Nga Redaksia – Emigracioni, lëvizjet e brendshme dhe plakja e popullsisë kanë krijuar një Shqipëri të polarizuar. Dokumentet teknike mbi të cilat mbështetet reforma e re territoriale tregojnë se popullsia po përqendrohet në pak qendra urbane, ndërsa zona të tëra rurale dhe bashki të vogla po humbasin masën kritike për të funksionuar.
Dokumentet mbi të cilat mazhoranca ka mbështetur propozimin për reformën e re administrativo-territoriale ofrojnë një panoramë të thellë të transformimit demografik të Shqipërisë.
“Reforma Administrativo-Territoriale 2.0”, dokument i hartuar nga ekspertët socialistë në Komisionin e Posaçëm Parlamentar, evidenton dobësi të përsëritura të një grupi njësish vendore në aspektin demografik, ekonomik, financiar dhe funksional. Këto të dhëna përdoren si argument për nevojën e rikonfigurimit të hartës territoriale.
Propozimi i mazhorancës parashikon kalimin në 46 bashki, përmes shkrirjes së 15 njësive vendore me bashki më të mëdha brenda të njëjtit qark.
Por analiza e vetë dokumenteve tregon se problemi qëndron më thellë se kufijtë administrativë.
Shqipëria, mes pak qendrave të forta dhe një periferie që tkurret
Sipas analizës, vendi është ndarë gjithnjë e më shumë në tre realitete.
Në njërën anë janë pak qendra urbane që vazhdojnë të tërheqin popullsi, aktivitet ekonomik dhe vende pune. Në një nivel të ndërmjetëm janë bashkitë që ruajnë një potencial të caktuar demografik e ekonomik. Ndërsa pjesa më e madhe e territorit përballet me humbje të vazhdueshme të popullsisë dhe dobësim të kapaciteteve lokale.
Ky fenomen është veçanërisht i dukshëm në verilindje, juglindje dhe zonat malore, ku tkurrja e popullsisë shoqërohet me plakje, ekonomi me pak vende pune formale dhe varësi të lartë nga fondet e qeverisë qendrore.
Sipas dokumentit, në disa bashki buxhetet lokale mezi sigurojnë funksionimin bazë të administratës, ndërsa hapësira për investime dhe zhvillim mbetet e kufizuar.
Vetëm 13 bashki kanë masë të lartë urbane
Një nga treguesit kryesorë të përdorur për analizën është Indeksi i Masës Urbane (IMU).
Indeksi nuk mat vetëm numrin e banorëve. Ai kombinon madhësinë e popullsisë, dendësinë reale të banimit, mënyrën e shpërndarjes së popullsisë në territor, raportin e varësisë demografike dhe nivelin e urbanizimit.
Rezultatet janë domethënëse: vetëm 13 bashki klasifikohen me nivel të lartë të masës urbane, por në to jeton 62.5% e popullsisë së vendit.
Në krahun tjetër, 30 bashki klasifikohen me nivel të ulët të masës urbane dhe përfaqësojnë vetëm 14.2% të popullsisë. Ndërkohë, 18 bashki renditen në kategorinë e ndërmjetme.
Të dhënat tregojnë kështu një përqendrim të fortë të popullsisë në një numër të kufizuar qendrash.
Në krye qëndron Tirana, me mbi gjysmë milioni banorë, e ndjekur nga Durrësi, Vlora, Elbasani, Shkodra, Fieri, Kamza dhe Berati.
Në skajin tjetër të klasifikimit renditen bashki si Pusteci, Libohova, Himara, Këlcyra, Memaliaj, Selenica, Dropulli, Finiqi, Delvina dhe Kolonja, të cilat sipas indeksit kanë humbur peshë demografike dhe urbane.
57% e territorit rezulton i pabanuar
Një tjetër tregues i fortë i polarizimit është shpërndarja e banorëve në hapësirën territoriale.
Sipas analizës, mesatarisht 57% e territorit të bashkive rezulton i pabanuar.
Në nivel kombëtar, koeficienti Gini për raportin e banorëve për kilometër katror arrin në 0.86, duke treguar një përqendrim shumë të lartë të popullsisë në zona të kufizuara.
Fenomeni shfaqet në mënyrë veçanërisht të theksuar në Kolonjë dhe Korçë, ku treguesi arrin në 0.97. Kjo do të thotë se, pavarësisht shtrirjes së madhe territoriale, popullsia është përqendruar në pak zona urbane, ndërsa pjesë të konsiderueshme të territorit mbeten bosh.
Në anën tjetër, Kamza ka vlerën më të ulët, 0.42, çka tregon një shpërndarje më të gjerë të banimit brenda territorit të bashkisë.
Pra, një sipërfaqe e madhe territoriale nuk nënkupton domosdoshmërisht një bashki të fortë. Nëse pjesa më e madhe e territorit është e pabanuar dhe popullsia është e përqendruar në një qendër të vogël, kapaciteti real i njësisë vendore mbetet i dobët.
Shqipëria po plaket
Problemi demografik nuk lidhet vetëm me numrin e banorëve.
