Mario Draghi dhe tradhtia ndaj mësuesit të tij Federico Caffè: nga ekonomia në shërbim të popullit tek pushteti i financës globale …

Nga panfilo Britannia te Goldman Sachs, nga privatizimet e ndërmarrjeve shtetërore te drejtimi i Bankës Qendrore Evropiane. Historia e një karriere që hapi një debat të madh mbi sovranitetin ekonomik të Italisë dhe largimin nga filozofia e ekonomistit Federico Caffè

Nga Umberto Pascali:

Historia e Mario Draghit nuk është thjesht historia e një ekonomisti që arriti majat e institucioneve financiare ndërkombëtare. Ajo është edhe historia e një debati të madh mbi drejtimin që mori ekonomia italiane, rolin e shtetit, privatizimet dhe ndikimin e financës ndërkombëtare në vendimmarrjen politike.

Në qendër të këtij debati qëndron një kontradiktë që prej vitesh diskutohet në Itali: marrëdhënia mes Mario Draghit dhe mësuesit të tij, Federico Caffè.

Caffè përfaqësonte një traditë ekonomike që vendoste në qendër punësimin, mirëqenien sociale, zhvillimin industrial dhe ndërhyrjen publike në ekonomi. Draghi, ndërkohë, ndërtoi një karrierë që e çoi nga universiteti në Bankën Botërore, nga drejtimi i Thesarit italian te Goldman Sachs, e më pas në krye të Bankës Qendrore Evropiane dhe qeverisë italiane.

Për kritikët e tij, kjo rrugë shënoi një largim të thellë nga mësimet e profesorit të tij. Ata e konsiderojnë këtë një tradhti intelektuale ndaj Federico Caffè-së dhe një simbol të kalimit të ekonomisë italiane nga modeli i zhvillimit kombëtar drejt një modeli ku financa ndërkombëtare fitoi ndikim gjithnjë e më të madh.

Por cilat janë faktet që qëndrojnë pas këtij debati?

Federico Caffè, profesori që besonte te ekonomia në shërbim të njeriut

Federico Caffè ishte një nga ekonomistët më të rëndësishëm italianë të shekullit XX. Ai mbronte një model ekonomik ku shteti kishte përgjegjësi të drejtpërdrejtë në krijimin e vendeve të punës, zhvillimin industrial, mbrojtjen sociale dhe garantimin e dinjitetit ekonomik të qytetarëve.

Për Caffè-në, ekonomia nuk duhej të ishte një mekanizëm i ftohtë, ku çdo gjë matet vetëm me bilance, fitime dhe tregues financiarë. Ajo duhej t’i shërbente shoqërisë.

Ai ishte kritik ndaj ideve që ia linin gjithçka mekanizmave të tregut dhe besonte se politika ekonomike duhej të kishte si objektiv punësimin e plotë dhe përmirësimin e kushteve të jetesës.

Mario Draghi u diplomua në vitin 1970 në Universitetin La Sapienza të Romës, nën drejtimin akademik të Federico Caffè-së. Më pas vazhdoi studimet në Massachusetts Institute of Technology (MIT), në Shtetet e Bashkuara.

Megjithatë, rruga e tij profesionale mori një drejtim që më vonë do të bëhej objekt i kritikave të shumta.

Ekonomisti Nino Galloni, i lidhur me traditën intelektuale të Caffè-së, ka deklaruar se profesori e konsideronte Draghin një nga nxënësit e tij më të mirë, por më pas ishte zhgënjyer nga drejtimi që kishte marrë karriera e tij.

Galloni ka treguar se Caffè i kishte thënë se Draghi ishte një nga studentët e tij më të mirë, por se kishte braktisur rrugën e tyre.

Kjo dëshmi është përdorur nga kritikët për të shpjeguar kontrastin mes filozofisë ekonomike të Caffè-së dhe karrierës së mëvonshme të Draghit.

Panfilo Britannia, 2 qershor 1992: takimi që u bë simbol i privatizimeve italiane

Një nga episodet më të rëndësishme dhe më të debatuara të karrierës së Mario Draghit është takimi i zhvilluar më 2 qershor 1992 në bordin e jahtit mbretëror britanik HMY Britannia, pranë Civitavecchia-s.

Në atë kohë Italia po përjetonte një periudhë të rëndë ekonomike dhe politike. Lira italiane ishte nën presion të madh, borxhi publik ishte i lartë dhe vendi po përgatitej për transformime të thella ekonomike.

