Dëmet qe Rilindja e Ramës i ka bërë Shqipërise, janë me miliarda euro në skandale, koncesione dhe afera financiare!
Nga Redaksia – Gjoba 120 milionë euro ndaj Bankers Petroleum, centralet lundruese, fondet IPARD, inceneratorët, Rruga e Arbrit, dosja 5D dhe dëmshpërblimi Becchetti – një sërë çështjesh që ngrenë pikëpyetje mbi administrimin e parasë publike. Sipas një përllogaritjeje të dëmeve dhe kostove të pretenduara, fatura e akumuluar për 13 vite mund të arrijë në 4,2 deri në mbi 5 miliardë euro. Por sa prej këtyre shumave përbëjnë dëm të provuar, sa janë kosto kontraktuale dhe sa mbeten pretendime që kërkojnë një bilanc të plotë financiar?
Për më shumë se një dekadë, koncesionet, kontratat publike, projektet infrastrukturore dhe çështjet gjyqësore ndërkombëtare kanë qenë në qendër të debateve për mënyrën se si menaxhohen paratë e taksapaguesve shqiptarë.
Nga detyrimet doganore të kompanive të mëdha te projektet e energjisë, nga fondet europiane për bujqësinë te tenderët e teknologjisë së informacionit, këto çështje kanë një pikë të përbashkët: nevojën për transparencë mbi vlerën e kontratave, pagesat e kryera, shërbimet e marra dhe përgjegjësitë institucionale.
Gjoba 120 milionë euro ndaj Bankers Petroleum
Një nga çështjet që ka ngritur pikëpyetje mbi arkëtimin e të ardhurave publike është gjoba prej rreth 120 milionë eurosh ndaj kompanisë Bankers Petroleum.
Sipas të dhënave të paraqitura në debatin publik, gjoba u lëshua në vitin 2019 nga Drejtoria e Përgjithshme e Doganave. Çështja që kërkon përgjigje është se çfarë ndodhi më pas me këtë detyrim dhe sa prej shumës u arkëtua realisht në buxhetin e shtetit.
Ekzistenca e një dokumenti administrativ nuk do të thotë automatikisht se e gjithë shuma është mbledhur. Për këtë arsye, publiku ka interes të dijë statusin përfundimtar të gjobës, procedurat e ndjekura nga institucionet dhe arsyet për çdo pjesë të paarkëtuar.
Nëse një detyrim i tillë nuk është arkëtuar, përgjegjësia institucionale dhe arsyet e mosmbledhjes së tij kërkojnë një shpjegim të qartë.
Centralet lundruese Tigri 1 dhe Tigri 3
Një tjetër çështje e debatueshme është marrëveshja për centralet elektrike lundruese Tigri 1 dhe Tigri 3.
Sipas përllogaritjeve të përmendura në debatin publik, kostot që lidhen me qiranë, mirëmbajtjen dhe procedurat e prokurimit mund të arrijnë në 60 deri në 100 milionë euro. Kjo shifër duhet shqyrtuar në raport me kontratat, pagesat e kryera dhe energjinë e prodhuar apo shërbimet e ofruara.
Pyetjet që kërkojnë përgjigje janë konkrete: sa ka paguar shteti, çfarë përfitimi ka marrë në këmbim dhe si është vlerësuar leverdishmëria ekonomike e marrëveshjes?
Përgjigjet duhet të mbështeten në dokumentet kontraktuale dhe bilancet financiare, jo vetëm në deklaratat e palëve të përfshira në debat.
Skandali i fondeve IPARD dhe fermerët shqiptarë
Fondet IPARD, të destinuara për mbështetjen e bujqësisë dhe zhvillimin rural, u përfshinë në një çështje të rëndësishme mbi parregullsitë në administrimin dhe shpërndarjen e financimeve europiane.
Pezullimi i financimeve dhe kërkesat për kontrolle më të forta ngritën shqetësime mbi funksionimin e mekanizmave të kontrollit dhe pasojat për fermerët shqiptarë.
Programi IPARD III parashikonte rreth 146 milionë euro mbështetje për bujqësinë shqiptare. Bllokimi ose vonesat në vënien në dispozicion të këtyre fondeve rrezikojnë të kufizojnë mundësitë e investimit për fermerët dhe bizneset e sektorit rural.
