Nga Redaksia – Në një raport të ri me titull “Industrial Policy for the Intelligence Age: Ideas to Keep People First”, kompania udhëheqëse e inteligjencës artificiale OpenAI paralajmëron për pasojat socio-ekonomike që teknologjia e avancuar mund t’i shkaktojë familjeve të zakonshme dhe shoqërisë në përgjithësi. Sipas dokumentit, pa politika efektive dhe ndërhyrje nga qeveritë, inteligjenca artificiale rrezikon të përqendrojë pasurinë dhe fuqinë në duart e pakicës dhe të lërë pas miliona njerëz që mbështeten në punësim tradicional dhe rrjete sociale sigurie.
Rreziku që teknologjia të kthehet në makinë që përfiton vetëm elitat
OpenAI argumenton se përparimi i AI mund të çojë në humbje masive të vendeve të punës, sidomos për punëtorët e aftësive të mesme dhe të ulëta, duke ulur kërkesën për punë tradicionale dhe duke rritur pabarazinë e të ardhurave. Kur një pjesë e konsiderueshme e ekonomisë kontrollohet nga kompani teknologjike që përdorin AI, forcat e tregut mund të favorizojnë kapitalin ndaj fuqisë punëtore, duke ngritur çështjen sesi do të sigurohen të ardhura të qëndrueshme për shumicën e popullsisë.
Në këtë kontekst, OpenAI propozon ide radikale që synojnë të shpërndajnë përfitimet e AI më gjerësisht:
- Taksë mbi punën e automatizuar (“robot tax”) – një koncept ku përdorimi i automjeteve dhe sistemeve inteligjente që zëvendësojnë punëtorët njeri taksohet po aq sa një punonjës njerëzor, duke mbledhur të ardhura për programet sociale.
- Fondi i Pasurisë Publike – një strukturë investimi që do të mbledhë fitime nga kompania automatizuese dhe do t’i shpërndajë ato te qytetarët në formë të drejtpërdrejtë, si një mënyrë për të ndarë të mirat e ekonomisë së AI edhe me ata që nuk janë aksionerë.
- Rishikimi i sistemit taksor dhe rritja e taksave mbi fitimet kapitale, si mjeti kryesor për të zëvendësuar tatimet mbi pagat, që pritet të ulen me automatizimin e fuqisë punëtore.
Përse kjo “zgjidhje” është kontroverse
Këto ide, megjithëse synojnë shpërndarjen e pasurisë dhe mbrojtjen e qytetarëve të zakonshëm, janë jashtëzakonisht të debatueshme. Kritikët i shohin si hapa drejt një ekonomie ku shteti kontrollon më shumë kapitalin privat dhe ku teknologjia mund të përdoret për të ushtruar ndikim mbi jetën e qytetarëve, duke rrezikuar lirinë ekonomike dhe barazinë sociale. Për shembull, taksa për robotët mund të ndalojë inovacionin, ndërsa fondet e pasurisë publike mund të përdoren për qëllime politike.
Çfarë do të thotë kjo për Shqipërinë?
Edhe pse Shqipëria nuk është një ekonomi industriale apo teknologjike si vendet e mëdha evropiane, rreziqet dhe pasojat e AI janë realiste edhe për vendet e vogla:
- Humbja e vendeve të punës, sidomos në sektorë tradicionalë – Adoptimi i teknologjisë AI në bizneset e mëdha globale do të rrisë konkurrencën ndaj punëtorëve vendas, duke nxitur emigrimin për shkak të mungesës së mundësive.
- Ulja e të ardhurave nga taksat – Nëse ekonomia globale kalon drejt një modeli ku fitimet vijnë kryesisht nga kapitali dhe jo nga paga, Shqipëria do të humbasë burime të rëndësishme për shërbimet publike si arsimi, shëndetësia dhe infrastruktura.
- Rritja e varfërisë dhe pabarazive sociale – Pa një strategji kombëtare të integrimit të teknologjisë, shqiptarët mund të përjetojnë një zgjerim të hendekut ekonomik mes elitës së biznesit dhe shumicës së qytetarëve.
Si duhet të veproj shteti shqiptar?
Në vend që të presë pasojat, Shqipëria duhet të hartojë politika ambicioze për adaptim teknologjik, duke përfshirë:
- Investime në edukimin e fuqisë punëtore për shkathtësi teknologjike.
- Reforma fiskale që mbledhin të ardhura nga kompanitë teknologjike ndërkombëtare që veprojnë në vend.
- Nisma për sigurim social dinamik, që mbështesin punonjësit gjatë tranzicioneve në tregun e punës.
Raporti i OpenAI nuk është një thirrje paniku, por një sinjal alarmi që tregon se pa politika të qarta dhe shpërndarje drejtë të mundësive, teknologjia e inteligjencës artificiale mund të krijojë një botë ku shumica e njerëzve mbeten pas, ndërsa një pakicë përfiton. Shqipëria, si vend me sfida socio-ekonomike të theksuara, duhet të përgatitet që tani në mënyrë që AI të shërbejë për njerëzit dhe jo për elitat. /NewYorkPost