Në bordin e Britannia-s u mblodhën përfaqësues të financës ndërkombëtare dhe të institucioneve ekonomike. Mario Draghi, në cilësinë e Drejtorit të Përgjithshëm të Thesarit italian, mbajti fjalimin kryesor mbi privatizimet.

Dokumenti origjinal i fjalimit është publikuar dhe mund të konsultohet këtu:

https://www.reforming.it/doc/1470/draghi-1992.pdf

Draghi argumentoi se privatizimet ishin një reformë e rëndësishme për ekonominë italiane. Ai foli për reduktimin e borxhit publik, tërheqjen e kapitalit privat, rritjen e efikasitetit dhe krijimin e një klime më të besueshme për investitorët.

Në fjalimin e tij theksoi se privatizimet kërkonin një kuadër të qëndrueshëm makroekonomik dhe një politikë fiskale të besueshme.

Ky takim u bë më vonë simbol i një kthese historike në ekonominë italiane.

Gjatë viteve që pasuan, Italia ndërmori një proces të gjerë privatizimesh dhe ristrukturimesh të ndërmarrjeve shtetërore. Në këtë proces u përfshinë kompani dhe asete me rëndësi strategjike për vendin, ndër to struktura të lidhura me IRI-n, ENI-n, ENEL-in, telekomunikacionin dhe infrastrukturën.

Për mbështetësit e privatizimeve, ky proces ishte i nevojshëm për të modernizuar ekonominë, për të ulur borxhin dhe për të rritur konkurrencën.

Për kritikët, ai dobësoi kontrollin publik mbi sektorë strategjikë dhe reduktoi mundësinë e shtetit për të drejtuar politikën industriale kombëtare.

Kjo është arsyeja pse emri i Draghit lidhet vazhdimisht me takimin e Britannia-s.

Megjithatë, duhet theksuar se fjalimi i tij dokumenton mbështetjen për privatizimet, por nuk provon vetvetiu se ndërmarrjet italiane iu dorëzuan një organizimi të fshehtë financiar apo se Draghi mori urdhra nga investitorë të caktuar.

Debati i vërtetë lidhet me interesin publik, mënyrën e shitjes së aseteve dhe pasojat afatgjata të këtij procesi.

Nga Thesari italian te Goldman Sachs: kalimi në zemër të financës ndërkombëtare

Pas një periudhe të gjatë në institucionet publike italiane, Mario Draghi kaloi në sektorin privat financiar.

Në vitin 2002 iu bashkua Goldman Sachs International, ku mbajti pozicionin e zëvendëskryetarit dhe drejtorit menaxhues për Evropën deri në vitin 2005.

Goldman Sachs është një nga institucionet më të mëdha të bankave të investimeve në botë, me ndikim të konsiderueshëm në tregjet financiare ndërkombëtare.

Ky kalim u bë një nga pikat më të kritikuara të karrierës së Draghit.

Për kritikët e tij, kontrasti ishte i qartë: një ish-nxënës i Federico Caffè-së, i formuar në një traditë që mbronte rolin e shtetit dhe ekonominë reale, përfundoi në një nga institucionet më të fuqishme të kapitalizmit financiar.

Kjo nuk është në vetvete provë e një marrëveshjeje të fshehtë apo e veprimit në interes të një grupi të caktuar. Por është një fakt i rëndësishëm për të kuptuar rrugëtimin profesional të Draghit dhe marrëdhënien e tij me sektorin financiar privat.

Pyetja që shtrohet është nëse përvoja e tij në këtë sektor ndikoi në mënyrën se si ai e konceptoi më pas politikën ekonomike dhe monetare të Evropës.

Banka Qendrore Evropiane dhe politika që shpëtuan euron

Në vitin 2011, Mario Draghi u bë president i Bankës Qendrore Evropiane, në një nga periudhat më të vështira të historisë së monedhës së përbashkët evropiane.

Kriza e borxheve sovrane kishte vënë në pikëpyetje vetë të ardhmen e euros. Italia, Greqia, Spanja dhe Portugalia përballeshin me presione të mëdha financiare.

Më 26 korrik 2012, gjatë një fjalimi në Londër, Draghi bëri deklaratën që u bë simbol i drejtimit të tij në BQE:

“Whatever it takes” – “Çfarëdo që të jetë e nevojshme”.

Me këtë deklaratë, ai sinjalizoi vendosmërinë e Bankës Qendrore Evropiane për të mbrojtur euron.

Më pas BQE ndërmori politika të jashtëzakonshme monetare, përfshirë programet e blerjes së aseteve dhe injektimin e likuiditetit në sistemin financiar.

