Tiranë – Si mund t’u kërkohet qytetarëve respektimi i rreptë i ligjit për ndërtimet, kur vetë institucionet publike rezultojnë, sipas auditimit të Kontrollit të Lartë të Shtetit, se kanë lejuar ose kryer punime në kundërshtim me kërkesat ligjore?
Kjo është një nga pikëpyetjet që ngrihen pas gjetjeve të auditimit të KLSH-së për administrimin dhe zbatimin e politikave në fushën e artit, kulturës dhe trashëgimisë kulturore.
Prej shtatorit 2025, Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit drejtohet nga Blendi Gonxhja, i cili është shfaqur publikisht edhe si një zë kritik ndaj shkeljeve ligjore. Megjithatë, gjetjet e auditimit të KLSH-së ngrenë pikëpyetje mbi mënyrën se si është zbatuar ligji nga institucionet dhe autoritetet përgjegjëse për administrimin e projekteve publike në këtë sektor.
Auditimi, i kryer në prill 2026, ka evidentuar një sërë problematikash në projekte që lidhen me objekte të rëndësishme të artit, kulturës dhe trashëgimisë kulturore.
Në disa raste bëhet fjalë për nisje të punimeve pa leje të vlefshme ndërtimi, ndërsa në të tjera për ndryshime të projekteve dhe preventivave pas kryerjes së punimeve, mungesë miratimesh, mospërputhje teknike dhe mangësi në mbikëqyrje e dokumentacion.
Tre objekte dhe kontrata nën lupën e KLSH-së
Nga gjetjet e paraqitura në raportin e auditimit, problematika janë konstatuar në tre projekte kryesore: Mozaiku i Tiranës, Salla e Koncerteve në Universitetin e Arteve dhe Muzeu Kombëtar i Arteve të Bukura, Galeria e Arteve.
Mozaiku i Tiranës, punimet nisën pa leje
Në projektin “Ndërhyrje restauruese në Mozaikun e Tiranës, ndërtim godine”, KLSH ka evidentuar disa problematika që lidhen si me fazën e projektimit, ashtu edhe me zbatimin e punimeve.
Një nga gjetjet kryesore lidhet me fillimin e punimeve pa lejen përkatëse të ndërtimit.
Përveç kësaj, sipas auditimit, janë konstatuar mangësi në dokumentimin e projektimit dhe sigurimin e përgjegjësisë profesionale, si dhe mospërputhje teknike ndërmjet projektit arkitekturor, projektit konstruktiv dhe situatës faktike në terren.
KLSH ka evidentuar gjithashtu problematika në analizën e çmimeve të preventivit, ndryshime të paargumentuara të projektpreventivit dhe mungesë të miratimeve të nevojshme për ndryshimet në pasuritë kulturore.
Në raport janë evidentuar edhe mangësi në raportimin e mbikëqyrësit të punimeve.
Pra, në rastin e Mozaikut të Tiranës, gjetja më e drejtpërdrejtë është nisja e punimeve përpara pajisjes me lejen përkatëse të ndërtimit.
Universiteti i Arteve, ndryshime të projektit pas kryerjes së punimeve
Një tjetër rast i evidentuar nga KLSH lidhet me kontratën për “Zbatimi i punimeve për restaurimin, rikonstruksionin dhe rinovimin e sallës së koncerteve në Universitetin e Arteve në Tiranë”.
Sipas raportit të auditimit, janë konstatuar ndryshime të paargumentuara në projekt-preventiv pas realizimit faktik të punimeve, pa u marrë të gjitha miratimet e detyrueshme nga organet kompetente për pasuritë kulturore.
Raporti evidenton gjithashtu mospërputhje ndërmjet specifikimeve teknike të projektit dhe punimeve të realizuara në terren.
Në këtë kuadër, janë konstatuar edhe heqje zërash dhe ndryshime dimensionale me impakt financiar.
Pra, në këtë projekt problematika e evidentuar nuk lidhet drejtpërdrejt me nisjen pa leje ndërtimi, por me mënyrën se si janë ndryshuar projekti dhe preventivi pas kryerjes së punimeve dhe me mungesën e miratimeve të nevojshme.
Galeria e Arteve, punime pa leje të vlefshme dhe pagesa para pajisjes me leje
Një tjetër rast i evidentuar nga KLSH është kontrata për “Restaurim, Rikonstruksion dhe rehabilitimi i hapësirave në Muzeun Kombëtar të Arteve të Bukura (Galeria e Arteve)”.
Këtu, sipas raportit, gjetja është edhe më e drejtpërdrejtë: punimet kanë nisur dhe kanë vijuar pa një leje të vlefshme ndërtimi.
