Nga Redaksia – Një zhvillim i ri juridik mund të ndryshojë rrjedhën e konfliktit për Aeroportin Ndërkombëtar të Vlorës. Qeveria shqiptare, e cila kishte nisur procedurën për zgjidhjen e parakohshme të kontratës koncesionare me shoqërinë Vlora International Airport (VIA), përballet tashmë me një masë sigurimi të vendosur në procedurën e arbitrazhit ndërkombëtar.
Sipas urdhrit emergjent të datës 16 shtator 2026, arbitri i emëruar në procedurën e administruar nga ICC ka vendosur masa të përkohshme që pengojnë autoritetet shqiptare të ndërmarrin hapa për marrjen e posedimit apo kontrollit operacional të aeroportit, të kërkojnë dorëzimin e aseteve apo të zëvendësojnë shoqërinë koncesionare VIA me një operator tjetër, deri në fazën e mëtejshme të procedurës së arbitrazhit.
Masa synon të ruajë gjendjen ekzistuese derisa çështja të shqyrtohet nga Tribunali i Arbitrazhit.
Qeveria nuk mund ta ndryshojë situatën me një veprim të njëanshëm
Pika më e rëndësishme e këtij zhvillimi është se arbitrazhi nuk ka dhënë ende një vendim përfundimtar mbi vlefshmërinë e zgjidhjes së kontratës.
Pra, nuk bëhet fjalë ende për një vendim në themel që përcakton se cila palë ka të drejtë në mosmarrëveshjen kontraktore.
Por, deri në shqyrtimin e çështjes, është bllokuar zbatimi i disa prej pasojave më të rëndësishme që do të sillte zgjidhja e kontratës.
Në praktikë, kjo e vendos qeverinë përballë një kufizimi të rëndësishëm: aeroporti nuk mund të merret nën kontroll dhe projekti nuk mund t’i transferohet një operatori tjetër ndërkohë që masa e arbitrazhit është në fuqi.
Kjo është një situatë veçanërisht e rëndësishme duke pasur parasysh se Ministria e Infrastrukturës kishte argumentuar se mosmarrëveshjet mes ortakëve të VIA-s nuk mund të pengonin realizimin dhe funksionimin e një infrastrukture me rëndësi kombëtare. Në deklarimet publike të ministrisë është theksuar gjithashtu se aeroporti nuk ishte ende operacional dhe se shteti do të përdorte instrumentet kontraktore për të garantuar përmbushjen e detyrimeve.
Çfarë ndodhi me kontratën?
Qeveria shqiptare njoftoi në fillim të gushtit nisjen e procedurës për zgjidhjen e kontratës koncesionare me VIA-n.
Në dokumentin e publikuar lidhur me procedurën, Ministria e Infrastrukturës argumentonte se ishin konstatuar probleme dhe shkelje kontraktore, ndër të tjera lidhur me mosrealizimin e objektit të koncesionit brenda afateve të përcaktuara dhe mosplotësimin e detyrimeve nga shoqëria koncesionare.
Nga ana tjetër, kompania koncesionare dhe aksionari kryesor Mabco kanë kundërshtuar veprimet e qeverisë dhe e kanë çuar konfliktin në arbitrazh, duke kërkuar masa sigurie kundër zgjidhjes së kontratës. Procedura në Londër u paralajmërua publikisht që në gusht, pikërisht me synimin për të penguar përfundimin e njëanshëm të koncesionit.
Përplasja nuk është vetëm mes qeverisë dhe koncesionarit
Në sfondin e konfliktit qëndron edhe një përplasje e gjatë mes aksionarëve të VIA-s.
Mabco, kompania e lidhur me biznesmenin Behgjet Pacolli, ka pretenduar se zotëron shumicën e kapitalit të koncesionarit, ndërsa një konflikt me partnerin tjetër, 2A Group, ka prodhuar prej muajsh procese gjyqësore dhe masa të ndryshme sigurie.