Për mbështetësit e Draghit, këto masa ndihmuan në stabilizimin e tregjeve dhe shmangien e shpërbërjes së eurozonës.

Por kritikët ngrenë një pyetje tjetër: a u shndërrua stabiliteti financiar në objektivin kryesor, ndërsa punësimi, pagat dhe zhvillimi industrial mbetën në plan të dytë?

Në traditën ekonomike të Federico Caffè-së, punësimi dhe mirëqenia sociale ishin objektiva themelore të politikës ekonomike.

Në modelin e politikave të eurozonës, nga ana tjetër, stabiliteti i çmimeve, qëndrueshmëria fiskale dhe konkurrueshmëria zinin një vend qendror.

Këto dallime ushqejnë debatin mbi largimin e Draghit nga filozofia e mësuesit të tij.

Të ardhurat, pagat dhe dokumentet e Bankës Qendrore Evropiane

Një nga argumentet që përdorin kritikët e Draghit lidhet me qëndrimin e institucioneve evropiane ndaj kostos së punës dhe konkurrueshmërisë.

Në raportet dhe rekomandimet ekonomike të asaj periudhe u theksua nevoja për reforma strukturore, rritjen e produktivitetit dhe kontrollin e kostove të punës.

Këto politika u kritikuan nga ekonomistë të ndryshëm, të cilët argumentonin se ulja e kostove të punës mund të ushtrojë presion mbi pagat dhe të dobësojë kërkesën e brendshme.

Në artikullin e MMT Italia të vitit 2014, me titull “Mario Draghi e il ricordo tradito di Federico Caffè”, autorët argumentojnë se Caffè nuk do të kishte mbështetur një politikë ekonomike që e vendoste uljen e pagave dhe të kostove të punës në qendër të reformave.

Kjo është një kritikë ideologjike dhe ekonomike, por ngre një çështje reale: sa duhet të sakrifikojnë punëtorët dhe shtresat e mesme për të ruajtur konkurrueshmërinë e një ekonomie?

Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje përcakton jo vetëm modelin ekonomik, por edhe mënyrën se si shpërndahen kostot dhe përfitimet e zhvillimit.

Kontradikta mes studimeve të vitit 1970 dhe mbrojtjes së euros

Një tjetër element i diskutuar nga kritikët lidhet me punimin akademik të Draghit mbi integrimin monetar evropian.

Sipas analizës së publikuar nga MMT Italia, në studimet e tij të hershme Draghi kishte trajtuar në mënyrë kritike kushtet ekonomike për krijimin e një bashkimi monetar evropian.

Dekada më vonë, si president i BQE-së, ai u bë një nga mbrojtësit kryesorë të euros.

Kritikët e tij e paraqesin këtë ndryshim si një kontradiktë të fortë mes bindjeve të hershme akademike dhe politikave të mëvonshme institucionale.

Por ekonomia evropiane e vitit 1970 nuk ishte e njëjtë me atë të vitit 2012. Ndryshimi i kontekstit historik dhe ekonomik duhet marrë parasysh në çdo analizë serioze.

Megjithatë, pyetja mbetet: a ndryshoi Draghi bindjet e tij ekonomike, apo ndryshoi mënyrën se si i zbatonte ato kur mori përgjegjësi në institucionet evropiane?

Qeveria Draghi dhe drejtimi i Italisë

Në shkurt të vitit 2021, Mario Draghi u bë kryeministër i Italisë.

Ai mori drejtimin e vendit në një periudhë të vështirë, pas krizës së pandemisë COVID-19.

Qeveria e tij u përqendrua ndër të tjera në zbatimin e Planit Kombëtar të Rimëkëmbjes dhe Rezistencës, të financuar nga programi evropian NextGenerationEU.

Plani parashikonte investime në infrastrukturë, digjitalizim, tranzicion ekologjik, arsim dhe modernizimin e administratës publike.

Megjithatë, debati mbi sovranitetin ekonomik italian nuk u zhduk.

Sa hapësirë kishte Italia për të përcaktuar vetë prioritetet e saj industriale dhe ekonomike? Sa varej politika kombëtare nga rregullat dhe mekanizmat e Bashkimit Evropian?

Këto pyetje janë veçanërisht të rëndësishme për vendet që kanë industri strategjike, borxh publik të lartë dhe nevojë për investime afatgjata.

Kush përfitoi nga privatizimet dhe kush mbajti kostot?

Një nga çështjet që meriton analizë të veçantë është bilanci i privatizimeve italiane.

