Një vështrim historik mbi atentatet ndaj presidentëve amerikanë dhe ndryshimin e epokave
(Përshtatur nga analiza e Massimo Mazzucco)
Historia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës është e mbushur me episode dramatike, ku figura më e lartë e shtetit – presidenti – është vënë shpesh në shënjestër të atentateve. Por një krahasim i thjeshtë mes së kaluarës dhe ditëve të sotme ngre një pyetje thelbësore: a kanë ndryshuar atentatorët, apo sistemi që i rrethon ata?
Në vitin 1835, presidenti Andrew Jackson u përball ballë për ballë me atentatorin Richard Lawrence, i cili qëlloi dy herë me pistoletë nga një distancë shumë e afërt. Në një kthesë të pabesueshme fati, të dyja armët dështuan. Ishte një moment që mund të kishte ndryshuar historinë.
Vetëm tre dekada më vonë, në vitin 1865, presidenti Abraham Lincoln nuk pati të njëjtin fat. Ai u vra në teatër nga John Wilkes Booth, i cili depërtoi lehtësisht në lozhën presidenciale dhe e qëlloi nga pas në kokë.
Në vitin 1881, James A. Garfield u plagos për vdekje nga Charles J. Guiteau në një stacion hekurudhor. Vetëm pak vite më vonë, në 1901, William McKinley u qëllua dy herë në bark nga anarkisti Leon Czolgosz dhe ndërroi jetë.
Kulmi i këtyre atentateve mbërriti në vitin 1963 me vrasjen e John F. Kennedy në Dallas – një ngjarje që vazhdon të mbetet e mbuluar me mistere dhe debate edhe sot.
Por pas kësaj periudhe, duket se diçka ndryshoi rrënjësisht.
Në vitin 1975, presidenti Gerald Ford i shpëtoi dy atentateve brenda pak javësh. Fillimisht nga Lynette Fromme, arma e së cilës nuk funksionoi, dhe më pas nga Sara Jane Moore, e cila gaboi objektivin.
Në 1981, Ronald Reagan u plagos nga John Hinckley Jr., por mbijetoi dhe u rikthye shpejt në detyrë.
Ngjarjet më të fundit e theksojnë edhe më shumë këtë kontrast. Në vitin 2024, gjatë një aktiviteti në Butler, Donald Trump u plagos lehtë në vesh nga një atentator, por shpëtoi pa pasoja serioze. Në një rast tjetër në Palm Beach, një person i armatosur u neutralizua para se të qëllonte. Ndërsa në vitin 2026, në Washington, një tjetër tentativë u ndalua që në hyrje nga shërbimet sekrete.
Pra, çfarë ka ndryshuar?
Në të kaluarën, atentatorët arrinin të depërtonin lehtësisht dhe të kryenin aktet e tyre me sukses tragjik. Sot, pavarësisht tentativave, shumica dështojnë përpara se të arrijnë objektivin. A është kjo rezultat i teknologjisë, i shërbimeve të avancuara të sigurisë, apo një tjetër realitet më kompleks që nuk shihet lehtë?
Një tjetër element që shpesh përmendet në analizat alternative është fakti se shumë nga presidentët e hershëm – përfshirë Andrew Jackson dhe të tjerë që humbën jetën – kishin qëndrime të forta kundër bankave qendrore dhe kontrollit financiar privat. Pas tyre, një vijë e tillë politike duket se është zhdukur.
Rastësi apo model?
Ky është një debat që mbetet i hapur.
Por një gjë është e sigurt: nga atentatet fatale të shekujve të kaluar, kemi kaluar në një epokë ku tentativat janë më shumë spektakël mediatik sesa akte me rezultat përfundimtar. Dhe në këtë realitet të ri, ndoshta ajo që ka më shumë peshë nuk është më vetë ngjarja – por mënyra si ajo serviret dhe perceptohet nga publiku.