Sipas auditimit, janë kryer gjithashtu pagesa përpara pajisjes me leje, ndërsa janë evidentuar amendime të pajustifikuara të afatit, pa argumentim teknik dhe pa dokumentacion mbështetës.
KLSH ka konstatuar edhe mangësi në raportimin dhe mbikëqyrjen e punimeve, si dhe miratim formal të ndryshimeve pasi ato ishin realizuar faktikisht.
Një tjetër gjetje lidhet me mungesën e monitorimit efektiv nga Autoriteti Kontraktor.
Dy raste të lidhura drejtpërdrejt me lejet e ndërtimit
Nga tre projektet e mësipërme, dy raste lidhen drejtpërdrejt me lejet e ndërtimit.
Në Mozaikun e Tiranës, sipas KLSH-së, punimet kanë nisur pa lejen përkatëse.
Ndërsa në Galerinë e Arteve, punimet kanë nisur dhe kanë vijuar pa një leje të vlefshme ndërtimi, ndërsa pagesat janë kryer edhe përpara pajisjes me leje.
Në rastin e Universitetit të Arteve, problematikat kryesore të evidentuara nga auditimi lidhen me ndryshimet e projektit dhe preventivit pas kryerjes së punimeve dhe mungesën e miratimeve të detyrueshme.
Kështu, sipas gjetjeve të auditimit, bëhet fjalë për tre objekte/kontrata me problematika të konstatuara, dy prej të cilave me shkelje të drejtpërdrejta të lidhura me lejet e ndërtimit.
KLSH: Mangësi edhe në administrimin e politikave të artit dhe kulturës
Problematikat e evidentuara nga KLSH nuk kufizohen vetëm te zbatimi i projekteve konkrete.
Në raport janë ngritur shqetësime edhe për mënyrën se si Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit ka ndjekur politikat dhe programet në fushën e artit, kulturës dhe trashëgimisë kulturore.
Sipas auditimit, Ministria nuk i ka ndjekur dhe zbatuar në mënyrë efektive të gjitha objektivat dhe masat e parashikuara në dokumentin strategjik për zhvillimin e artit dhe kulturës.
KLSH evidenton se nuk janë siguruar produktet e planifikuara për konsolidimin e kuadrit ligjor dhe institucional dhe se nuk rezulton të jetë ngritur një mekanizëm i dedikuar për ndjekjen, monitorimin dhe raportimin e zbatimit të strategjisë.
Një tjetër problematikë e evidentuar është mungesa e një strategjie të re sektoriale pas përfundimit të periudhës së strategjisë së mëparshme.
Sipas KLSH-së, kjo situatë krijon një boshllëk në planifikimin dhe orientimin e politikave publike dhe mbështetjes financiare në fushën e artit, kulturës dhe trashëgimisë kulturore.
Mungojnë rregulla të plota për financimin dhe kontrollin
KLSH ka evidentuar gjithashtu mangësi në kuadrin rregullator që lidhet me menaxhimin e programeve buxhetore për artin, kulturën dhe trashëgiminë kulturore.
Sipas raportit, nuk janë nxjerrë të gjitha aktet nënligjore dhe aktet e brendshme rregullatore të nevojshme për zbatimin e plotë të kuadrit ligjor.
Raporti përmend mungesën e rregullave të qarta për procedurat e financimit, ndarjen e përgjegjësive, gjurmët e auditimit, veprimtaritë e kontrollit dhe administrimin e dokumentacionit.
Në një kohë kur qytetarët përballen me masa administrative dhe penalizime për ndërtime apo punime pa leje, gjetjet e KLSH-së ngrenë një pyetje të fortë për standardin e zbatimit të ligjit nga vetë institucionet publike.
A mund të kërkohet respektim rigoroz i ligjit nga qytetarët, nëse në projektet publike të administruara nga institucionet shtetërore konstatohen punime pa leje, ndryshime projektesh pa miratimet e nevojshme dhe mangësi në kontroll e mbikëqyrje?
Kjo nuk është domosdoshmërisht një çështje e përgjegjësisë personale të ministrit, por është padyshim një çështje e përgjegjësisë institucionale dhe e standardit që shteti duhet të vendosë për zbatimin e ligjit.
Dhe pikërisht këtu qëndron kontradikta që nxjerr në pah auditimi i KLSH-së: qytetarit i kërkohet respektimi i ligjit, ndërsa institucionet që duhet ta zbatojnë dhe ta garantojnë atë, sipas gjetjeve të auditimit, kanë shfaqur vetë një sërë problematikash në zbatimin e tij.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