Kjo çështje nuk lidhet vetëm me kontrollin e fondeve, por edhe me besueshmërinë e institucioneve që duhet të garantojnë se financimet europiane shkojnë te përfituesit e ligjshëm.
Fermerët nuk duhet të paguajnë çmimin e dobësive administrative apo të parregullsive të mundshme në menaxhimin e programeve publike.
Rruga e Arbrit: nga 219 milionë euro në një faturë shumë më të lartë
Rruga e Arbrit është një tjetër projekt që ka nxitur debat për koston përfundimtare dhe detyrimet financiare që rëndojnë mbi buxhetin e shtetit.
Sipas të dhënave të publikuara nga Ministria e Financave, vlera e investimit është rreth 219 milionë euro. Ndërkohë, dokumente të tjera të institucioneve publike kanë paraqitur vlera më të larta, duke përfshirë shpenzime për ndërtimin, operimin dhe mirëmbajtjen.
Dallimi mes kostos së ndërtimit dhe faturës së përgjithshme të një kontrate koncesionare është thelbësor. Pagesat që kryhen përgjatë viteve duhet të analizohen së bashku me interesat, mirëmbajtjen dhe detyrimet e tjera kontraktuale.
Pikërisht këtu lind nevoja për një pasqyrë të plotë: sa kushtoi ndërtimi, sa do të paguajë shteti deri në përfundim të kontratës dhe çfarë detyrimesh shtesë janë miratuar gjatë zbatimit të projektit?
Inceneratorët: miliona euro të paguara dhe përgjegjësi që kërkojnë përgjigje
Afera e inceneratorëve mbetet një nga çështjet më të rëndësishme të debatit mbi administrimin e fondeve publike.
Të dhënat e publikuara nga organizata Transparency International, duke iu referuar raporteve të auditimit dhe investigimeve mediatike, tregojnë se pagesat publike për inceneratorët e Fierit, Elbasanit dhe projektin e Tiranës kanë arritur në shuma të konsiderueshme, ndërkohë që projektet janë përballur me vonesa, probleme funksionimi ose punime të papërfunduara.
Por fatura nuk mund të vlerësohet vetëm duke mbledhur pagesat e kryera. Duhet të llogariten edhe detyrimet tatimore të papaguara, kostot e mirëmbajtjes, vlera e investimeve që nuk kanë përmbushur qëllimin e parashikuar dhe pasojat financiare të kontratave.
Për qytetarët, pyetja është e drejtpërdrejtë: çfarë shërbimi është marrë në këmbim të parave të paguara dhe kush mban përgjegjësi për çdo shkelje të konstatuar nga hetimet apo auditimet?
Dosja 5D dhe konflikti i interesit në Bashkinë e Tiranës
Dosja 5D u bë pjesë e debatit publik për dyshimet mbi konfliktin e interesit dhe mënyrën e dhënies së kontratave publike në Bashkinë e Tiranës.
Çështja lidhet me marrëdhëniet mes zyrtarëve të administratës bashkiake dhe interesave private që përfituan nga procedurat publike. Ajo ngre pikëpyetje mbi kontrollin e brendshëm, transparencën e prokurimeve dhe mekanizmat që duhet të parandalojnë përzierjen e funksioneve publike me interesat private.
Përtej përgjegjësive individuale që përcaktohen nga organet e drejtësisë, kjo çështje kërkon një analizë të kontratave, vlerave të tyre dhe dëmit financiar që mund t’i jetë shkaktuar buxhetit publik.
Tuneli i Llogarasë: ndryshimet e kostos dhe shtesat financiare
Edhe tuneli i Llogarasë është përfshirë në debatet mbi kostot e projekteve infrastrukturore dhe ndryshimet financiare gjatë zbatimit të tyre.
Sipas shifrave të përmendura në debatin publik, vlera e investimit është llogaritur në rreth 180–190 milionë euro, ndërsa disa burime kanë përmendur shifra deri në 220 milionë euro.
Në këtë kontekst, shtesat e fondeve të raportuara dhe arsyet teknike e financiare që i kanë justifikuar duhet të analizohen përmes dokumenteve të tenderit, kontratës fillestare, ndryshimeve të miratuara dhe raporteve të auditimit.
Çdo ndryshim i rëndësishëm i kostos duhet të shoqërohet me një shpjegim të dokumentuar. Vetëm kështu mund të kuptohet nëse kemi të bëjmë me nevoja të justifikuara të projektit apo me mangësi në planifikimin fillestar.
