Kush vendosi çarmatimin e Shqipërisë? Pse u shkatërruan kapacitetet ushtarake dhe industria e mbrojtjes? Dhe kujt i shërben një Shqipëri që për dekada nuk ndërtoi një fuqi të vërtetë ushtarake
Nga Redi Minga:
Edhe pse ishte një ish-vend komunist dhe deklarohej si shtet paqësor, Shqipëria kishte ndërtuar një strukturë ushtarake të përmasave të mëdha në raport me popullsinë dhe i kushtonte mbrojtjes një pjesë të konsiderueshme të burimeve shtetërore. Ushtria nuk ishte thjesht një institucion ceremonial, por një strukturë e organizuar për mbrojtjen e territorit, me trupa, armatime, aviacion, flotë detare, fortifikime, depo municionesh, reparte dhe industri ushtarake.
Sot, pas më shumë se tre dekadash tranzicioni dhe pas anëtarësimit në NATO, Shqipëria ndodhet përballë një paradoksi historik: një vend me rëndësi strategjike në Adriatik dhe në Ballkan ka një forcë ushtarake shumë më të vogël dhe kapacitete dukshëm më të kufizuara se ato që trashëgoi nga e kaluara.
Si u arrit deri këtu?
Kush vendosi që Shqipëria të çarmatosej në këtë përmasë?
Pse u shkatërruan kapacitete ushtarake dhe industri që kishin ekzistuar për dekada?
Pse, në vend që të ndërtohej një ushtri moderne mbi atë që ekzistonte, u lejua që një pjesë e madhe e potencialit ushtarak të zhdukej?
Dhe pyetja më e madhe:
Kujt i shërben një Shqipëri e dobët ushtarakisht?
Ky është debati që duhet hapur.
Nga një ushtri e madhe te një shtet që mbështetet te aleatët
Pas rënies së komunizmit, Shqipëria kishte përpara një detyrë të vështirë: të transformonte një ushtri të ndërtuar sipas doktrinës së Luftës së Ftohtë në një forcë moderne, profesionale dhe të përshtatshme për një shtet demokratik.
Kjo reformë ishte e pashmangshme.
Por reforma nuk do të thoshte domosdoshmërisht shkatërrim i kapaciteteve.
Dhe pikërisht këtu nis pyetja që politika shqiptare duhet t’i përgjigjet.
Në vitet pas 1997-s, transformimi i Forcave të Armatosura u përshpejtua. Shqipëria u orientua drejt standardeve të NATO-s, uli ndjeshëm numrin e trupave dhe eliminoi një pjesë të madhe të armatimeve të trashëguara.
Vetë Ministria e Mbrojtjes dokumenton përmasat e arsenalit të trashëguar. Në vitin 1992 Shqipëria administronte rreth 194 mijë tonë municione luftarake, të shpërndara në qindra magazina, depo dhe tunele. Në periudhat e mëvonshme u ndërmorën procese masive demontimi dhe shkatërrimi të armëve, municioneve dhe pajisjeve të vjetruara.
Por këtu lind pyetja themelore:
Nëse duhej të shkatërroheshin armët e vjetra, pse nuk u ndërtuan menjëherë kapacitete të reja?
Sepse një ushtri moderne nuk ndërtohet vetëm duke hequr armët e vjetra.
Ajo ndërtohet duke zëvendësuar kapacitetet e vjetra me kapacitete të reja.
Shqipëria nuk ka më atë fuqi ushtarake që kishte
Nuk po flasim për rikthimin e ushtrisë së komunizmit.
Askush nuk kërkon të kthehet te një ushtri masive, e armatosur me teknologji të vjetra dhe e ndërtuar për një tjetër sistem politik.
Por midis një ushtrie të vjetër dhe një shteti me kapacitete të kufizuara mbrojtëse ekziston një hapësirë shumë e madhe.
Sot Shqipëria nuk ka aviacion luftarak.
