Sipas denoncimeve të përsëritura nga Gent Progni, i konsideruar si një nga zërat e parë kritikë ndaj AKSHI-t
Nga Redaksia – Një tjetër debat i fortë ka shpërthyer rreth sistemit digjital shtetëror në Shqipëri dhe projektit të njohur si “Diella”, si dhe hapjes së API-ve të Kuvendit. Në pamje të parë, gjithçka prezantohet si modernizim, transparencë dhe hapje ndaj teknologjisë së inteligjencës artificiale. Por në thelb, sipas kritikëve, kjo është vetëm një tjetër shtresë fasade mbi një infrastrukturë që mbetet e paaudituar, e pambrojtur dhe e paqartë në përgjegjësi institucionale.
Denoncuesi i hershëm i problematikave të AKSHI, Gent Progni, ka ngritur prej kohësh shqetësime për mënyrën se si janë ndërtuar sistemet digjitale shtetërore në Shqipëri. Sipas tij, nuk kemi të bëjmë me transformim digjital të mirëfilltë, por me një arkitekturë të mbyllur ku mungojnë auditimet e pavarura, transparenca mbi backend-in dhe kontrolli real mbi të dhënat publike.
Debati u ndez sërish pas publikimeve mbi “Diella”-n dhe API-t e hapura të Kuvendi i Shqipërisë, të cilat u prezantuan si hap drejt transparencës dhe automatizimit. Por pyetjet që ngrihen mbeten thelbësore:
Kush e auditon këtë inteligjencë artificiale?
Ku ruhen log-et e sistemit?
Kush ka akses real në të dhëna?
Dhe mbi të gjitha – kush mban përgjegjësi ligjore kur sistemi gabon?
Në një vend ku tenderat publikë prej vitesh kanë qenë nën akuzë për mungesë transparence dhe konflikt interesi, ideja që një sistem AI do të garantojë “0% korrupsion” shihet nga kritikët si më shumë slogan politik sesa realitet teknik.
Sipas analizave kritike që po qarkullojnë, Shqipëria ka ndërtuar një fasadë digjitale moderne, por jo një infrastrukturë të sigurt dhe të audituar sipas standardeve ndërkombëtare. Sistemet ekzistojnë, platformat funksionojnë, por mungon elementi kryesor: kontrolli i pavarur mbi kodin, të dhënat dhe vendimmarrjen algoritmike.
Kjo krijon një paradoks të rrezikshëm: një shtet që flet për inteligjencë artificiale dhe transformim digjital, ndërkohë që vetë infrastruktura e tij mbetet e mbyllur dhe e paqartë për publikun dhe ekspertët e pavarur.
Kritika kryesore që vjen nga zëra si Gent Progni është e drejtpërdrejtë: teknologjia nuk mund të përdoret si dekor politik. Inteligjenca artificiale nuk është një “avatar qeveritar” për konferenca dhe ekrane, por një sistem kompleks që kërkon auditim të vazhdueshëm, siguri të fortë kibernetike dhe përgjegjësi të qartë institucionale.
Pa këto elemente, çdo projekt i tillë rrezikon të mbetet vetëm një iluzion modernizimi – një fasadë digjitale që mbulon boshllëqe të thella në transparencë dhe qeverisje.
Debati mbi AKSHI-n, “Diella”-n dhe API-t e hapura nuk është thjesht teknik. Është politik, institucional dhe thelbësisht demokratik. Nëse të dhënat e qytetarëve dhe proceset shtetërore vendosen mbi sisteme që nuk auditohen në mënyrë të pavarur, atëherë problemi nuk është teknologjia – por mungesa e kontrollit mbi të.
Në këtë kontekst, kërkesa për transparencë nuk është luks, por domosdoshmëri. Dhe pyetja mbetet e hapur: a po ndërtohet vërtet një shtet digjital, apo vetëm një fasadë digjitale për konsum politik?