Nga Redaksia – Projekti i Edi Ramës për krijimin e një entiteti sovran bektashi në Tiranë përballet me një tjetër kundërshtim të fortë nga përfaqësues të traditës alevi-bektashiane në Turqi. Këtë herë, debati prek jo vetëm idenë e një “Shteti Bektashi”, por edhe autoritetin fetar të Baba Mondit dhe çështjen e qendrës shpirtërore të bektashizmit.
Kundërshtimi është artikuluar në forumin “Bektashizmi në Anadoll dhe Ballkan nga e kaluara në të tashmen”, të zhvilluar në Hacıbektaş të Nevşehirit. Forumi u zhvillua nën kujdesin e Presidencës së Kulturës Alevi-Bektashi dhe Cemeve, strukturë që funksionon pranë Ministrisë së Kulturës dhe Turizmit të Turqisë.
Në deklaratën përfundimtare, pjesëmarrësit kundërshtojnë idenë që bektashizmi të shndërrohet në një projekt shtetëror apo politik. Sipas tyre, autoriteti shpirtëror nuk mund të krijohet apo ndryshohet përmes shpalljes së sovranitetit politik, ndarjes së territorit apo lëshimit të pasaportave.
«“Bektashizmi nuk është shtet, lëvizje politike apo projekt kombëtar-politik. Autoriteti shpirtëror i një rruge besimi nuk mund të vendoset ose ndryshohet nëpërmjet shpalljes së sovranitetit politik, ndarjes së tokës apo lëshimit të pasaportave.”»
Në shënjestër edhe Baba Mondi
Pjesa më e debatueshme e deklaratës lidhet me Baba Mondin, i cili në projektin e Tiranës parashikohet të jetë drejtuesi i entitetit të propozuar.
Përfaqësuesit e forumit në Hacıbektaş pretendojnë se Edmond Brahimaj, i njohur si Baba Mondi, nuk disponon autoritetin fetar që, sipas hierarkisë tradicionale që ata mbështesin, do ta legjitimonte si udhëheqës global të bektashinjve.
Sipas kësaj pale, Baba Mondi nuk mban titullin “Halifebaba” dhe për këtë arsye pretendimi për një rol të tillë global konsiderohet prej tyre i pavlefshëm sipas rregullave të tyre fetare.
Firmëtarët e deklaratës shkojnë edhe më tej, duke theksuar se çdo strukturë e krijuar në Shqipëri apo në një vend tjetër, e cila sipas tyre nuk respekton këto parime, nuk mund të konsiderohet përfaqësuese e të gjithë bektashizmit.
Përplasja për qendrën shpirtërore
Një tjetër pikë e rëndësishme e deklaratës është çështja e Pir Evi-t në Hacıbektaş.
Pjesëmarrësit e forumit e konsiderojnë Hacıbektaş-in si qendrën historike dhe shpirtërore të bektashizmit dhe kundërshtojnë çdo përpjekje për zhvendosjen e këtij statusi përmes vendimeve politike.
Kjo çështje e vendos projektin e Tiranës përballë një debati më të gjerë. Nuk bëhet fjalë vetëm për aspektin kushtetues dhe politik të krijimit të një entiteti sovran, por edhe për pyetjen se kush ka autoritetin fetar për të folur në emër të bektashinjve në nivel ndërkombëtar.
Tiranë apo Hacıbektaş?
Tirana prej dekadash është selia e Kryegjyshatës Botërore Bektashiane, ndërsa pala që përfaqëson qëndrimin e shprehur në Hacıbektaş këmbëngul se ky qytet në Turqi mbetet qendra historike dhe shpirtërore e traditës bektashiane.
Kjo përplasje tregon se çështja nuk është thjesht një debat i brendshëm shqiptar.
Që pas shpalljes së projektit nga kryeministri Edi Rama në shtator 2024, ideja për krijimin e një entiteti sovran bektashi në Tiranë ka shkaktuar reagime dhe rezerva nga përfaqësues të bektashizmit në Turqi.
Tashmë, dy vjet më vonë, debati rikthehet me tone më të forta, këtë herë përmes një forumi të zhvilluar nën kujdesin e një strukture shtetërore turke.
Projekti i Ramës sipas modelit të Vatikanit
Projekti i shpallur nga Edi Rama parashikon krijimin e një entiteti sovran në territorin e Kryegjyshatës Botërore Bektashiane në Tiranë, në një sipërfaqe prej rreth 11 hektarësh.
Ideja është konceptuar sipas një modeli të krahasueshëm me Vatikanin, ndërsa Baba Mondi është parashikuar si drejtues i këtij entiteti.
Por deklarata e fundit nga Hacıbektaş tregon se projekti tashmë përballet me një debat që shkon përtej politikës shqiptare.
Në thelb, përplasja është shndërruar në një debat mbi identitetin, autoritetin fetar dhe përfaqësimin ndërkombëtar të bektashizmit.
Dhe ndërsa Tirana synon ta paraqesë projektin si një model të ri bashkëjetese fetare dhe një hap me rëndësi ndërkombëtare për Shqipërinë, zërat kundërshtues nga Turqia po ngrenë një pyetje thelbësore:
Kush ka të drejtën të përcaktojë se kush e përfaqëson bektashizmin në botë dhe cili është autoriteti i tij shpirtëror?
Debati, tashmë, duket se sapo ka hyrë në një fazë të re. /JOQ
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
