Nga Redaksia – Kriza e thellë energjetike globale po merr formë teksa lufta mes SHBA-Izrael dhe Iranit ka hyrë në muajin e dytë, duke tronditur tregjet botërore të naftës dhe gazit. Bllokimi i Ngushticës së Hormuzit nga Irani – një arterie jetike ku kalon rreth 20% e energjisë globale – ka shkaktuar rritje të menjëhershme të çmimeve, duke e çuar naftën Brent mbi 100 dollarë për fuçi.
Por ndërsa shumë vende po përballen me pasoja të rënda ekonomike dhe po hapin rezervat strategjike për të mbijetuar, një fuqi e madhe globale duket se ka ndërtuar prej kohësh një strategji për të përballuar pikërisht këtë skenar: Kina.
Një strategji e ndërtuar me vite
Që prej deklaratës së Xi Jinping në vitin 2021 se Kina duhet të marrë “në duart e veta” furnizimin me energji, Pekini ka ndërtuar një sistem të shumëfishtë sigurie energjetike.
Megjithëse Kina mbetet shumë e varur nga Lindja e Mesme – veçanërisht nga Irani – ajo ka krijuar mekanizma alternativë për të zbutur goditjet e tregut. Një ndër këto mekanizma janë të ashtuquajturat “rafineritë çajniku” (teapot refineries).
Këto janë rafineri të vogla, private, kryesisht të vendosura në provincën Shandong të Kinës. Ato quhen “çajnikë” për shkak të formës së tyre kompakte dhe fleksibilitetit në operim.
Ndryshe nga gjigantët shtetërorë të energjisë, këto rafineri:
- blejnë naftë të lirë nga vende të sanksionuara si Irani, Rusia dhe Venezuela
- operojnë jashtë vëmendjes së plotë ndërkombëtare
- përdorin rrjete transporti të errëta (“shadow fleet”) për të shmangur sanksionet
Ky sistem i lejon Kinës të blejë naftë me çmime shumë më të ulëta dhe të krijojë rezerva strategjike gjigante.
Edhe pse Kina ka ndërtuar këtë strukturë mbrojtëse, ajo nuk është plotësisht e paprekshme. Mbi 50% e importeve të saj vijnë nga Lindja e Mesme dhe ndërprerja e furnizimeve po fillon të ndihet.
Megjithatë, ndryshe nga vendet e tjera:
- Kina ka grumbulluar rreth 1.2 miliardë fuçi rezervë
- ka diversifikuar furnizimin përmes tubacioneve nga Rusia
- përdor rafineritë private si “tampon” në kohë krize
Ky kombinim i jep Pekinit një avantazh strategjik që shumë ekonomi të tjera nuk e kanë.
Politika amerikane, e udhëhequr nga Donald Trump, ka synuar të godasë zinxhirin e furnizimit të Iranit përmes sanksioneve dhe presionit ushtarak. Por në praktikë, kjo ka krijuar një treg paralel ku Kina ka përfituar ndjeshëm.
Përmes rrjeteve të fshehta të transportit dhe pagesave në monedhën kineze (yuan), Pekini ka arritur të blejë naftë të sanksionuar dhe ta kthejë krizën globale në avantazh ekonomik.
Megjithatë, kjo strategji ka edhe dobësitë e saj:
- rafineritë “çajnik” kanë marzhe shumë të ulëta fitimi
- rritja e çmimeve globale i godet drejtpërdrejt
- furnizimet e lira po pakësohen me intensifikimin e luftës
Ekspertët paralajmërojnë se kjo nuk është një zgjidhje afatgjatë, por një mjet për të fituar kohë në një krizë të thellë globale.
Në thelb, ajo që po ndodh është një “lojë shahu energjetike” mes fuqive të mëdha. Kina po përdor fleksibilitetin, rrjetet alternative dhe rezervat strategjike për të mbijetuar dhe madje për të përfituar nga kriza.
Ndërkohë, pjesa tjetër e botës përballet me pasoja të menjëhershme: çmime të larta, mungesë furnizimi dhe destabilizim ekonomik.
Pyetja që shtrohet sot është e qartë: A po hyn bota në një epokë ku energjia nuk është më vetëm ekonomi, por arma më e fortë gjeopolitike? /Aljazeera