Nga Lulzim Skrapi:
Vlora, një nga perlat më të çmuara të bregdetit shqiptar, po përballet me një projekt që mund të ndryshojë rrënjësisht fytyrën e saj ekonomike dhe mjedisore. Ndërtimi i një terminali LNG (gaz natyror i lëngshëm), i konceptuar si qendër shpërndarjeje për gjithë Ballkanin, po paraqitet nga qeveria si një sukses strategjik. Por pas kësaj fasade zhvillimi, fshihen rreziqe serioze për ajrin, detin dhe vetë të ardhmen turistike të qytetit.
Marrëveshja e fundit, e firmosur në prill 2026 me kompanitë amerikane dhe greke për furnizim 20-vjeçar me vlerë rreth 6 miliardë dollarë, përfshin një terminal importi LNG (FSRU flotant në port), konvertimin e TEC-it ekzistues në gaz, lidhje me Fierin dhe TAP-in, si dhe zgjerim kapaciteti energjetik. Një projekt i madh në letër – por me pasoja potencialisht edhe më të mëdha në terren.
Operacioni i terminaleve LNG nuk është pa kosto për shëndetin publik. Emisionet e NOx, SO2, komponimeve organike të paqëndrueshme (si benzeni), monoksidit të karbonit dhe grimcave të imta janë të dokumentuara në projekte të ngjashme në botë. Shtoji kësaj edhe rrjedhjet e metanit – një gaz me efekt të fuqishëm serrë – dhe tabloja bëhet alarmante.
Në një qytet si Vlora, ku ajri i pastër është një nga asetet kryesore për turizmin, çdo përkeqësim i cilësisë së ajrit përkthehet drejtpërdrejt në më pak vizitorë dhe më shumë probleme shëndetësore për banorët. Kombinimi me termocentralin ekzistues vetëm sa e shton këtë rrezik, sidomos në kushtet e erërave detare që shpërndajnë ndotjen drejt zonave të banuara.
Terminalet LNG, sidomos ato flotante (FSRU), shkarkojnë ujë të ngrohur nga sistemet e ftohjes, shpesh të përzier me kimikate si klori. Kjo ndërhyn drejtpërdrejt në ekosistemin detar. Po ashtu, ballast water nga anijet mund të sjellë specie invazive që shkatërrojnë balancat natyrore.
Rritja e trafikut të anijeve LNG shton rrezikun e ndotjes nga karburantet dhe zhurmën nënujore, duke dëmtuar peshqit dhe jetën detare. Gjiri i Vlorës, një zonë me vlera të rralla ekologjike dhe turistike, mund të pësojë goditje të parikuperueshme. Pasojat do të ndiheshin menjëherë në peshkim dhe në turizmin bregdetar.
Një terminal LNG nuk është thjesht një strukturë teknike – është një kompleks industrial me kompresorë, pompa dhe lëvizje të vazhdueshme anijesh. Zhurma, sidomos gjatë natës, mund të tejkalojë kufijtë e pranueshëm për një zonë turistike.
Nga ana tjetër, prania e një infrastrukture të tillë industriale në port ndryshon estetikën e qytetit dhe ul ndjeshëm atraktivitetin e tij si destinacion pushimi. Dhe mbi të gjitha qëndron rreziku i sigurisë: LNG është shumë i ndezshëm dhe çdo incident – qoftë rrjedhje apo shpërthim – mund të ketë pasoja katastrofike në një zonë të populluar.
Qeveria e paraqet projektin si një hap strategjik drejt kthimit të Shqipërisë në një hub energjetik rajonal, duke rritur sigurinë energjetike dhe duke diversifikuar burimet përtej hidrocentraleve.
Por organizatat mjedisore dhe ekspertët e pavarur paralajmërojnë se ky është një model zhvillimi që sakrifikon pasuritë natyrore për interesa afatshkurtra ekonomike. Ata e cilësojnë LNG-në si “helm fosil”, duke theksuar se përfitimet do të shpërndahen në nivel rajonal, ndërsa kostot do t’i paguajë Vlora.
Përvoja e mëparshme në Shqipëri me projekte hidrokarburesh ka lënë pas shumë pikëpyetje mbi transparencën e studimeve të ndikimit në mjedis (EIA) dhe zbatimin real të standardeve.
Rreziqet që sjell ky projekt nuk janë hipotetike – ato janë të dokumentuara në vende të tjera ku terminalet LNG kanë shkaktuar ndotje dhe konflikte me komunitetet lokale. Gjithçka do të varet nga sa seriozisht do të merren masat mbrojtëse, sa transparent do të jetë procesi dhe sa do të dëgjohet zëri i qytetarëve.
Pa monitorim të rreptë dhe pa standarde të larta mjedisore, Vlora rrezikon të humbasë atë që e bën unike: natyrën e saj të paprekur dhe potencialin turistik.