Edi Vrapi e kundërshton deklaratën e Ramës për Orikumin, ai shkruan se qytetin nuk e themeluan hebrenjtë, faktet historike tregojnë tjetër gjë
Nga Redaksia – Përmes një eseje historiko-arkeologjike, autori nga Vlora sjell argumentet mbi origjinën e Orikut antik dhe i kërkon kryeministrit Edi Rama të tërheqë deklaratën se qyteti u themelua nga hebrenjtë dhe se emri i tij lidhet me Jerikon.
Deklarata e kryeministrit Edi Rama për origjinën e Orikumit ka nxitur reagime dhe kundërshtime, mes të cilave edhe atë të autorit Edi Vlonjati, nga lagjja Karabash e Vlorës. Në një material të publikuar në formën e një eseje historiko-arkeologjike, ai kundërshton pretendimin se Orikumi antik u themelua nga hebrenjtë dhe kërkon që kreu i qeverisë të tërheqë deklaratat e tij.
“Oriku antik, kush e themeloi qytetin e Orikos-it”, është titulli i studimit të Edi Vrapi, i cili mbështetet në traditën e autorëve antikë, të dhënat arkeologjike dhe studimet mbi zhvillimin historik të një prej porteve më të rëndësishme të Gjirit të Vlorës.
Në komentin e tij drejtuar kryeministrit, autori shprehet: “Fantazia juaj nuk ka kufi”, duke i kërkuar Ramës të rishikojë qëndrimin e tij për themelimin e Orikumit.
Çfarë tregojnë burimet historike për Orikun antik?
Në studimin e tij, Edi Vrapi thekson se Oriku, i njohur në burimet antike si Orikos dhe Oricum, ishte një qendër portuale me rëndësi strategjike në skajin jugor të Gjirit të Vlorës. Pozicioni pranë lagunës së Pashalimanit dhe rrugëve detare të Adriatikut i dha qytetit një rol të rëndësishëm në shkëmbimet tregtare dhe në zhvillimet politike e ushtarake të lashtësisë.
Autori argumenton se historia e Orikut duhet kuptuar përmes ndërthurjes së botës helene me mjedisin ilir, pa ia atribuar themelimin e qytetit një populli të vetëm, në mungesë të provave të drejtpërdrejta.
Kjo qasje përputhet me një pjesë të rëndësishme të kërkimeve arkeologjike. Studimet e misionit shqiptaro-zviceran në Orikos kanë dokumentuar materiale arkeologjike që dëshmojnë praninë njerëzore në këtë hapësirë të paktën që nga shekulli VI para erës sonë. Një objekt qeramik i prodhimit korintik, i datuar në mesin e këtij shekulli, përmendet ndër dëshmitë më të hershme të identifikuara në vendbanim.
Tradita e autorëve antikë e lidh themelimin e Orikut me eubeasit, lundërtarë nga ishulli Eubea. Një rrëfim i përcjellë nga Pseudo-Skimni flet për eubeas që, sipas traditës legjendare, u vendosën në këtë zonë gjatë kthimit nga Lufta e Trojës.
Sipas kërkimeve arkeologjike, vendbanimi u zhvillua gjatë shekujve VI–V para erës sonë, ndërsa në periudhat helenistike dhe romake mori rëndësi të veçantë si qendër urbane dhe port strategjik.
Oriku dhe lidhjet me botën ilire
Një tjetër çështje që trajton eseja është marrëdhënia e qytetit me popullsitë vendase. Edi Vlonjati përmend amantinët dhe bashkësitë e tjera të Ilirisë jugore, të cilat përbënin pjesë të mjedisit historik përreth Orikut.
Sipas autorit, është e rëndësishme të dallohen karakteristikat urbane të Orikut nga popullsia e territorit të tij të brendshëm. Qyteti kishte lidhje të forta me botën helene, por ndodhej në një hapësirë ku ndërveprimi me bashkësitë ilire ishte pjesë e realitetit historik.
Studimi nuk pretendon se është identifikuar një prijës ilir i caktuar si themelues i Orikut. Përkundrazi, autori nënvizon se për një përfundim të tillë do të nevojiteshin dëshmi të drejtpërdrejta, si mbishkrime ose burime historike të qarta.
Ky dallim është thelbësor për të kuptuar se çfarë mund të provohet nga arkeologjia dhe çfarë mbetet pjesë e traditave apo interpretimeve historike.
Deklarata e Ramës dhe kërkesa për tërheqje
Debati lidhet me një deklaratë të Edi Ramës, të cituar në raportimet mediatike, sipas së cilës hebrenjtë kishin krijuar Orikumin dhe emri i qytetit lidhej me Jerikon. Kjo deklaratë është rikthyer në vëmendjen publike gjatë debatit të fundit mbi historinë dhe trashëgiminë kulturore të Vlorës.
Edi Vrapi e kundërshton këtë interpretim dhe i kërkon kryeministrit të tërheqë deklarimin. Në përfundim të materialit të tij, autori sjell shprehjen latine Errare humanum est, që në shqip do të thotë “Të gabosh është njerëzore”.
Mesazhi i tij është se historia nuk duhet t’u përshtatet dëshirave apo interpretimeve politike, por duhet të mbështetet në burime të kontrollueshme dhe në rezultatet e kërkimeve shkencore.
Oriku, një pasuri historike e Vlorës
Oriku antik mbetet një nga dëshmitë e rëndësishme të historisë së bregdetit shqiptar. Muret mbrojtëse, strukturat urbane, ndërtesat publike dhe teatri antik dëshmojnë zhvillimin e qytetit në periudha të ndryshme. Pozicioni i tij pranë Gjirit të Vlorës e bëri një pikë me rëndësi për lundrimin dhe marrëdhëniet ndërmjet brigjeve të Adriatikut.
Materiali i Edi Vrapit rikthen në vëmendje një çështje që kërkon trajtim mbi bazën e burimeve historike: si duhet të interpretohet origjina e Orikut dhe deri ku mund të shkojnë pretendimet për themelimin e tij?
Përgjigjja duhet të mbështetet te dokumentet antike, gjetjet arkeologjike dhe studimet e specialistëve. Deri tani, dëshmitë e njohura arkeologjike e vendosin praninë e dokumentuar në Orikos që nga shekulli VI para erës sonë, ndërsa tradita antike e lidh themelimin me eubeasit. Këto të dhëna nuk mbështesin paraqitjen e themelimit hebraik të qytetit si një fakt historik të provuar.
© Copyright of PatriotikMedia.al
