Nga Redi Minga:
Përplasja për muzeun hebraik në Vlorë ngre një pyetje që kryeministri Edi Rama duhet t’i përgjigjet publikisht: ku janë dokumentet origjinale që provojnë pretendimet e tij për praninë historike të hebrenjve në Orikum dhe në këtë zonë? Vlonjatët kërkojnë të dinë mbi çfarë burimesh mbështetet historia që po u paraqitet, ndërsa debati për trashëgiminë e qytetit merr përmasa kombëtare.
Vlora nuk është një qytet dosido. Është qyteti ku më 28 Nëntor 1912 Ismail Qemali ngriti flamurin dhe shpalli Pavarësinë e Shqipërisë. Është një simbol i identitetit kombëtar, i sakrificës dhe i përpjekjeve shekullore të shqiptarëve për të pasur shtetin e tyre.
Pikërisht për këtë arsye, çdo ndërhyrje në historinë dhe trashëgiminë kulturore të Vlorës duhet të shoqërohet me transparencë të plotë. Por kur kryeministri Edi Rama ndërhyn në debatin historik duke paraqitur pretendime për lidhjet e hebrenjve me Orikumin dhe Vlorën, lind një pyetje thelbësore: ku janë dokumentet origjinale që mbështesin këto deklarata?
Kush i ka hartuar këto dokumente? Në cilin arkiv ruhen? Cilat janë datat e tyre? A janë shqyrtuar nga historianë dhe arkeologë të pavarur? Dhe mbi të gjitha, a provojnë ato pikërisht atë që deklaron kryeministri, apo po përdoren interpretime historike për të mbështetur një projekt të ditës?
Këto nuk janë pyetje të parëndësishme. Janë pyetje që lidhen drejtpërdrejt me përgjegjësinë publike të një kryeministri, i cili nuk mund ta trajtojë historinë e një qyteti si një rrëfim që ndryshon sipas interesave politike.
Ku janë provat për historinë që pretendon Rama?
Orikumi është një vendbanim antik me histori shumë të hershme. Prandaj, çdo pretendim për themelimin e tij, për popullsitë që kanë jetuar aty apo për lidhjet e tij me komunitetet e tjera duhet të mbështetet në burime historike dhe arkeologjike konkrete.
Prania e hebrenjve në një periudhë të caktuar historike nuk është e njëjta gjë me pretendimin se ata kanë themeluar një qytet. Këto janë dy çështje të ndryshme, të cilat nuk mund të bashkohen në një rrëfim të vetëm pa prova që e mbështesin atë.
Nëse Edi Rama disponon dokumente që provojnë pretendimet e tij për Orikumin dhe Vlorën, atëherë le t’i bëjë publike. Shqiptarët kanë të drejtë të shohin burimet, të njohin autorët e tyre dhe të kuptojnë se si janë interpretuar nga studiuesit.
Nuk mjafton një deklaratë nga foltorja e kryeministrit. Nuk mjafton as përsëritja e një pretendimi në takime zyrtare. Historia kërkon dokumente të identifikueshme, kontekst dhe prova që mund të shqyrtohen nga studiuesit.
Dhe nëse këto dokumente nuk janë bërë publike, pyetja mbetet e hapur: mbi çfarë baze po u paraqitet shqiptarëve ky version i historisë?
Muzeu hebraik dhe e drejta e vlonjatëve për të kërkuar llogari
Debati për muzeun hebraik nuk mund të ndahet nga çështja më e gjerë e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore të Vlorës. Qytetarët që kundërshtojnë projektin kanë të drejtë të kërkojnë sqarime për vendimet, dokumentacionin, përmbajtjen historike dhe mënyrën se si është marrë parasysh qëndrimi i komunitetit vendas.
Të kërkosh dokumente nuk do të thotë të mohosh historinë e hebrenjve. Të kërkosh transparencë nuk do të thotë të kundërshtosh njohjen e historisë së një komuniteti. Çështja është nëse pretendimet historike janë të sakta dhe nëse projekti është trajtuar me përgjegjësinë që kërkon një qytet me rëndësi të jashtëzakonshme kombëtare.
Pikërisht këtu duhet të përqendrohet debati: te provat, te dokumentet dhe te përgjegjësia e institucioneve.
Vlora ka historinë e saj, të lidhur me Pavarësinë, me Ismail Qemalin, me Luftën e Vlorës dhe me përpjekjet e shqiptarëve për liri. Kjo trashëgimi nuk mund të vihet në plan të dytë dhe as të përdoret si sfond për projekte që nuk u janë shpjeguar qytetarëve në mënyrë të plotë.
Vlora nuk është pronë e Edi Ramës
Kryeministrat vijnë dhe ikin, por historia e qyteteve mbetet. Edi Rama nuk është pronar i historisë së Vlorës dhe nuk mund të kërkojë që shqiptarët t’i pranojnë deklaratat e tij pa pyetur për burimet që i mbështesin.
Nëse qeveria beson se muzeu hebraik përfaqëson një projekt me vlerë historike dhe kulturore, atëherë duhet të jetë e gatshme të publikojë dokumentacionin përkatës dhe të japë përgjigje për shqetësimet e qytetarëve.
Vlonjatët nuk kanë nevojë për leksione politike mbi historinë e qytetit të tyre. Ata kanë të drejtë të kërkojnë që historia të dokumentohet, trashëgimia të mbrohet dhe çdo pretendim të mbështetet në prova.
Pyetja që Edi Rama duhet t’u përgjigjet shqiptarëve është e thjeshtë: ku janë dokumentet origjinale që provojnë pretendimet e tij për historinë hebraike të Orikumit dhe Vlorës?
Deri kur këto burime të identifikohen dhe të bëhen të shqyrtueshme publikisht, deklaratat politike nuk mund të zëvendësojnë provën historike.
Sepse Vlora është qyteti i Pavarësisë. Dhe historinë e saj nuk mund ta shkruajë askush sipas dëshirës së vet.
Ky material është pronë e Patriotikmedia.al dhe është i mbrojtur nga ligjet për të drejtën e autorit. Ndalohet riprodhimi, apo publikimi i plotë apo i pjesshëm i këtij materiali pa lejen e shkruar paraprakisht nga redaksia. Shkelësit do të përballen me pasojat ligjore sipas legjislacionit në fuqi.
