Nga Redaksia – Një projektligj i ri për sektorin e energjisë elektrike pritet të sjellë një ndryshim të fortë në marrëdhëniet mes furnizuesve dhe konsumatorëve në Shqipëri, duke kaluar nga masat klasike ndëshkuese drejt mekanizmave shumë më të ashpër që prekin drejtpërdrejt pronën private.
Në thelb të këtij drafti qëndron një risi me pasoja të mëdha: furnizuesit e energjisë do të kenë të drejtën të vendosin barrë hipotekore mbi pasuritë e paluajtshme të klientëve debitorë. Kjo nënkupton se një faturë e papaguar energjie nuk do të jetë më thjesht një detyrim financiar i zakonshëm, por do të trajtohet në të njëjtin nivel me detyrimet bankare, duke u kthyer në një instrument që mund të bllokojë pronën e qytetarëve dhe bizneseve.
Në këtë mënyrë, shteti dhe kompanitë energjetike fitojnë një fuqi të re mbi pasurinë private, duke e shndërruar borxhin për energjinë në një barrë reale mbi pronën. Në praktikë, kjo do të thotë se nëse një subjekt nuk shlyen detyrimet, rrezikon jo vetëm ndërprerjen e energjisë, por edhe bllokimin e pasurisë së tij.
Projektligji parashikon një procedurë të shkallëzuar. Fillimisht, konsumatori njoftohet me shkrim për detyrimin dhe paralajmërohet për masat që do të ndërmerren. Në rast mospagese, përveç ndërprerjes së energjisë, furnizuesi ka të drejtë t’i drejtohet gjykatës për të siguruar një urdhër ekzekutimi, duke e konsideruar faturën si titull të pakontestueshëm për mbledhjen e detyrueshme të borxhit.
Pika më e debatueshme e këtij drafti lidhet me bizneset dhe klientët jofamiljarë, të cilët konsiderohen si debitorë me risk më të lartë. Nëse detyrimi i papaguar kalon pragun prej 1.5 milionë lekësh, furnizuesi mund të kërkojë vendosjen e barrës hipotekore mbi pronën e lidhur me furnizimin me energji. Ky veprim bllokon çdo mundësi shitjeje apo tjetërsimi të pasurisë pa u shlyer më parë detyrimi.
Megjithatë, drafti parashikon edhe disa mekanizma mbrojtës për konsumatorët. Çdo debitor ka të drejtë të kundërshtojë njoftimin brenda 30 ditëve, ndërsa furnizuesi është i detyruar ta shqyrtojë ankesën brenda 15 ditëve. Në rast se provohet se ka pasur gabime në faturim apo se detyrimi është shlyer, procedura ndërpritet menjëherë.
Ky projektligj hap një debat të fortë publik: a është kjo një masë e nevojshme për të disiplinuar tregun dhe për të garantuar arkëtimin e detyrimeve, apo një hap drejt rritjes së presionit mbi qytetarët dhe bizneset, duke rrezikuar themelet e pronës private?
Në një vend ku kriza ekonomike dhe kostot e jetesës janë në rritje, çdo ndërhyrje që prek drejtpërdrejt pronën e qytetarëve kërkon transparencë maksimale dhe garanci të forta ligjore. Përndryshe, rreziku që energjia elektrike të shndërrohet në një mjet presioni ekonomik dhe social mbetet real. /JOQ