar, apo Tirana kishte edhe një interes më të gjerë politik dhe diplomatik?
Nuk ka prova të mjaftueshme për të deklaruar një motiv të fshehtë.
Por kronologjia e ngjarjeve e bën këtë pyetje legjitime.
Dhe një analizë serioze nuk duhet t’i shmanget pyetjeve vetëm sepse ato janë të pakëndshme.
Albin Kurti: nga kundërshtimi në pushtet
Në vitet kur Gjykata Speciale po krijohej, Albin Kurti dhe Vetëvendosje e kundërshtuan atë.
Ky qëndrim ishte pjesë e pozicionimit politik të Vetëvendosjes.
Por situata ndryshoi kur Kurti dhe Vetëvendosje morën pushtetin.
Atëherë lind pyetja politike:
Nëse Gjykata Speciale konsiderohej e padrejtë, pse nuk u zhvillua një përpjekje institucionale për ndryshimin e bazës së saj kushtetuese dhe ligjore?
Kjo është një pyetje që nuk mund të mbyllet me argumentin se gjykata ishte krijuar para ardhjes së Kurtit në pushtet.
Pikërisht sepse ajo ishte krijuar më herët, pyetja është se çfarë mund të bëjë një qeveri që e kundërshton politikisht një mekanizëm të tillë.
Këtu hyn edhe çështja e sovranitetit popullor.
Në Kosovë sovraniteti buron nga populli dhe ushtrohet përmes institucioneve të përcaktuara nga Kushtetuta.
Çështja e një referendumi për ndryshimin e rendit kushtetues dhe juridik është komplekse dhe nuk mund të reduktohet në formulën se një referendum do ta anulonte automatikisht Gjykatën Speciale.
Por pyetja politike mbetet:
Pse nuk u vu në lëvizje një nismë e plotë politike dhe kushtetuese për t’ia kaluar sovranit këtë çështje?
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për një forcë politike që kishte ndërtuar një pjesë të identitetit të saj mbi kundërshtimin e Gjykatës Speciale.
Kontradikta që kërkon shpjegim
Në politikë, deklarata dhe veprimi nuk janë e njëjta gjë.
Një parti mund të jetë kundër një institucioni.
Por kur merr pushtetin, qytetarët presin të shohin nëse kundërshtimi shndërrohet në politikë konkrete.
Në rastin e Gjykatës Speciale, kjo kontradiktë meriton të analizohet.
Jo sepse provon automatikisht një marrëveshje të fshehtë.
Jo sepse provon ndonjë motiv të padeklaruar.
Por sepse krijon një boshllëk politik që kërkon shpjegim.
Dhe ky boshllëk bëhet edhe më i dukshëm pas vendimeve të Hagës.
Gjeopolitika e një gjykate
Gjykata Speciale nuk mund të kuptohet vetëm brenda kufijve të Kosovës.
Krijimi i saj ishte i lidhur ngushtë me raportet e Kosovës me aleatët perëndimorë dhe me presionin ndërkombëtar për trajtimin e pretendimeve për krime lufte.
Në të njëjtën kohë, Serbia ka pasur prej vitesh një interes të drejtpërdrejtë politik për të kundërshtuar narrativën mbi UÇK-në dhe për të nxjerrë në qendër të vëmendjes pretendimet për krime të kryera nga pjesëtarë të saj.
Kjo nuk do të thotë se vendimet e gjykatës janë automatikisht produkte të politikës serbe.
Por pasojat politike të këtyre vendimeve janë të pamohueshme.
Nëse figura qendrore të UÇK-së dënohen, kjo ndikon në mënyrën se si interpretohet lufta e Kosovës në arenën ndërkombëtare.
Këtu qëndron dimensioni gjeopolitik i çështjes.
Beteja nuk zhvillohet vetëm për përgjegjësinë individuale penale.
Ajo zhvillohet edhe mbi narrativën historike të luftës së Kosovës.
Serbia dhe beteja për narrativën
Për Beogradin, çështja e UÇK-së ka qenë prej kohësh pjesë e politikës së saj ndaj Kosovës.
Për Prishtinën, lufta e UÇK-së është pjesë themelore e historisë së çlirimit.
