Nga redaksia e PatriotikMedia.al
Një deklaratë e fortë dhe me pasoja të paparashikueshme për rendin botëror ka ardhur nga Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump. Në një intervistë për gazetën britanike The Telegraph, ai ka hedhur në tavolinë një skenar që deri dje dukej i paimagjinueshëm: tërheqjen e Amerikës nga NATO.
Deklarata nuk është thjesht retorikë politike. Ajo vjen në një moment kritik, kur tensionet globale janë në kulm dhe lufta në Lindjen e Mesme ka nxjerrë në pah përçarjet e thella mes aleatëve perëndimorë.
Një aleancë “tigër letre”
Trump nuk kurseu fjalët, duke e cilësuar NATO-n si një “tigër letre”, një strukturë që sipas tij ekziston më shumë në teori sesa në realitet. Ai theksoi se refuzimi i aleatëve për të mbështetur operacionet amerikane kundër Iranit është prova më e qartë se aleanca nuk funksionon siç duhet.
Sipas tij, kërkesa për ndihmë në rihapjen e Ngushticës së Hormuzit – një arterie jetike për ekonominë globale ku kalon rreth 20% e naftës botërore – u prit me hezitim dhe mungesë angazhimi nga partnerët evropianë.
Kriza e besimit me Evropën
Në thelb të deklaratës qëndron një krizë e thellë besimi. Shtëpia e Bardhë tashmë duket se nuk e konsideron më Evropën si një aleat të besueshëm në çështjet e sigurisë.
Trump e bëri të qartë këtë zhgënjim duke thënë se SHBA ka qenë gjithmonë “automatikisht” në mbështetje të aleatëve, përfshirë edhe në konfliktin në Ukrainë, por nuk ka marrë të njëjtën përgjigje kur ka pasur nevojë.
Në këtë kontekst, ai përmendi edhe Vladimir Putin, duke sugjeruar se edhe kundërshtarët e Perëndimit e kuptojnë dobësinë strukturore të NATO-s.
Përplasja me Britaninë
Një pjesë e veçantë e kritikave u drejtua ndaj Keir Starmer dhe Mbretërisë së Bashkuar. Trump vuri në pikëpyetje gatishmërinë ushtarake të Londrës, duke ironizuar gjendjen e flotës detare britanike dhe mungesën e kapaciteteve reale për ndërhyrje.
Ai gjithashtu kritikoi prioritetet energjetike të qeverisë britanike, duke i cilësuar investimet në energjinë e erës si të kushtueshme dhe të dëmshme për ekonominë.
“Pagesë për mbrojtje” – fundi i solidaritetit?
Brenda administratës amerikane po qarkullon gjithnjë e më shumë ideja e një modeli të ri për NATO-n: “paguaj që të mbrohesh”. Ky koncept do të ndryshonte rrënjësisht filozofinë e aleancës, duke e kthyer atë nga një strukturë solidariteti në një marrëveshje transaksionale.
Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, e përforcoi këtë linjë duke e cilësuar NATO-n si një “rrugë me një kah”, ku vetëm SHBA mban barrën e mbrojtjes.
Neni 5 në pikëpyetje
Debati ka rikthyer në qendër të vëmendjes edhe Nenin 5 të traktatit të NATO-s – parimin themelor të mbrojtjes kolektive. Ky nen është aktivizuar vetëm një herë në histori, pas sulmeve të Sulmet e 11 Shtatorit.
Por situata aktuale tregon se ky mekanizëm nuk është i aplikueshëm në çdo konflikt, veçanërisht kur bëhet fjalë për operacione të iniciuara nga vetë SHBA jashtë territorit të aleancës.
Drejt një rendi të ri botëror?
Paralajmërimi për tërheqjen e trupave amerikane nga Gjermania dhe rishikimi i rolit të NATO-s sinjalizojnë një transformim të madh në politikën e jashtme amerikane.
Nëse këto deklarata kthehen në veprime konkrete, bota mund të hyjë në një epokë të re, ku aleancat tradicionale dobësohen dhe çdo shtet detyrohet të mbështetet më shumë tek vetvetja.
Fjalimi i paralajmëruar i Trump për kombin pritet të japë më shumë qartësi, por një gjë është e sigurt: marrëdhëniet transatlantike nuk janë më ato që ishin.
A po i thotë Amerika vërtet “CIAO” NATO-s? Apo kjo është vetëm faza e parë e një pazari të madh global?