Nga Redaksia – Nga audiot e rreme te videot deepfake: teknologjia që mund të krijojë një realitet politik që nuk ka ndodhur kurrë
Inteligjenca Artificiale ka hyrë tashmë në fushën e politikës dhe zgjedhjeve në mbarë botën. Përmbajtje të krijuara ose të manipuluara me IA mund të paraqesin kandidatë duke thënë fjalë që nuk i kanë thënë kurrë, duke u shfaqur në situata që nuk kanë ndodhur ose duke dhënë deklarata të fabrikuara.
Problemi nuk qëndron te Inteligjenca Artificiale si teknologji. Problemi nis në momentin kur publiku nuk informohet se një material është krijuar ose manipuluar me IA dhe kur ai material përdoret për të krijuar një perceptim të rremë te qytetarët.
Dhe këtu Shqipëria përballet me një sfidë që nuk mund të injorohet.
Kur një video e rreme mund të ndikojë një votë
Në një fushatë elektorale, një kandidat mund të ndërtohet në pak minuta si personazh i një videoje që nuk ekziston kurrë në realitet.
Një audio mund të imitojë zërin e një politikani.
Një video mund t’i vendosë në gojë një kandidati një deklaratë që nuk e ka bërë.
Një fotografi reale mund të manipulohet.
Një video e vjetër mund të paraqitet si ngjarje e ditës.
Një deklaratë reale mund të shkëputet nga konteksti dhe të shoqërohet me një narrativë krejt tjetër.
Këto janë format më të vështira për t’u dalluar, sepse përmbajtja nuk është domosdoshmërisht 100 për qind e fabrikuar. Shpesh ajo ndërthur një element real me një element të manipuluar, duke e bërë shumë më të vështirë verifikimin.
UNESCO ka paralajmëruar se në epokën digjitale zgjedhjet përballen me një kombinim të vëllimit, shpejtësisë, viralitetit dhe pamjes së besueshme të informacionit.
Deepfake mund të vijë pikërisht atëherë kur nuk ka kohë për ta verifikuar
Rreziku bëhet edhe më i madh në ditët e fundit të fushatës.
Imagjinoni një regjistrim audio që pretendohet se është një bisedë private mes dy politikanëve. Regjistrimi publikohet 48 orë para zgjedhjeve dhe brenda pak orësh shpërndahet në mijëra profile.
Edhe nëse më pas rezulton i manipuluar, dëmi mund të jetë bërë.
Një pjesë e qytetarëve mund ta kenë besuar.
Një pjesë tjetër mund të mos e besojë, por të mbetet me dyshimin.
Dhe pikërisht këtu qëndron një nga problemet kryesore të deepfake-ve: nuk është e domosdoshme që të bindin të gjithë.
Mjafton që të krijojnë dyshim.
Mjafton që të forcojnë bindjet e atyre që tashmë janë të bindur.
Mjafton që një pjesë e votuesve të dekurajohet.
Mjafton që një kandidat të dëmtohet në perceptimin publik në një moment vendimtar.
UNESCO sjell si rast studimor zgjedhjet në Sllovaki të vitit 2023, kur një audio e krijuar me IA u publikua vetëm dy ditë para zgjedhjeve dhe paraqitej si një bisedë që implikonte një kandidat dhe një gazetare në manipulimin e zgjedhjeve. Audioja ishte deepfake.
Shqipëria nuk është jashtë këtij realiteti
Në zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, OSBE/ODIHR evidentoi se fushatat në rrjetet sociale nuk ishin të rregulluara dhe se nuk kishte një autoritet të përcaktuar për monitorimin e tyre.
Raporti përmend gjithashtu përmbajtje përçarëse ose manipuluese dhe sjellje të koordinuara joautentike nga llogari të palëve të treta, të përdorura për të amplifikuar sulmet ndaj opozitës.
Ky realitet tregon se hapësira digjitale tashmë është pjesë e betejës politike shqiptare.
Hapi tjetër është Inteligjenca Artificiale.
Teknologjia po e ul gjithnjë e më shumë koston dhe kohën e nevojshme për të prodhuar përmbajtje bindëse. Kjo do të thotë se në të ardhmen nuk do të jetë e nevojshme të kesh një studio televizive, një ekip të madh produksioni apo mjete profesionale për të krijuar një material politik potencialisht viral.
