Nga Redaksia:
Një dokument i publikuar së fundmi në media ka hapur një debat të fortë politik dhe strategjik në Shqipëri. Bëhet fjalë për një email të dërguar nga Grant Van Cleve, kreu i Dhomës Amerikane të Tregtisë në Shqipëri, drejtuar kryeministrit Edi Rama, ku trajtohet projekti i portit të ri në Porto Romano dhe roli që ky projekt mund të luajë në arkitekturën ekonomike dhe strategjike të rajonit.
Mesazhi, sipas dokumentit të publikuar, është dërguar më 5 mars 2026, dhe mban një titull që në vetvete tregon peshën e çështjes:
“Porto Romano – një vendim që merret një herë në shekull për pozicionin strategjik të Shqipërisë në Evropë.”
Për nga temat që trajton dhe mënyra se si ndërtohet argumenti, ky komunikim duket qartë se shkon shumë përtej një komenti biznesi dhe prek drejtpërdrejt interesat strategjike të rajonit, përfshirë edhe dimensionin e sigurisë së NATO-s.
Porto Romano – një projekt që përcakton të ardhmen
Sipas analizës së paraqitur në email, vendimi për mënyrën se si do të ndërtohet porti i ri në Porto Romano nuk është një çështje teknike apo një projekt infrastrukture i zakonshëm.
Ai konsiderohet një vendim strategjik që mund të përcaktojë rolin e Shqipërisë në Evropën Juglindore për dekadat e ardhshme.
Në dokument theksohet se projekti aktual i Porto Romanos është shumë i kufizuar në përmasa dhe nuk i përgjigjet ambicies për ta kthyer Shqipërinë në një nyje të rëndësishme logjistike në rajon.
Sipas shifrave që përmenden:
- projekti aktual parashikon rreth 400 metra kalatë dhe 38 hektarë sipërfaqe portuale
- ndërsa portet kryesore të rajonit janë shumë më të mëdha
Për krahasim:
- Pireu ka rreth 24 mijë metra kalatë
- Selaniku rreth 6600 metra
- porti ekzistues i Durrësit rreth 2400 metra
Në këtë kontekst, në analizë theksohet se një port me kapacitete të kufizuara nuk mund të konkurrojë në nivel rajonal dhe rrezikon ta lërë Shqipërinë jashtë rrjeteve kryesore të transportit për dekada.
Korridori 8 – nyja strategjike e Ballkanit
Një nga pikat kryesore të argumentit lidhet me Korridorin 8, një projekt transporti me rëndësi strategjike që lidh Adriatikun me Detin e Zi përmes Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë.
Ky korridor është konsideruar për më shumë se tre dekada si një nga projektet më të rëndësishme infrastrukturore në rajon.
Sipas analizës së paraqitur në email, ekziston një parim i qartë në logjistikë:
“Korridoret e transportit ndjekin portet, jo e kundërta.”
Kjo do të thotë se nëse porti në Porto Romano ndërtohet në përmasa të vogla:
- ai nuk do të gjenerojë volum të mjaftueshëm mallrash
- Korridori 8 mund të dështojë në funksionin e tij real
- flukset tregtare do të vazhdojnë të kalojnë përmes Pireut dhe Selanikut
Në këtë skenar, Shqipëria do të mbetej jashtë rrjetit kryesor logjistik të Mesdheut për një kohë shumë të gjatë.
Oferta e partnerëve perëndimorë
Në komunikimin që i është dërguar qeverisë shqiptare paraqitet edhe një alternativë zhvillimi për projektin.
Sipas propozimit, tenderi i planifikuar për Porto Romanon duhet të shtyhet dhe projekti të rishikohet, në mënyrë që të përmbushë standardet strategjike të kërkuara nga infrastruktura rajonale dhe nga aleanca perëndimore.
Propozimi përfshin:
- ndërtimin e një porti më të madh në Porto Romano
- bashkëfinancim nga partnerë ndërkombëtarë
- përfshirjen e kompanive strategjike nga Shtetet e Bashkuara, Italia, Holanda dhe Turqia
Këto janë vende që kanë një rol të rëndësishëm në NATO dhe në arkitekturën e sigurisë në rajon.
Madje në email theksohet se infrastruktura e Porto Romanos dhe e Korridorit 8 mund të zhvillohet sipas standardeve “dual-use” të NATO-s, pra infrastruktura që shërben njëkohësisht për transport civil dhe për logjistikë strategjike.
Një port me ujëra të thella në Porto Romano do të mund të forconte ndjeshëm edhe mobilitetin dhe qëndrueshmërinë logjistike të NATO-s në Evropën Juglindore.
Debati politik në Shqipëri
Publikimi i këtij dokumenti ka hapur një debat të fortë në Shqipëri për mënyrën se si po menaxhohen projektet strategjike të vendit.
Ndërkohë që projekti për transformimin e portit të Durrësit në një kompleks turistik dhe marina luksoze, i lidhur me investitorin nga Dubai Mohamed Alabbar, ka qenë në qendër të diskutimeve prej disa kohësh, ndërtimi i portit të ri në Porto Romano shihet si alternativa kryesore për transportin tregtar.
Por sipas kritikëve të projektit aktual, ekziston rreziku që vendimet të merren mbi baza politike ose ekonomike afatshkurtra, duke mos marrë në konsideratë dimensionin strategjik të infrastrukturës.
Një vendim që mund të ndryshojë rolin e Shqipërisë
Debati për Porto Romanon nuk është më vetëm një debat për një projekt portual.
Ai është kthyer në një debat për:
- pozicionin ekonomik të Shqipërisë në Ballkan
- korridoret strategjike të transportit në Evropën Juglindore
- rivalitetin logjistik në Mesdhe
- interesat strategjike të NATO-s në rajon
Në këtë kontekst, vendimi që do të merret për Porto Romanon mund të përcaktojë nëse Shqipëria do të bëhet një qendër logjistike e rëndësishme në rajon, apo do të mbetet një port periferik në sistemin mesdhetar të transportit.
Siç theksohet edhe në analizën e paraqitur në email:
Portet ndërtohen një herë në shekull, dhe gabimet strategjike në ndërtimin e tyre mund të ndikojnë fatin e një vendi për një shekull.