Nga Israel Kasnett:
ZBULIM INVESTIGATIV NGA PATRIOTIKMEDIA.AL – Për shumicën e izraelitëve, Shqipëria mbetet ende pothuajse e padukshme mes Greqisë dhe Italisë – dy destinacione shumë më të njohura për turizëm dhe biznes. Por pak prej tyre e dinë se Shqipëria ka më shumë për të ofruar sesa imazhi i një vendi periferik.
Shqipëria dhe Izraeli ndajnë një lidhje historike të farkëtuar gjatë Holokaustit. Shqipëria ishte një nga vendet e pakta në Europën e pushtuar nga nazistët ku popullsia hebreje jo vetëm që mbijetoi, por edhe u rrit, falë guximit të jashtëzakonshëm të qytetarëve shqiptarë, kryesisht myslimanë, të cilët strehuan hebrenjtë duke rrezikuar jetën e tyre dhe të familjeve. Qindra e mijëra hebrenj u shpëtuan nga përndjekja naziste falë këtij akti unik humanizmi. Ky trashëgim moral ka krijuar një mirëbesim të thellë në Izrael, ku Shqipëria kujtohet si një dritë njerëzore në errësirë.
Që nga hapja e Ambasadës së Shqipërisë në Tel Aviv në vitin 1988 dhe ambasadës izraelite në Tiranë në gusht 2012, marrëdhëniet dypalëshe janë thelluar, veçanërisht në ekonomi, kulturë, bujqësi dhe siguri kibernetike.
Sot, Shqipëria paraqitet si aleate strategjike e Izraelit, duke dënuar hapur Hamasin dhe duke ndërtuar lidhje të forta sigurie, përfshirë bashkëpunimin mes forcave shqiptare dhe gjigantit izraelit të mbrojtjes Elbit Systems. Por pas kësaj fasade miqësie, lind pyetja thelbësore: a është kjo një aleancë reale apo një instrument politik në duart e Edi Ramës?
Potencial ekonomik i madh… por i bllokuar
Në letër, potenciali ekonomik i Shqipërisë duket i jashtëzakonshëm. Fluturime direkte Tel Aviv–Tiranë, vijë bregdetare mesdhetare, dhe një qeveri që, nën drejtimin e Edi Ramës, shfaqet si “pro-biznes” dhe “miqësore ndaj inovacionit”.
Investitorët izraelitë, të njohur për hyrjen në tregje të reja e të vështira, teorikisht duhet të ishin të parët që do të vërshonin drejt Shqipërisë. Por realiteti është krejt ndryshe: investimet mbeten modeste. Arsyeja nuk janë dallimet kulturore, por problemet e thella strukturore dhe mungesa e shtetit ligjor.
Nga këndvështrimi izraelit, kjo quhet “Paradoksi i Sigurisë”. Izraelitët nuk i tremben rrezikut – ata investojnë nga Afrika në Azi – por kërkojnë parashikueshmëri ligjore. Shqipëria ofron siguri fizike dhe mungesë të antisemitizmit, një kontrast i fortë me Europën Perëndimore sot. Por në planin juridik, klima është alarmante.
Rrjetet kriminale, institucionet e dobëta dhe drejtësia e politizuar i bëjnë asetet të pasigurta. Kontratat mund të shpërbëhen nga dita në ditë. Miqësia diplomatike kthehet në kujdes ekonomik ekstrem.
Rama, politika dhe pasiguria gjeopolitike
Kjo pasiguri përforcohet edhe nga konteksti politik rajonal. Procesi i integrimit në BE ecën me hapa të ngadaltë, ndërsa politika e brendshme shqiptare prodhon krizë të vazhdueshme. Marrëdhënia e Edi Ramës me administratën amerikane nën Presidentin Donald Trump është përshkruar si e ndërlikuar. Retorika anti-BE e Trump ka hedhur hije mbi zgjedhjet dhe perspektivën europiane të Shqipërisë.
Për investitorët izraelitë, që mendojnë afatgjatë, kjo paqëndrueshmëri është sinjal rreziku.
Kriza e shtetit ligjor: arma që tremb investitorët
Në qendër të kësaj krize qëndron drejtësia shqiptare. Shqipëria ka normën më të lartë në Europë të paraburgimit: 62% e të burgosurve janë pa vendim gjykate. Kjo tregon një sistem që mbështetet te izolimi i gjatë, jo te drejtësia.
SPAK, struktura e ngritur për të luftuar korrupsionin, akuzohet gjithnjë e më shpesh për tejkalim kompetencash dhe përdorim politik. Për investitorët e huaj, kjo përkthehet në një mesazh të qartë: sot je partner, nesër mund të jesh i akuzuar.
Rasti Meta dhe sinjali alarmues për Izraelin
Kjo pasiguri nuk është teorike. Ajo prek drejtpërdrejt miqtë e Izraelit në Shqipëri. Ish-presidenti Ilir Meta, i cili vizitoi Izraelin në janar 2020 dhe nderoi ekipet e IDF që ndihmuan Shqipërinë pas tërmetit të vitit 2019 me dekoratën “Medalja e Artë e Shqiponjës”, sot ndodhet në paraburgim pa vendim.
Një mik i deklaruar i Izraelit, i lidhur me marrëdhënie të konsoliduara që nga deklaratat e miqësisë Rama–Netanyahu në 2015, mbahet i izoluar nga i njëjti sistem që pretendon drejtësi. Nëse një ish-president mund të mbahet pa gjyq, çfarë garancie ka një investitor izraelit?
“Tel Avivi i Ballkanit” i bllokuar nga burgu
Situata bëhet edhe më ironike me rastin e Erion Veliajt, kryebashkiakut të Tiranës dhe arkitektit të vizionit “Balkan Tel Aviv”. Veliaj e modeloi rilindjen urbane të Tiranës sipas Tel Avivit, duke ndërtuar marrëdhënie të ngushta me kryebashkiakun Ron Huldai dhe duke ftuar kompani izraelite në zonën e lirë ekonomike TEDA Kashar.
TEDA u promovua si parajsë fiskale për teknologjinë dhe industrinë digjitale. Por që nga shkurti 2025, Veliaj u mbajt në paraburgim për muaj të tërë, në një proces që kritikët e quajnë përndjekje politike. Edhe pse Gjykata Kushtetuese e riktheu në detyrë në nëntor 2025, ai ende nuk mund të ushtrojë funksionet normalisht.
Paradoksi është brutal: kryebashkiaku që ftoi investitorët izraelitë, sot nuk mund të firmosë as lejet e tyre.
Shqipëria ka historinë, pozicionin dhe vullnetin strategjik për t’u kthyer në partner kyç të Izraelit në Ballkan. Por miqësia historike nuk mjafton. “Start-Up Nation” nuk mund të investojë në një “Lock-Up Nation”, ku paraburgimi dhe pasiguria ligjore sundojnë.
Pa rikthimin e shtetit ligjor, pa ndalimin e drejtësisë selektive dhe pa çlirimin e institucioneve nga kontrolli politik i Edi Ramës, Shqipëria do të mbetet një kurth, jo një urë bashkëpunimi.
PatriotikMedia.al do të vijojë të zbulojë prapaskenat e kësaj “miqësie strategjike” që, sipas fakteve, përdoret më shumë si mjet propagande politike sesa si partneritet i ndershëm mes dy kombeve.