Nuk ka një flotë luftarake detare të krahasueshme me atë që do të kërkonte mbrojtja autonome e hapësirës detare.
Nuk ka kapacitete të mëdha të artilerisë së rëndë.
Nuk ka një sistem të plotë kombëtar të mbrojtjes ajrore.
Nuk ka rezervat njerëzore dhe strukturat e mobilizimit të së kaluarës.
Dhe për shumë vite nuk kishte as industri ushtarake funksionale që të prodhonte në mënyrë të qëndrueshme armë dhe municione për nevojat e vendit.
Pra, problemi nuk është nëse Shqipëria ka një institucion që quhet Forca të Armatosura.
Problemi është:
Sa fuqi reale ushtarake ka Shqipëria?
NATO: garanci jetike, por jo zëvendësim i ushtrisë shqiptare
Shqipëria u bë anëtare e NATO-s në vitin 2009.
Anëtarësimi ishte një arritje strategjike dhe një ndryshim i madh në pozicionin e vendit.
Por anëtarësimi në NATO nuk e heq nevojën që Shqipëria të ndërtojë kapacitetet e veta.
Përkundrazi.
Vetë NATO sot po kërkon nga vendet anëtare investime shumë më të mëdha në mbrojtje.
Në samitin e Hagës të vitit 2025, aleatët vendosën një objektiv të ri për investimet në mbrojtje dhe siguri deri në vitin 2035.
Kjo tregon se epoka kur vendet mund të mbështeteshin vetëm te garancitë e aleancës po ndryshon.
Bota ka ndryshuar.
Evropa ka ndryshuar.
Lufta në Ukrainë ka ndryshuar mënyrën se si shtetet mendojnë për mbrojtjen.
Dronët, raketat, lufta elektronike, mbrojtja ajrore dhe prodhimi i municioneve janë bërë çështje të dorës së parë.
Dhe pyetja për Shqipërinë është e thjeshtë:
A jemi gati?
Historia na ka mësuar të mos jemi të pambrojtur
Nga Kongresi i Berlinit i vitit 1878, kur tokat shqiptare u përdorën në pazaret e Fuqive të Mëdha dhe fqinjëve, te Konferenca e Paqes në Paris në vitin 1920, kur ekzistenca e shtetit shqiptar ishte përsëri në rrezik; nga Lufta e Dytë Botërore dhe Jalta, deri te krijimi i shtetit të Kosovës dhe pozicioni që shqiptarët kanë sot në Ballkan.
Historia shqiptare ka një mësim të hidhur:
Aleatët janë të domosdoshëm, por interesat e shteteve ndryshojnë.
Sot Shqipëria ndodhet në një pozicion shumë më të favorshëm.
Kemi Shqipërinë.
Kemi Kosovën.
Kemi shqiptarë me peshë politike në Maqedoninë e Veriut dhe në Malin e Zi.
Kemi NATO-n.
Kemi partneritetin strategjik me Shtetet e Bashkuara.
Kemi një pozicion gjeografik me rëndësi në Adriatik dhe Ballkan.
Kjo duhet të ishte epoka e ndërtimit të fuqisë shqiptare.
Jo vetëm ekonomikisht.
Jo vetëm diplomatikisht.
Por edhe ushtarakisht.
Por çfarë bëmë me bazat dhe infrastrukturën ushtarake?
Kjo është një nga pyetjet më të mëdha të tranzicionit.
Shqipëria kishte një rrjet të gjerë bazash, repartesh, deposh, tunelesh, aeroportesh dhe objektesh ushtarake.
Pas viteve ’90, shumë prej tyre humbën funksionin ushtarak.
Disa u mbyllën.
Disa u braktisën.
Disa u transferuan.
Disa ndryshuan destinacion.
Dhe disa prona ushtarake u përfshinë në procese të tjera ekonomike dhe administrative.
Këtu duhet të hapet dosja.
