Nga Redaksia – Në debatin e pafund shqiptar mbi “reforma”, “antireforma”, “hapje kapitujsh”, “mbyllje procesesh”, si dhe retorikat e zakonshme politike që luhaten mes premtimeve dhe zhgënjimeve, shpesh humbet thelbi i problemit real: mungesa e rregullave të qarta kushtetuese që kufizojnë pushtetin.
Në këtë kontekst, akademiku Artan Fuga sjell një qasje të drejtpërdrejtë, thuajse minimaliste në dukje, por thellësisht institucionale në thelb. Sipas tij, Shqipëria nuk ka nevojë për labirinte reformash të pafundme, por për disa ndryshime thelbësore në Kushtetutë që do të ndryshonin vetë logjikën e sistemit politik.
Ideja e parë është e thjeshtë dhe radikale njëkohësisht: kryeministri, kushdo qoftë ai, nuk duhet të ketë të drejtë të zgjidhet më shumë se një herë.
Një kufizim i tillë, sipas kësaj qasjeje, do të prishte zinxhirin e gjatë të pushtetit të personalizuar, ku politika shpesh kthehet në një marrëdhënie individi me shtetin, dhe jo institucioni me qytetarin. Në një sistem të tillë, rotacioni nuk do të ishte më rastësi politike, por detyrim kushtetues.
Një tjetër propozim është që kryetari i çdo partie që humb zgjedhjet, të largohet detyrimisht nga drejtimi i saj.
Kjo ide synon të ndërpresë kulturën e mbajtjes së partive si prona personale të liderëve politikë. Në shumë raste, humbja në zgjedhje nuk ka sjellë ndryshim real në lidership, duke prodhuar cikle të përsëritura të të njëjtave figura, të njëjtave struktura dhe të njëjtave konflikte.
Një rregull i tillë do të krijonte përgjegjësi të drejtpërdrejtë politike dhe do të hapte rrugën për elitë më dinamike brenda partive.
Propozimi i tretë është ndoshta më teknik, por me ndikim të madh: askush nuk duhet të mbajë më shumë se dy funksione në shtet, administratë, borde apo këshilla.
Në praktikën aktuale, mbivendosja e funksioneve ka krijuar një rrjet të gjerë përqendrimi pushteti dhe përfitimesh institucionale. Kufizimi i tyre do të sillte transparencë më të madhe, ulje të konfliktit të interesit dhe një administratë më funksionale.
Sipas kësaj logjike, ndikimi i këtyre tre ndryshimeve do të ishte i menjëhershëm dhe transformues. Brenda 2 deri në 5 vite, Shqipëria mund të afrohej me standarde të vendeve si Sllovenia, ku institucionet janë më të qëndrueshme dhe rotacioni politik më i rregullt.
Mesazhi është i qartë: nuk nevojiten simpoziume pa fund, as retorika të stërzgjatura politike. Nevojiten tre ndryshime të thjeshta, por strukturore, që prekin thelbin e pushtetit.
Debati mbi të ardhmen institucionale të Shqipërisë shpesh humbet në detaje teknike ose në përplasje politike të përditshme. Por qasja e Artan Fuga rikthen vëmendjen tek thelbi: rregullat e lojës.
Në fund, pyetja nuk është sa reforma bëjmë, por sa të qarta dhe të forta janë kufijtë e pushtetit që vendosim në Kushtetutë.