Ironia është e fortë, por edhe domethënëse: shqiptarët e viteve ’90 nuk ëndërronin thjesht të hynin në Europë. Ata ëndërronin të ndërtonin një Shqipëri me standardet europiane. Sot, pas më shumë se tri dekadash, pyetja është nëse kemi ndërtuar Europën në Shqipëri apo thjesht kemi kthyer “integrimin europian” në një slogan politik
Nga Armir Shkurti:
Në vitet ’90, shqiptarët kishin një ideal të qartë. Në sheshe dhe në rrugë dëgjohej thirrja:
“E duam Shqipërinë si gjithë Europa!”
Por çfarë nënkuptonte në të vërtetë kjo thirrje?
Aspirata nuk ishte thjesht të ndryshonim adresën gjeografike të Shqipërisë apo të merrnim një vend në ndonjë tryezë ndërkombëtare. Ideali ishte që Shqipëria të ndërtonte standardet europiane brenda saj.
Pra, jo thjesht “ta fusim Shqipërinë në Europë”, por mbi të gjitha “ta fusim Europën në Shqipëri”.
Çfarë kërkonim në vitet ’90?
- Mirëqenie ekonomike sipas standardeve perëndimore.
Një ekonomi që u jepte njerëzve mundësi për të punuar, për të ndërtuar një jetë dinjitoze dhe për të përmirësuar mirëqenien e familjeve të tyre.
- Liri për ta gëzuar dhe zhvilluar këtë mirëqenie.
Liri individuale, liri ekonomike dhe mundësi që qytetari të zhvillonte veten pa u përballur me pengesa politike apo burokratike.
- Demokraci të standardeve perëndimore.
Një demokraci reale, me institucione funksionale, zgjedhje të lira, konkurrencë politike dhe ndarje të pushteteve.
- Kulturë, arsim dhe edukim perëndimor.
Një shoqëri që investon te dija, arsimi, kultura dhe formimi i qytetarit.
- Zhvillim dhe mbrojtje të territorit.
Një Shqipëri e zhvilluar sipas përvojave më të mira europiane, duke mbrojtur natyrën, territorin dhe interesin publik.
- Dinjitet dhe sovranitet kombëtar.
Hapja ndaj botës nuk duhej të nënkuptonte humbjen e dinjitetit kombëtar. Përkundrazi, Shqipëria duhej të hynte në një botë gjithnjë e më të bashkuar si një komb me identitet dhe sovranitet.
- Partneritet dhe reciprocitet me vendet e zhvilluara të kontinentit.
Marrëdhënie të bazuara mbi respektin dhe interesin reciprok, jo mbi varësinë apo nënshtrimin.
Ku përfunduam?
Këto standarde imagjinonim t’i arrinim përmes ndërtimit të një shoqërie pluraliste.
Pluralizëm mendimi.
Pluralizëm kulturor.
Pluralizëm politik.
Pluralizëm ekonomik.
Një shoqëri ku demokracia nuk do të ishte vetëm një fjalë në Kushtetutë, por mënyra se si funksiononte shteti dhe shoqëria.
Në ekonomi, synimi ishte një treg i lirë, konkurrencë dhe mundësi për sipërmarrjen private. Parimet e mendimtarëve të ekonomisë së tregut, nga Adam Smith te Milton Friedman dhe Friedrich Hayek, përfaqësonin pikërisht idenë e një ekonomie ku konkurrenca dhe iniciativa private nuk zëvendësohen nga kontrolli politik.
Por sot, pyetja është e pashmangshme:
A kemi arritur atë Shqipëri që ëndërruam në vitet ’90?
Sipas këtij këndvështrimi, përgjigjja është e dhimbshme.
Në vend të një ekonomie konkurruese, kemi një ekonomi ku pushteti politik dhe ai ekonomik janë gjithnjë e më të ndërthurur.
Në vend të institucioneve të forta, kemi institucione që shpesh perceptohen si të kapura dhe një sistem drejtësie që vazhdon të përballet me probleme të mëdha.
Në vend të një demokracie funksionale, kemi një sistem politik ku pushteti është përqendruar në mënyrë të jashtëzakonshme.
Në vend të zgjerimit të lirive, kemi debate të vazhdueshme për kufizimin dhe dobësimin e tyre.
Dhe mbi të gjitha, korrupsioni dhe krimi i organizuar vazhdojnë të mbeten ndër problemet më serioze të shoqërisë shqiptare.
Një Shqipëri që po zbrazet
Një nga pasojat më të rënda të këtyre dekadave është demografia.
Shqipëria po humbet njerëz.
Po largohet një pjesë e madhe e brezit të ri dhe e forcës së aftë për punë, ndërsa shoqëria po plaket.
Kjo nuk është vetëm një statistikë.
Është një alarm kombëtar.
Një vend që humbet të rinjtë, humbet fuqinë e tij ekonomike, sociale dhe njerëzore. Dhe një shtresë e mesme e dobësuar e thellon edhe më tej ndarjen mes atyre që kanë shumë dhe atyre që mezi mbijetojnë.
Europa si standard, jo si slogan
Në këtë kuptim, debati për Europën nuk duhet të reduktohet vetëm në pyetjen:
“Kur do të hyjë Shqipëria në Europë?”
Pyetja më e rëndësishme është:
“Çfarë Shqipërie do të hyjë në Europë?”
Sepse mund të arrihet një anëtarësim formal, por kjo nuk do të thotë automatikisht se janë ndërtuar standardet europiane në jetën e përditshme të qytetarit.
Europa nuk është vetëm një flamur, një dokument apo një tryezë negociatash.
Europa është shteti ligjor, konkurrenca, liria, mirëqenia, arsimi, përgjegjshmëria institucionale, respekti për qytetarin dhe dinjiteti njerëzor.
Nëse këto mungojnë, atëherë rrezikojmë të hyjmë në Europë vetëm me trup, ndërsa të mbetemi larg saj në standarde dhe në shpirt.
Një mision i ri politik
Prandaj nevojitet një aspiratë e re politike.
Jo një aspiratë që thjesht premton integrimin formal, por një projekt që rikthen në qendër atë që shqiptarët kërkuan në vitet ’90: një Shqipëri europiane në standardet e saj të brendshme.
Sot sfida nuk është më përmbysja e diktaturës së proletariatit.
Sfida është përmbysja e një sistemi të korruptuar dhe të inkriminuar, i cili për dekada është justifikuar me emrin “tranzicion”.
Një forcë e re politike do të duhej të kishte pikërisht këtë mision: të rikthejë pluralizmin real, konkurrencën ekonomike, institucionet e pavarura, liritë qytetare dhe dinjitetin kombëtar.
Sepse shqiptarët e viteve ’90 nuk kërkuan thjesht të shkonin në Europë.
Ata kërkuan që Shqipëria të bëhej si Europa.
Dhe ndoshta sot, pas më shumë se tri dekadash, duhet ta themi edhe më qartë:
Jo “ta fusim Shqipërinë në Europë”, por “ta fusim Europën në Shqipëri”.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