Cilat prona ushtarake u shitën?
Cilat u tjetërsuan?
Kush i bleu?
Me çfarë çmimi?
Cilat objekte strategjike u kthyen në investime private?
Sa prej tyre mund të rikthehen sot në përdorim ushtarak?
Këto nuk janë pyetje teorike.
Janë pyetje që mund të marrin përgjigje nga dokumentet shtetërore.
Dhe pikërisht këtu duhet të nisë një hetim serioz.
Po industria ushtarake?
Shqipëria kishte dikur kapacitete të rëndësishme të industrisë ushtarake.
Poliçani.
Gramshi.
Mjekësi.
Këto emra ishin pjesë e sistemit industrial të mbrojtjes shqiptare.
Me rënien e sistemit komunist, industria u dobësua dhe në pjesën më të madhe pushoi së funksionuari si më parë.
Por tani, pas dekadash, shteti shqiptar po përpiqet ta ringjallë.
Krijimi i KAYO dhe projektet e reja për prodhimin e municioneve, mjeteve të blinduara, dronëve dhe pajisjeve ushtarake tregojnë se Tirana e ka kuptuar më në fund rëndësinë e industrisë së mbrojtjes.
Por pyetja është:
Pse u deshën më shumë se tri dekada për të kuptuar këtë?
Dhe një pyetje tjetër është edhe më e rëndësishme:
A do të ndërtohet realisht një industri shqiptare e mbrojtjes apo do të kemi përsëri projekte që përfundojnë në tenderë, koncesione dhe interesa private?
Kujt i shërben dobësia ushtarake?
Këtu duhet të jemi të drejtpërdrejtë.
Nuk ka prova që lejojnë të thuhet pa kushte se një shtet i huaj ka urdhëruar Shqipërinë të shkatërrojë ushtrinë e saj.
Por ekziston një realitet strategjik që nuk mund të mohohet:
Sa më i dobët të jetë një shtet ushtarakisht, aq më i varur është nga të tjerët.
Dhe sa më i varur të jetë, aq më e vogël është hapësira e tij për të vepruar në mënyrë autonome.
Kjo është arsyeja pse pyetja “kujt i shërben?” duhet të pasohet nga një pyetje edhe më konkrete:
Kush ka përfituar ekonomikisht, politikisht apo strategjikisht nga transformimi i Shqipërisë nga një shtet me kapacitete të mëdha ushtarake në një shtet që mbështetet pothuajse tërësisht te aleatët për sigurinë e tij?
Përgjigjja nuk duhet të jetë teori.
Duhet të jetë dokument.
Duhet të jetë kontratë.
Duhet të jetë vendim qeverie.
Duhet të jetë histori prone.
Duhet të jetë tender.
Duhet të jetë marrëveshje.
Duhet të jetë emër dhe përgjegjësi.
Buxheti i ushtrisë nuk duhet të kthehet në biznes
Nëse Shqipëria po hyn tani në një periudhë të re të rritjes së shpenzimeve për mbrojtjen, kjo duhet të shoqërohet me kontroll maksimal.
Sepse rritja e buxhetit nuk do të thotë automatikisht rritje e fuqisë ushtarake.
Pyetja duhet të jetë:
Çfarë kemi blerë?
Sa sisteme kundërajrore?
Sa radarë?
Sa dronë?
Sa kundërdronë?
Sa municione?
Sa mjete të blinduara?
Sa anije?
Sa pajisje elektronike?
Sa sisteme komunikimi?
Sa orë trajnim?
Sa rezerva?
Sa kapacitete prodhuese?
Këto janë matësit e vërtetë.
Sepse mund të kemi një buxhet të madh dhe një ushtri të dobët.
Dhe mund të kemi një buxhet të menaxhuar me zgjuarsi dhe një ushtri shumë më efikase.
Prandaj çdo lek i destinuar për mbrojtjen duhet të përkthehet në fuqi reale mbrojtëse.