Një telefon, një kompjuter dhe një mjet IA mund të mjaftojnë.
Rreziku nuk është vetëm “lajmi i rremë”
Një gabim i madh do të ishte që problemi të reduktohej vetëm te videot e rreme.
Rreziku është shumë më i gjerë.
IA mund të përdoret për të prodhuar në masë tekste, komente, fotografi, video dhe audio që krijojnë përshtypjen e një mbështetjeje ose një revolte shumë më të madhe se ajo reale.
Mund të krijohen profile ose përmbajtje që përsërisin të njëjtën narrativë.
Mund të analizohen të dhënat dhe të përshtatet mesazhi për grupe të ndryshme votuesish.
UNESCO ka paralajmëruar edhe për përdorimin e të dhënave, algoritmeve dhe mikro-targetimit për ndikim politik, duke e lidhur këtë me rrezikun e praktikave manipuluese elektorale.
Pra, beteja nuk është më vetëm për atë që thotë politikani.
Është edhe për atë që qytetari sheh në ekranin e tij.
“Ndotja” e mjedisit informativ
Në një shoqëri të polarizuar politikisht, një përmbajtje e manipuluar mund të ketë efekt edhe kur zbulohet më vonë.
Sepse pasi një informacion është bërë viral, korrigjimi shpesh nuk udhëton me të njëjtën shpejtësi.
Një video prej 30 sekondash mund të marrë mijëra shpërndarje.
Një verifikim faktik mund të publikohet disa orë më vonë.
Dhe pikërisht atëherë lind problemi: çfarë mbetet në kujtesën e qytetarit?
UNESCO e ka përshkruar këtë sfidë si një problem të integritetit të informacionit dhe ka theksuar se përmbajtjet sintetike, përfshirë deepfake-t, tashmë janë shfaqur në zgjedhje në vende të ndryshme të botës.
Kush do ta kontrollojë realitetin?
Kjo është pyetja që Shqipëria duhet t’ia bëjë vetes përpara se teknologjia të bëhet edhe më e avancuar.
Kush do të përcaktojë nëse një video është reale?
Kush do të kontrollojë materialet e publikuara gjatë fushatës?
Kush do të reagojë nëse një audio e rreme publikohet disa orë para votimit?
Kush do të ketë përgjegjësi për përmbajtjet e prodhuara nga llogari anonime?
Dhe mbi të gjitha: a do të ketë qytetari kohë dhe mjete për të dalluar të vërtetën nga manipulimi?
Sepse demokracia nuk rrezikohet vetëm kur dikush falsifikon një votë në kutinë e votimit.
Ajo mund të vihet në vështirësi edhe më herët, nëse qytetari hyn në qendrën e votimit pasi ka marrë një informacion të fabrikuar dhe beson se është i vërtetë.
Vota është e qytetarit, jo e algoritmit
Inteligjenca Artificiale mund të jetë një mjet jashtëzakonisht i dobishëm për gazetarinë, administratën, arsimin dhe komunikimin publik.
Por e njëjta teknologji mund të përdoret edhe për manipulim.
Prandaj sfida për Shqipërinë nuk është të luftojë teknologjinë.
Sfida është të ndërtojë mekanizma që bëjnë të dallueshme përmbajtjen reale nga ajo e manipuluar, të rrisë transparencën e fushatave online, të forcojë verifikimin e informacionit dhe mbi të gjitha të rrisë edukimin mediatik të qytetarëve.
Sepse nëse dikur propaganda kërkonte një televizion, një gazetë apo një podium, sot ajo mund të prodhohet në sekonda.
Dhe nëse teknologjia bëhet më e shpejtë se verifikimi, atëherë pyetja për zgjedhjet e ardhshme nuk do të jetë vetëm “Kush fitoi votën?”
Pyetja mund të bëhet shumë më themelore:
A ishte ajo votë rezultat i informacionit të vërtetë apo i një realiteti të krijuar nga Inteligjenca Artificiale?
© Copyright of PatriotikMedia.al
