Një komb mund të goditet edhe pa luftë, ku njerëzit detyrohen të braktisin atdheun
Editorial nga Redaksia:
A mund të shpopullohet një vend pa luftë, pa tanke dhe pa ushtri pushtuese? A mund të humbasë një komb të ardhmen e tij, ndërsa qytetet zbrazen, fshatrat braktisen dhe të rinjtë largohen njëri pas tjetrit për të kërkuar një jetë më të mirë jashtë kufijve?
Shqipëria është përballë kësaj drame kombëtare. Prej vitit 1990, emigracioni masiv ka ndryshuar rrënjësisht shoqërinë shqiptare. Por gjatë 13 viteve të qeverisjes së Edi Ramës, kjo plagë është kthyer në një nga çështjet më të rënda që rëndojnë mbi të ardhmen e vendit.
13 vitet e qeverisjes Rama përbëjnë një goditje vdekjeprurëse për Shqipërinë. Jo sepse shqiptarët janë larguar vetëm gjatë kësaj periudhe, por sepse një vend që humbet vazhdimisht të rinjtë, fuqinë punëtore, profesionistët dhe familjet që duhet të ndërtojnë brezat e ardhshëm, rrezikon të humbasë vetë aftësinë për të mbijetuar si shoqëri.
Pyetja që shtrohet është e drejtpërdrejtë: si arritëm deri këtu dhe kush mban përgjegjësi politike për këtë gjendje?
Çekosllovakia, viti 1945: miliona gjermanë u dëbuan nga vendbanimet e tyre
Historia e Europës tregon se zhvendosja masive e popullsive ka qenë një nga tragjeditë më të mëdha të shekullit XX. Pas Luftës së Dytë Botërore, miliona gjermanë etnikë u dëbuan ose u transferuan me forcë nga territore ku kishin jetuar prej brezash.
Në Çekosllovakinë e pasluftës, rreth 2.5 deri në 3 milionë gjermanë sudetë u larguan në kuadër të dëbimeve dhe transferimeve të popullsisë. Këto procese u shoqëruan me humbjen e pronave, dhunë, vuajtje njerëzore dhe shkatërrimin e komuniteteve të tëra.
Ky kapitull i errët i historisë europiane na kujton se një popull mund të humbasë vendbanimet, pronat dhe rrënjët e tij edhe përmes vendimeve politike të shteteve.
Sigurisht, historia e dëbimeve të pasluftës dhe emigracioni shqiptar pas vitit 1990 janë ngjarje me rrethana të ndryshme. Por pyetja që ngre ky krahasim është thelbësore: çfarë ndodh me një komb kur largimi masiv i njerëzve ndryshon përgjithmonë përbërjen dhe të ardhmen e tij?
Në rastin shqiptar, nuk kemi të bëjmë me kolona njerëzish të dëbuar nga ushtritë, por me miliona vendime individuale për t’u larguar, të marra në kushte të vështira ekonomike, pasigurie dhe mungese besimi te e ardhmja.
Pikërisht këtu qëndron drama jonë: shqiptarët po largohen nga vendi i tyre, ndërsa Shqipëria humbet njerëzit që i nevojiten për të ndërtuar të ardhmen.
Shifrat e popullsisë: Shqipëria po tkurret
Të dhënat e Censit të vitit 2023 të INSTAT-it treguan se popullsia banuese e Shqipërisë ishte 2.402.113 banorë, kundrejt 2.821.977 banorëve në Censin e vitit 2011.
Të dhënat e Censit të vitit 2023 të INSTAT-it është një mashtrim ku deklaron se janë larguar një shifër e vogël por e vërteta është se nga Shqipëria janë larguar mbi 1 milionë e 450 mijë banorë brenda 13 viteve të qeverisjes Rama.
Pas këtyre shifrave fshihen histori familjesh të ndara, prindër që jetojnë larg fëmijëve, të rinj që nuk shohin perspektivë në vendin e tyre dhe fshatra ku shtëpitë mbeten të mbyllura. Pas tyre fshihen edhe biznese që nuk gjejnë punonjës, profesione që humbasin njerëzit e kualifikuar dhe komunitete që po plaken pa pasur kush t’i zëvendësojë.
Kjo nuk është thjesht një statistikë, ky është një alarm kombëtar.