Privatizimet nuk mund të vlerësohen vetëm nga shumat e përfituara në momentin e shitjes. Duhet analizuar edhe çfarë ndodhi më pas me ndërmarrjet, punësimin, investimet, konkurrencën dhe kontrollin mbi sektorët strategjikë.

A u përdorën të ardhurat për të reduktuar në mënyrë të qëndrueshme borxhin publik?

A u rritën investimet në ekonomi?

A u ruajtën kapacitetet industriale të Italisë?

A përfituan qytetarët nga përmirësimi i shërbimeve dhe konkurrencës?

Këto janë pyetjet që duhet të marrin përgjigje përmes të dhënave, dokumenteve dhe analizave ekonomike.

Kritikët e modelit të privatizimeve argumentojnë se Italia humbi një pjesë të rëndësishme të instrumenteve të saj të zhvillimit industrial. Mbështetësit e tyre, nga ana tjetër, pretendojnë se privatizimet ndihmuan në modernizimin e ekonomisë dhe në reduktimin e rolit të ndërmarrjeve joefikase shtetërore.

Përtej interpretimeve, bilanci duhet të gjykohet mbi rezultatet konkrete.

Federico Caffè, Nino Galloni dhe kujtesa e një ekonomie ndryshe

Federico Caffè u zhduk në prill të vitit 1987 dhe nuk u gjet më. Zhdukja e tij mbetet një nga episodet më misterioze të historisë intelektuale italiane.

Por trashëgimia e tij ekonomike vazhdon të jetë e pranishme në debatin publik.

Nino Galloni është një nga zërat që kanë kritikuar publikisht drejtimin e politikave ekonomike të Mario Draghit dhe procesin e privatizimeve italiane.

Në artikullin e publikuar nga MMT Italia më 14 nëntor 2014, me titull “Mario Draghi e il ricordo tradito di Federico Caffè”, ngrihet drejtpërdrejt çështja e largimit nga filozofia ekonomike e Caffè-së.

Artikulli argumenton se Federico Caffè nuk do të kishte mbështetur procesin e privatizimeve dhe politikat që, sipas autorëve, dobësuan mbrojtjen e punës dhe të ekonomisë kombëtare.

Një tjetër analizë kritike është publikuar nga revista italiane Volere la Luna, me titull “Mario Draghi, una vita per le élites”, më 9 shkurt 2021.

Artikulli trajton karrierën e Draghit, privatizimet, marrëdhëniet e tij me institucionet financiare dhe rolin e elitave ekonomike.

Debati mbi Draghin është edhe debati mbi sovranitetin ekonomik

Historia e Mario Draghit përmbledh disa nga transformimet më të rëndësishme të ekonomisë italiane gjatë dekadave të fundit.

Nga studimet me Federico Caffè-në te Thesari italian, nga takimi në Britannia te Goldman Sachs, nga drejtimi i BQE-së te qeveria italiane, rrugëtimi i tij është i lidhur ngushtë me debatet mbi privatizimet, integrimin evropian dhe rolin e financës ndërkombëtare.

Për kritikët, Draghi përfaqëson largimin nga një traditë ekonomike që vendoste në qendër punësimin, industrinë kombëtare dhe mirëqenien sociale.

Për mbështetësit, ai ishte një teknokrat që veproi në kushte të jashtëzakonshme dhe që kontribuoi në ruajtjen e stabilitetit të euros.

Por debati nuk përfundon te një emër.

Ai prek një pyetje themelore për çdo shtet: kush duhet të ketë fjalën e fundit mbi ekonominë kombëtare, institucionet demokratike dhe qytetarët, apo mekanizmat e tregjeve dhe financës ndërkombëtare?

Federico Caffè besonte se ekonomia duhej t’i shërbente njeriut. Kjo ide mbetet një pikë referimi për ata që kërkojnë një model zhvillimi ku industria, punësimi dhe mirëqenia sociale të mos jenë objektiva dytësore.

Dhe pikërisht këtu qëndron pyetja që ky debat i drejton historisë së Mario Draghit:

Sa larg mund të shkojë një nxënës nga mësimet e profesorit të tij, pa humbur lidhjen me filozofinë që e formoi?

Shënim redaksional: Termi “tradhti” në titull dhe në këtë shkrim përdoret në kuptimin politik dhe intelektual, siç paraqitet nga kritikët e Mario Draghit. Nuk përbën konstatim të një shkeljeje penale apo prove për ekzistencën e një organizimi të fshehtë financiar.

© Copyright of PatriotikMedia.al