Sipas dokumenteve dhe raportimeve të publikuara gjatë vitit 2026, kjo përplasje ka ndikuar drejtpërdrejt në kontrollin dhe vendimmarrjen brenda shoqërisë koncesionare.
Kjo do të thotë se sot përballë njëra-tjetrës nuk janë vetëm dy palë.
Në njërën anë është shteti shqiptar, i cili kërkon të ushtrojë të drejtat që pretendon se i burojnë nga kontrata. Në anën tjetër është VIA dhe aksionarët e saj, të cilët kundërshtojnë mënyrën se si po ndërhyhet në koncesion.
Dhe mbi këtë konflikt është vendosur tashmë edhe arbitrazhi ndërkombëtar.
17 shtatori, një datë që nuk mori rrjedhën e parashikuar
Sipas afatit të parashikuar në procedurën e njoftuar nga Ministria, zgjidhja e kontratës do të prodhonte efektet e saj më 17 shtator 2026, pas përfundimit të afatit të përcaktuar nga njoftimi i datës 5 gusht.
Por masa e arbitrazhit të 16 shtatorit e komplikon ndjeshëm këtë skenar.
Kjo do të thotë se qeveria nuk mund të sillet sikur procedura e zgjidhjes së kontratës të ishte një proces i përfunduar dhe i pakthyeshëm.
Çdo përpjekje për të ndryshuar kontrollin faktik të aeroportit, për të marrë asetet apo për t’ia kaluar projektin një operatori tjetër përplaset me masën e përkohshme të arbitrazhit.
Një tjetër betejë për një projekt strategjik
Aeroporti Ndërkombëtar i Vlorës është konceptuar që në fazën e tenderimit si një projekt i madh infrastrukturor, me kontratë koncesionare 35-vjeçare. Dokumentet zyrtare të Ministrisë parashikojnë projektimin, ndërtimin, operimin, mirëmbajtjen dhe transferimin e aeroportit.
Pikërisht për këtë arsye, konflikti aktual nuk është një mosmarrëveshje e zakonshme tregtare.
Çështja prek kontrollin e një infrastrukture strategjike dhe mënyrën se si shteti shqiptar mund të ndërhyjë në një koncesion të madh kur pretendon se pala private nuk ka përmbushur detyrimet kontraktore.
Në anën tjetër, investitori pretendon se zgjidhja e kontratës është e pajustifikuar dhe kërkon mbrojtje juridike përpara se shteti të ndërmarrë hapa që do ta ndryshonin në mënyrë të pakthyeshme situatën në terren.
Aeroporti hyn në një fazë të re pasigurie
Masa e 16 shtatorit nuk e zgjidh konfliktin. Ajo vetëm vendos një kufi të përkohshëm mbi veprimet e palëve deri në shqyrtimin e mëtejshëm të çështjes.
Por praktikisht ajo e bën shumë më të ndërlikuar planin e qeverisë për të marrë kontrollin e aeroportit pas zgjidhjes së kontratës.
Nëse palët nuk arrijnë një marrëveshje, konflikti mund të shtrihet për një periudhë të gjatë në arbitrazh.
Dhe kjo ngre një tjetër pikëpyetje të madhe: sa kohë do të mbetet Aeroporti i Vlorës i bllokuar nga konflikti juridik dhe çfarë do të ndodhë me investimin ndërkohë që shteti dhe koncesionari përballen në arbitrazh?
Një projekt që duhej të ishte një nga investimet më të rëndësishme infrastrukturore të jugut të Shqipërisë tashmë ndodhet në qendër të një përplasjeje komplekse mes shtetit, koncesionarit dhe aksionarëve të tij.
Dhe vendimi i 16 shtatorit e ka bërë të qartë një gjë: çështja e Aeroportit të Vlorës nuk mund të zgjidhet më vetëm me një vendim administrativ të qeverisë. Tashmë fjalën do ta ketë edhe arbitrazhi ndërkombëtar.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