Tenderat e AKSHI-t: fondet publike nën lupën e hetimeve
Tenderët e Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit, AKSHI, janë përfshirë në hetime dhe raportime mbi dyshimet për parregullsi në prokurimet publike.
Në qendër të debatit janë procedurat e tenderimit, konkurrenca mes operatorëve ekonomikë, përcaktimi i fondeve limit dhe marrëdhëniet mes kompanive private dhe personave që kanë pasur rol në administrimin e procedurave.
Sipas pretendimeve të ngritura në këtë debat, dëmi i mundshëm financiar llogaritet në dhjetëra milionë euro. Megjithatë, vlera përfundimtare duhet të përcaktohet duke dalluar fondet e tenderuara nga pagesat e kryera dhe dëmin e dokumentuar nga shkeljet e konstatuara.
Transparenca e plotë e kontratave dhe publikimi i rezultateve të auditimeve do të ndihmonin në sqarimin e përgjegjësive dhe në përcaktimin e çdo dëmi të mundshëm për buxhetin e shtetit.
Çështja Becchetti: një faturë ndërkombëtare për taksapaguesit
Një tjetër detyrim financiar që ka rëndësi për financat publike është çështja gjyqësore e biznesmenit italian Francesco Becchetti kundër Shqipërisë.
Në raportimet mbi këtë çështje, shuma e dëmshpërblimit që i është kërkuar ose që duhet të paguajë shteti shqiptar është përmendur në rreth 110–111 milionë euro.
Këto detyrime janë veçanërisht të rëndësishme sepse dëmshpërblimet ndërkombëtare, kur bëhen të ekzekutueshme, mund të rëndojnë drejtpërdrejt mbi financat publike.
Përgjegjësia për të kuptuar se si u arrit deri te një faturë e tillë kërkon shqyrtimin e vendimeve përkatëse, historikut të mosmarrëveshjes dhe veprimeve të institucioneve shqiptare.
Mbi 4,2 miliardë euro: sa është fatura e vërtetë?
Përllogaritja e paraqitur në debatin publik për dëmet dhe kostot e lidhura me këto çështje gjatë 13 viteve e vendos shumën e përgjithshme në një interval prej 4,2 deri në mbi 5 miliardë euro.
Kjo shifër përmbledh kategori të ndryshme financiare: detyrime të paarkëtuara, pagesa kontraktuale, kosto projektesh, fonde të bllokuara, dëme të pretenduara dhe detyrime nga arbitrazhet.
Megjithatë, këto kategori nuk janë të barasvlershme. Një shumë e kontraktuar nuk përbën automatikisht dëm financiar; një fond i pezulluar nuk është domosdoshmërisht para e humbur; dhe një gjobë e vendosur nuk mund të llogaritet si e ardhur e humbur pa u përcaktuar statusi i saj ligjor dhe mundësia e arkëtimit.
Për këtë arsye, shifra prej 4,2–5 miliardë eurosh duhet trajtuar si një vlerësim i pretenduar, jo si një total i konsoliduar i dëmeve të provuara nga auditimet ose vendimet gjyqësore.
Transparenca financiare, një detyrim ndaj qytetarëve
Çështjet e Bankers Petroleum, centraleve lundruese, fondeve IPARD, Rrugës së Arbrit, inceneratorëve, dosjes 5D, tunelit të Llogarasë, tenderëve të AKSHI-t dhe çështjes Becchetti tregojnë pse është e domosdoshme që administrimi i parave publike të jetë i kontrollueshëm dhe transparent.
Qytetarët kanë të drejtë të dinë sa para janë paguar, çfarë shërbimesh dhe investimesh janë realizuar, cilat detyrime janë arkëtuar dhe cilat çështje kanë prodhuar humbje për buxhetin.
Një bilanc i plotë, i mbështetur në dokumente zyrtare, raporte auditimi dhe vendime gjyqësore, do të mundësonte përcaktimin e faturës reale për secilën çështje, pa ngatërruar kostot me dëmet dhe pretendimet me përgjegjësitë e provuara.
Në fund, interesi publik nuk është vetëm të dihet sa miliarda euro përmenden në debat. Është të sqarohet se ku shkuan paratë, çfarë mori shteti në këmbim dhe kush mban përgjegjësi kur fondet publike nuk administrohen siç duhet.
© Copyright of PatriotikMedia.al