Për Perëndimin, ndërkohë, çështja e krimeve individuale dhe përgjegjësisë penale është trajtuar përmes mekanizmave juridikë ndërkombëtarë.
Këto tri narrativa nuk janë identike.
Dhe përplasja e tyre shpjegon pjesërisht pse Gjykata Speciale ka një peshë që shkon përtej sallës së gjyqit.
Po “pseudo-patriotët” që reagojnë sot?
Edhe reagimet e sotme duhet të shihen në kontekst.
Ka njerëz dhe organizata që e kanë kundërshtuar Gjykatën Speciale që nga fillimi.
Kjo duhet pranuar.
Por paralelisht ekziston një kategori e zërave publikë që sot shfaqen me tone të forta patriotike, ndërsa pyetja që shtrohet është:
Ku ishte ky mobilizim politik kur Kuvendi i Kosovës miratoi bazën kushtetuese dhe ligjore të gjykatës në vitin 2015?
Kjo nuk është pyetje për të mohuar protestat dhe kundërshtimet që ekzistuan.
Është pyetje për të matur seriozitetin politik të reagimeve të sotme.
Sepse patriotizmi politik nuk mund të matet vetëm me deklaratat pas një vendimi gjyqësor.
Duhet parë edhe qëndrimi kur vendimet merren.
Nga vota në Kuvend te vendimi në Hagë
Kronologjia është e qartë:
2015 — ndryshimet kushtetuese dhe krijimi i bazës ligjore.
2015 — Kuvendi i Kosovës voton.
Vitet pasuese — Gjykata Speciale fillon funksionimin dhe nis proceset.
Më pas — ish-drejtues të UÇK-së përballen me procese gjyqësore.
Sot — vendimet e Hagës shkaktojnë një krizë të re politike dhe morale në opinionin shqiptar.
Dhe pikërisht kjo kronologji duhet të rikthehet në vëmendje.
Sepse nëse sot kërkohet përgjegjësi nga Haga, duhet kërkuar edhe përgjegjësi politike nga ata që morën vendimet që e bënë të mundur këtë proces.
Pyetjet që mbeten pezull
Çfarë roli luajti Edi Rama në procesin politik të vitit 2015?
Pse Gjykata Speciale ishte një nga temat e vizitës së tij në Prishtinë?
Çfarë presioni ndërkombëtar iu ushtrua atëherë institucioneve të Kosovës?
Cilat ishin alternativat kushtetuese që ekzistonin?
Pse ata që e kundërshtuan gjykatën në opozitë nuk e kthyen këtë kundërshtim në një betejë institucionale pasi morën pushtetin?
A u bë ndonjëherë një përpjekje serioze për ta mobilizuar sovranin mbi këtë çështje?
Dhe pse shumë prej zërave që sot flasin për “revolucion” nuk kanë qenë po aq aktivë kur vendimi po merrej?
Këto pyetje nuk japin automatikisht përgjigjen.
Por ato tregojnë se historia nuk përfundon me një vendim gjykate.
Një betejë për drejtësinë dhe historinë
Kosova ka të drejtë të kërkojë drejtësi.
Familjet e të akuzuarve kanë të drejtë të kërkojnë drejtësi.
Por edhe shoqëria kosovare ka të drejtë të kërkojë transparencë politike.
Nëse individë kanë kryer krime, përgjegjësia duhet të jetë individuale.
Por lufta e një populli për çlirim nuk mund të reduktohet automatikisht në përgjegjësinë penale të individëve.
Pikërisht këtu ndodhet një prej betejave më të rëndësishme të sotme: si të ndahet përgjegjësia individuale nga interpretimi i një lufte të tërë.
Dhe kjo nuk është vetëm çështje juridike.
Është çështje historike.
Është çështje politike.
Është çështje gjeopolitike.
Prandaj sot nuk mjafton të bërtitet kundër Hagës.
Duhet të rishikohet e gjithë rruga që çoi deri në Hagë.
Nga vendimet e Kuvendit të Kosovës, te qëndrimet e Tiranës, nga presioni ndërkombëtar te pozicionet e partive kosovare, nga kundërshtimi në opozitë te veprimet në pushtet.
Aty ndodhet historia e vërtetë politike e Gjykatës Speciale.
Dhe aty ndodhen edhe pyetjet që ende presin përgjigje.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