Shqipërisë nuk i duhet një ushtri për paradë
Nuk na duhen vetëm uniforma.
Nuk na duhen vetëm ceremoni.
Nuk na duhen vetëm deklarata politike.
Na duhet kapacitet.
Na duhet mbrojtje ajrore.
Na duhet teknologji.
Na duhen dronë dhe sisteme kundërdron.
Na duhet aviacion.
Na duhet fuqi detare.
Na duhet artileri moderne.
Na duhen municione.
Na duhet industri.
Na duhet logjistikë.
Na duhet rezervë.
Na duhen shkolla ushtarake.
Na duhen specialistë.
Dhe mbi të gjitha na duhet një doktrinë kombëtare mbrojtjeje, e cila të mos ndryshojë sa herë ndryshon qeveria.
Shqipëria duhet ta ndërtojë fuqinë e saj
Shqiptarët po jetojnë një periudhë historike të veçantë.
Për herë të parë pas shumë dekadash kemi një Shqipëri të integruar në strukturat euroatlantike dhe një Kosovë të lirë e të konsoliduar si shtet.
Por historia nuk garanton asgjë përgjithmonë.
Aleancat ndryshojnë.
Interesat ndryshojnë.
Qeveritë ndryshojnë.
Rajoni ndryshon.
Dhe askush nuk mund të dijë se çfarë do të ndodhë pas 10, 20 apo 30 vitesh.
Prandaj një shtet i përgjegjshëm ndërton kapacitetet e tij në kohë paqeje.
Jo sepse kërkon luftë, por sepse kërkon të mos jetë i pambrojtur nëse lufta vjen.
Pyetja që duhet t’u bëhet të gjitha qeverive të tranzicionit
Pse e shkatërruat ushtrinë?
Pse u reduktuan në këtë masë kapacitetet ushtarake?
Pse u shkatërruan ose u lanë të zhdukeshin pjesë të industrisë së mbrojtjes?
Pse u humbën kaq shumë objekte dhe prona ushtarake?
Pse nuk u ndërtua paralelisht një ushtri moderne?
Pse u deshën dekada që Shqipëria të fliste përsëri për industrinë e armëve dhe municioneve?
Dhe mbi të gjitha:
Kush përfitoi nga kjo?
Këto pyetje nuk duhet t’i tremben askujt.
Nëse vendimet ishin të drejta, dokumentet duhet t’i justifikojnë.
Nëse ishin të gabuara, përgjegjësit duhet të identifikohen.
Nëse kishte interesa ekonomike, ato duhet të dalin në dritë.
Nëse kishte presione të jashtme, marrëveshjet dhe dokumentet duhet të tregojnë se çfarë ndodhi.
Sepse siguria kombëtare nuk mund të ndërtohet mbi harresën.
Dhe Shqipëria nuk mund të mbështetet përgjithmonë vetëm te ideja:
“Na mbron NATO-ja.”
NATO është aleati ynë.
SHBA-ja është partneri ynë strategjik.
Por Shqipëria duhet të ketë edhe fuqinë e saj.
Sepse një shtet i fortë nuk është ai që kërkon luftë.
Është ai që ka aq kapacitet mbrojtës sa askush të mos mendojë lehtë se mund ta cenojë.
Bëjeni ushtrinë.
Bëjeni industrinë e mbrojtjes.
Riktheni kapacitetet strategjike.
Mos i ktheni paratë e mbrojtjes në biznes politik.
Sepse nëse Shqipëria po hyn sot në një epokë të re sigurie, atëherë nuk mund ta shpërdorojë përsëri këtë mundësi.
Historia mund të na falë shumë gabime.
Por një komb nuk duhet ta falë lehtë veten nëse, pasi ka mësuar nga historia, zgjedh përsëri të mbetet i pambrojtur.
Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për një ushtri në dokumente.
Shqipëria ka nevojë për FUQI.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
