Batica e euros në Shqipëri, tregu valutor dyfishohet: Ku po shkojnë miliardat dhe pse po zhvlerësohet monedha europiane?

Nga Redaksia – Shqipëria po përballet me një paradoks ekonomik që kërkon përgjigje. Ndërsa euroja humbet vazhdimisht vlerë përballë lekut, në tregun vendas qarkullojnë miliarda euro, duke ngritur pikëpyetje serioze mbi burimin e kësaj valute dhe mënyrën se si po funksionon ekonomia shqiptare. Si ka mundësi që një vend me përmasa të vogla ekonomike të regjistrojë një zgjerim kaq të madh të tregut valutor, ndërkohë që prodhimi dhe konkurrueshmëria e bizneseve vendase përballen me sfida të vazhdueshme?

Shifrat janë domethënëse dhe kërkojnë vëmendje. Sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë, vëllimi vjetor i tregtimit në tregun vendas të këmbimit valutor është pothuajse dyfishuar brenda katër viteve, duke kaluar nga rreth 8.2 miliardë euro në vitin 2021, në 16.2 miliardë euro në fund të vitit 2025.

Por rritja nuk është ndalur këtu. Vetëm gjatë tre tremujorëve të parë të vitit 2026, në bankat dhe zyrat e këmbimit valutor janë tregtuar rreth 14.45 miliardë euro, duke tejkaluar totalin e regjistruar gjatë gjithë vitit 2024.

Turizmi nuk i shpjegon të gjitha

Tregu valutor në Shqipëri karakterizohet nga një sezonalitet i dukshëm. Aktiviteti arrin kulmin gjatë tremujorit të tretë të vitit, kur vendi pret numrin më të madh të turistëve dhe emigrantëve që kthehen për pushime.

Vetëm në tremujorin e tretë të vitit 2026 janë këmbyer rreth 5.7 miliardë euro, pothuajse trefishi i volumit të regjistruar në të njëjtën periudhë të vitit 2021.

Megjithatë, shpjegimi i kësaj rritjeje vetëm përmes turizmit do të ishte i pamjaftueshëm. Prej vitesh, në Shqipëri zhvillohet një debat mbi burimin e valutës që hyn në ekonomi dhe ndikimin e saj në forcimin e lekut kundrejt euros.

Banka e Shqipërisë argumenton se zgjerimi i këmbimeve valutore është në përputhje me rritjen e aktivitetit ekonomik dhe tregtar të ligjshëm. Por krahasimi i volumit të tregtimit me flukset e reja valutore të deklaruara zyrtarisht nxjerr në pah diferenca që kërkojnë analizë më të thelluar.

Hendeku prej 4.2 miliardë eurosh që ngre pikëpyetje

Gjatë vitit 2025, tri burimet kryesore formale të hyrjes së valutës, eksportet e mallrave dhe shërbimeve, remitancat dhe kapitali i ri nga investimet e huaja, arritën së bashku në rreth 11.96 miliardë euro.

Ndërkohë, vëllimi i tregtimit në tregun valutor arriti në rreth 16.2 miliardë euro. Diferenca mes dy treguesve rezulton rreth 4.24 miliardë euro.

Ky hendek është pothuajse dyfishi i atij të vitit 2021, kur arrinte në rreth 2.15 miliardë euro.

Por çfarë e shpjegon këtë diferencë? A bëhet fjalë për kursimet e vjetra të shqiptarëve që po rikthehen në qarkullim, për valutë të mbajtur jashtë sistemit bankar apo për burime të tjera që nuk pasqyrohen drejtpërdrejt në flukset e reja valutore?

Këto janë pyetje që nuk marrin përgjigje vetëm nga volumi i këmbimeve. Diferenca nuk përbën automatikisht provë për para me origjinë informale, por tregon se analiza e tregut kërkon më shumë sesa krahasimin e shifrave të përgjithshme.

Pse euro u dobësua edhe kur bilanci zyrtar ishte negativ?

Një tjetër element që e bën edhe më kompleks këtë debat është ecuria e kursit të këmbimit gjatë viteve 2019–2021.

Sipas të dhënave të paraqitura në analizë, gjatë kësaj periudhe Shqipëria regjistroi deficit neto të valutës në bilancin zyrtar. Në vitin 2020, nga vendi dolën 259 milionë euro më shumë sesa hynë, ndërsa në vitin 2021 diferenca negative arriti në 191 milionë euro.

Megjithatë, në të njëjtën periudhë euro pësoi rënie përballë lekut. Nga 127.59 lekë në vitin 2018, kursi mesatar zbriti në 122.46 lekë në vitin 2021.

Kjo mospërputhje ka ngritur pikëpyetje mbi faktorët që ndikuan në forcimin e lekut dhe mbi mundësinë që në treg të kenë qarkulluar flukse valutore që nuk pasqyroheshin plotësisht në bilancet zyrtare.

Ndërtimi dhe kursimet informale janë ndër elementët e përmendur në këtë debat, por diferenca mes treguesve nuk mjafton për të përcaktuar origjinën e parave që qarkullojnë në treg.

Forcimi i lekut, goditje për eksportuesit

Hyrjet e konsiderueshme të valutës, të lidhura me turizmin, shërbimet, remitancat dhe investimet e huaja, kanë ndikuar në rritjen e ofertës së euros në tregun vendas.

Kjo ka ushtruar presion mbi kursin e këmbimit, duke bërë që euro të humbasë vlerë përballë lekut.

Në pamje të parë, një lek më i fortë mund të duket si zhvillim pozitiv, pasi ul koston e importeve dhe ndihmon në frenimin e inflacionit të importuar. Por për eksportuesit dhe bizneset që sigurojnë të ardhurat në euro, ndërsa shpenzimet i kanë në lekë, situata është më problematike.

Forcimi i monedhës vendase ul vlerën në lekë të të ardhurave të tyre dhe mund të dobësojë konkurrueshmërinë e produkteve shqiptare në tregjet ndërkombëtare.

Ky fenomen lidhet me atë që në ekonomi njihet si “sëmundja holandeze”, ku flukset e mëdha valutore favorizojnë sektorë të caktuar, si turizmi dhe shërbimet, por mund të krijojnë vështirësi për sektorët prodhues dhe eksportues.

Shqipëria përballë sfidës së miliardave të euros

Tregu valutor shqiptar po kalon një transformim të rëndësishëm. Dyfishimi i volumit të këmbimeve dhe rritja e flukseve valutore tregojnë se ekonomia po përballet me një realitet të ri financiar.

Por pyetja kryesore nuk është vetëm sa euro hyjnë në Shqipëri dhe sa prej tyre këmbehen në treg. Është edhe se nga vijnë këto para, ku investohen dhe çfarë vlere reale krijojnë për ekonominë e vendit.

Nëse miliardat që qarkullojnë në treg nuk shndërrohen në prodhim, industri, eksporte dhe vende të qëndrueshme pune, Shqipëria rrezikon të mbetet e varur nga turizmi, ndërtimi dhe flukset valutore.

Në fund, sfida e vërtetë për institucionet shqiptare nuk është thjesht të menaxhojnë një treg ku eurot po shtohen, por të sigurojnë që ky kapital të shërbejë për zhvillimin afatgjatë të ekonomisë dhe jo vetëm për të mbajtur gjallë një cikël ekonomik të mbështetur te konsumi dhe ndërtimi. /Kapital

© Copyright of PatriotikMedia.al

Back To Top