Dokumenti evidenton gjithashtu plakjen e popullsisë dhe rritjen e barrës mbi grupmoshat në moshë pune.
Raporti i varësisë, që mat peshën që fëmijët dhe të moshuarit kanë mbi popullsinë në moshë pune, rezulton mbi mesataren kombëtare në 51 bashki.
Në shumë prej këtyre njësive, numri i të moshuarve ka kaluar atë të fëmijëve.
Kjo krijon një problem të dyfishtë për bashkitë: më pak njerëz në moshë pune dhe njëkohësisht më shumë nevojë për shërbime sociale, shëndetësore dhe mbështetje publike.
25 bashki nuk kanë asnjë qytezë
Edhe niveli i urbanizimit paraqitet problematik.
Sipas analizës, norma mesatare e urbanizimit arrin në 29.8% në 60 bashki, pa përfshirë Tiranën.
Më tej, dokumenti konstaton se 25 bashki nuk kanë asnjë vendbanim që plotëson kriteret për t’u konsideruar qytezë.
Sipas këtij klasifikimi, vetëm 6 bashki mund të konsiderohen qytete, 13 klasifikohen si qyteza/periferi, ndërsa 42 si bashki rurale.
Kjo tablo tregon se ndarja administrative e vitit 2014 është përballur me një realitet demografik që ka ndryshuar ndjeshëm.
Reforma e vitit 2014 nuk po përballet më me të njëjtën Shqipëri
Një nga argumentet kryesore të socialistëve për ndryshimin e hartës është pikërisht transformimi i popullsisë pas reformës së vitit 2014.
Ndarja e atëhershme synonte krijimin e bashkive më të mëdha dhe më efikase. Por, sipas dokumentit të ri, gjatë viteve të fundit disa zona janë rritur, ndërsa të tjera kanë humbur një pjesë të konsiderueshme të banorëve.
Për pasojë, disa bashki po hasin vështirësi në sigurimin e financave të qëndrueshme, stafit të kualifikuar dhe kapaciteteve administrative.
Dokumenti, megjithatë, pranon se ndryshimi i kufijve administrativë nuk mund të zgjidhë i vetëm problemet që burojnë nga emigracioni, plakja e popullsisë, lëvizjet e brendshme dhe përqendrimi ekonomik.
Në thelb, Shqipëria përballet me një rreth vicioz: popullsia largohet nga zonat periferike, ekonomia lokale dobësohet, të ardhurat e bashkive bien, shërbimet dhe mundësitë ekonomike kufizohen dhe kjo nxit largime të tjera.
Cilët qytete humbasin statusin e bashkisë?
Projektligji i depozituar nga mazhoranca parashikon shkrirjen e 15 bashkive me njësi më të mëdha fqinje.
Bëhet fjalë për:
- Fushë-Arrëzin
- Klosin
- Rrogozhinën
- Dimalin
- Poliçanin
- Patosin
- Divjakën
- Selenicën
- Maliqin
- Këlcyrën
- Memaliajn
- Libohovën
- Cërrikun
- Belshin
- Prrenjasin
Këto njësi do të humbasin statusin e bashkive të pavarura dhe do të bashkohen me bashki më të mëdha.
Protesta kundër hartës së re
Ndryshimi i propozuar nuk ka kaluar pa kundërshtime.
Banorë të disa prej zonave që preken nga reforma kanë protestuar kundër shkrirjes së bashkive të tyre. Argumenti kryesor është frika se humbja e statusit të bashkisë do të sjellë largimin e shërbimeve publike nga qytetarët, rritjen e distancës me administratën dhe dobësimin e mëtejshëm të zonave tashmë të brishta.
Kështu, përballë argumentit të mazhorancës për efikasitet dhe përqendrim të kapaciteteve, qëndron shqetësimi i banorëve se bashkimi me një qendër më të madhe mund t’i lërë edhe më shumë në periferi.
Një hartë e re për një Shqipëri që ka ndryshuar
Të dhënat e Censusit 2023, të përpunuara në dokumentet teknike të reformës, tregojnë një realitet të qartë: Shqipëria e vitit 2026 nuk ka të njëjtën shpërndarje demografike që kishte në vitin 2014.
Popullsia është përqendruar në pak qendra. Zonat rurale dhe malore janë tkurrur. Popullsia është plakur. Ekonomia është përqendruar pranë qendrave urbane dhe shumë bashki kanë humbur kapacitetin për të gjeneruar të ardhura dhe për të ofruar shërbime në mënyrë të pavarur.
Kjo është baza statistikore mbi të cilën mazhoranca argumenton nevojën për një hartë të re me 46 bashki.
Por dilema mbetet më e madhe se vetë harta.
A do të sjellë shkrirja e bashkive më shumë efikasitet dhe shërbime më të mira, apo thjesht do të riorganizojë administrimin e një territori që vazhdon të zbrazet?
Sepse nëse emigracioni, plakja dhe mungesa e vendeve të punës vazhdojnë të largojnë njerëzit nga periferia, ndryshimi i kufijve administrativë mund të zgjidhë problemin e strukturës së bashkive, por jo domosdoshmërisht problemin e zbrazjes së Shqipërisë.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
