Europa po rikthen kontrollin në kufij – Fillon zbehja e Shengenit, lëvizja e lirë vihet në pikëpyetje …

Nga Redaksia – Pas dekadash integrimi evropian dhe lëvizjeje të lirë, një prej arritjeve më të rëndësishme të Bashkimit Evropian po përballet me krizën më të madhe historike. Kontrollet kufitare, të menduara si masa të jashtëzakonshme dhe të përkohshme, po kthehen në një praktikë gjithnjë e më të zakonshme. Europa po rikthen kufijtë brenda vetes.

Zona Shengen, simboli i një Europe pa kufij të brendshëm, po përjeton një ndryshim të thellë. Qeveritë e disa prej shteteve më të fuqishme të Bashkimit Evropian po rikthejnë kontrollet në kufijtë kombëtarë, duke vënë në pikëpyetje një nga parimet themelore të integrimit evropian: lëvizjen e lirë të njerëzve.

Ajo që dikur konsiderohej përjashtim, sot po shndërrohet në normalitet. Franca, Gjermania, Italia dhe shtete të tjera po përdorin gjithnjë e më shpesh kontrollet kufitare, duke argumentuar se duhet të përballen me migracionin e parregullt, kërcënimet e sigurisë dhe presionet e brendshme politike.

Por kjo tendencë ngre një pyetje thelbësore: A po fillon shpërbërja graduale e modelit të Europës pa kufij?

Shengen nën presion: 460 milionë qytetarë përballë një realiteti të ri

Zona Shengen përfshin sot 29 shtete dhe rreth 460 milionë qytetarë. Çdo ditë, rreth 3.5 milionë persona kalojnë kufijtë e brendshëm të kësaj hapësire.

Ky sistem, i ndërtuar mbi Marrëveshjen e Shengenit të vitit 1985, synonte të eliminonte kontrollet e zakonshme kufitare dhe të krijonte një hapësirë të përbashkët lëvizjeje.

Megjithatë, krizat e njëpasnjëshme kanë ndryshuar rrënjësisht mënyrën se si qeveritë evropiane e shohin sigurinë kufitare.

Kodi i Kufijve Shengen, i ndryshuar në vitin 2024, lejon rikthimin e kontrolleve në rrethana të jashtëzakonshme. Në varësi të natyrës së kërcënimit, këto masa mund të zgjasin nga disa muaj deri në tre vjet.

Në praktikë, kjo ka krijuar një situatë ku përjashtimi po bëhet gjithnjë e më i zakonshëm.

Nga kriza e vitit 2015 te rikthimi i kufijve kombëtarë

Deri në vitin 2014, rikthimi i kontrolleve kufitare ishte një fenomen i rrallë. Në periudhën 2006–2014, kontrollet u aktivizuan vetëm 35 herë në të gjithë Europën, kryesisht për samite ndërkombëtare dhe aktivitete të mëdha sportive.

Situata ndryshoi pas krizës së migracionit të vitit 2015, sulmeve terroriste në Paris dhe Bruksel, ndërsa pandemia COVID-19 e përshpejtoi edhe më tej këtë proces.

Nga viti 2022 deri në vitin 2025 janë regjistruar 165 njoftime për rikthimin e kontrolleve kufitare. Ndërkohë, kohëzgjatja mesatare e tyre është rritur nga 80 në 140 ditë.

Shifrat tregojnë se Europa po largohet gradualisht nga filozofia fillestare e Shengenit.

Gjermania dhe Franca: Dy fuqitë që po rikthejnë kontrollet

Gjermania dhe Franca janë ndër shembujt më domethënës të kësaj kthese.

Franca mban kontrolle të vazhdueshme në kufijtë e saj që prej sulmeve terroriste të vitit 2015.

Gjermania, nga ana tjetër, fillimisht riktheu kontrollet në kufirin me Austrinë në vitin 2015, ndërsa në vitin 2024 i shtriu ato në të gjithë kufijtë e saj tokësorë, me një afat të parashikuar deri në mars 2027.

Kjo politikë ka sjellë edhe kosto të konsiderueshme financiare. Nga shtatori 2024 deri në qershor 2026, shpenzimet shtesë për kontrollet kufitare në Gjermani kanë arritur në 194.7 milionë euro.

Edhe brenda Gjermanisë ka debate për efektivitetin e këtyre masave. Sindikatat e policisë kanë ngritur pikëpyetje mbi proporcionalitetin dhe rezultatet e kontrolleve.

Italia dhe rruga ballkanike e emigracionit

Italia ka rikthyer kontrollet në kufirin me Slloveninë që prej tetorit 2023, duke synuar frenimin e migracionit të parregullt përgjatë rrugës ballkanike.

Gjatë kësaj periudhe janë ndaluar rreth 12 mijë emigrantë në situatë të parregullt dhe janë kryer 711 arrestime.

Megjithatë, investigimet mediatike kanë vënë në dukje se shpenzimet shtesë kanë kaluar 20 milionë euro, pa sjellë një ndryshim të dukshëm në numrin e trafikantëve të kapur.

Edhe këtu shfaqet kontradikta e politikës evropiane: shpenzime të mëdha për kontrolle, por pa një zgjidhje përfundimtare të problemit të migracionit.

Frontex me miliarda euro, por kufijtë e brendshëm rikthehen

Një tjetër tregues i ndryshimit të politikës evropiane është rritja e jashtëzakonshme e buxhetit të Frontex-it, agjencisë evropiane për menaxhimin e kufijve të jashtëm.

Nga 143 milionë euro në vitin 2015, buxheti i saj ka kaluar në mbi 1.2 miliardë euro në vitin 2026.

Pavarësisht kësaj rritjeje dhe hyrjes në fuqi të Paktit të ri Evropian për Migracionin dhe Azilin, Komisioni Evropian po përballet me rezistencën e qeverive kombëtare për heqjen e kontrolleve të brendshme.

Kjo tregon se interesat kombëtare dhe presionet politike po fitojnë gjithnjë e më shumë terren përballë parimeve të përbashkëta evropiane.

A po përfundon Europa pa kufij?

Rikthimi i kontrolleve nuk do të thotë se Zona Shengen është shpërbërë juridikisht. Por realiteti politik dhe praktik po ndryshon.

Kur shtetet anëtare vendosin kontrolle të vazhdueshme, kur kufijtë kontrollohen për vite me radhë dhe kur qytetarët duhet të përballen përsëri me pritje e verifikime, ideja e një Europe pa kufij fillon të humbasë kuptimin e saj fillestar.

Europa që për dekada promovoi integrimin, bashkëpunimin dhe lëvizjen e lirë, sot po rikthehet te kontrolli kombëtar i kufijve.

Dhe kjo nuk është thjesht një çështje policore apo migracioni. Është një sinjal i qartë i ndryshimit të modelit politik evropian.

Shengeni vazhdon të ekzistojë në letra, por në praktikë po përballet me një realitet gjithnjë e më të largët nga ideali mbi të cilin u ndërtua.

© Copyright of PatriotikMedia.al