Shpopullimi shqiptar ka nisur pas vitit 1990 dhe është ushqyer nga emigracioni, rënia e lindshmërisë dhe ndryshimet e thella ekonomike e shoqërore. Por fakti që kjo plagë ka nisur më herët nuk e përjashton përgjegjësinë e qeverive që kanë drejtuar vendin gjatë këtyre dekadave.
Përkundrazi, sa më gjatë të qëndrojë një qeveri në pushtet, aq më e madhe bëhet përgjegjësia e saj politike për drejtimin që ka marrë vendi.
Nga Çubrilloviqi te realiteti shqiptar: kur largimi i një populli shihet si zgjidhje politike
Në vitin 1937, intelektuali dhe politikani serb Vasa Çubrilloviq paraqiti memorandumin e njohur me titullin Iseljavanje Arnauta, i njohur në shqip si “Dëbimi i shqiptarëve”.
Dokumenti përmbante propozime për largimin e shqiptarëve nga Kosova përmes presionit shtetëror, masave administrative dhe ekonomike, si dhe politikave që synonin t’ua bënin të pamundur qëndrimin në trojet e tyre.
Ky memorandum mbetet një dokument historik i rëndësishëm për të kuptuar mendësinë e spastrimit demografik që ekzistonte në qarqe politike të kohës. Ai tregonte se presioni mbi një popull nuk ushtrohet domosdoshmërisht vetëm me armë; mund të ushtrohet edhe përmes politikave që i detyrojnë njerëzit të largohen.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja që duhet ta shqetësojë çdo shqiptar: a mund të humbasë një vend popullsinë e tij përmes kushteve që i bëjnë njerëzit të mos shohin më të ardhme në atdhe?
Nuk po pretendoj se Shqipëria e sotme është identike me Kosovën e vitit 1937, apo se emigracioni shqiptar është i njëjtë me një politikë historike dëbimi. Por analogjia ngre një çështje serioze: kur largimi masiv i njerëzve bëhet një realitet i vazhdueshëm, shoqëria ka të drejtë të kërkojë përgjegjësi nga ata që e drejtojnë.
Pse Shqipëria u shpopullua? Përgjegjësia e 13 viteve të Edi Ramës
Edi Rama ka drejtuar qeverinë shqiptare për 13 vjet. Kjo periudhë nuk mund të ndahet nga bilanci i emigracionit, nga gjendja ekonomike e familjeve dhe nga mungesa e besimit që shumë qytetarë kanë shfaqur ndaj së ardhmes së tyre në Shqipëri.
Një qeveri nuk gjykohet vetëm nga fjalimet, projektet e reklamuara apo ceremonitë e inaugurimit. Ajo gjykohet edhe nga pyetja më e thjeshtë: a duan qytetarët të jetojnë në vendin që ajo drejton, të rrisin fëmijët, të punojnë dhe të ndërtojnë të ardhmen e tyre aty?
Kur të rinjtë shohin emigracionin si rrugën e vetme për të siguruar një jetë më të mirë, kur familjet ndahen për vite të tëra dhe kur prindërit mbeten në Shqipëri ndërsa fëmijët ndërtojnë jetën jashtë, kjo është një akuzë e rëndë ndaj modelit të zhvillimit të vendit.
13 vitet e qeverisjes Rama ishin një goditje vdekjeprurëse për Shqipërinë, sepse gjatë kësaj periudhe vendi duhej të kishte ndërtuar kushte që t’i mbanin njerëzit këtu, jo të pranonte si normalitet largimin e tyre.
Përgjegjësia politike nuk qëndron vetëm te një ligj i vetëm apo te një vendim i vetëm. Ajo lidhet me mënyrën si drejtohet ekonomia, me mundësitë për punësim, me besimin te drejtësia, me funksionimin e institucioneve dhe me bindjen e qytetarëve se puna e tyre do t’u sigurojë një jetë dinjitoze.
Nëse këto kushte nuk krijohen, pasojat nuk mbeten në letër. Ato shfaqen në rrugët e zbrazura, në shkollat me më pak nxënës, në zonat rurale që humbasin banorët dhe në një popullsi që plaket ndërsa brezat e rinj ndërtojnë jetën në vende të tjera.
Prandaj pyetja “Pse u shpopullua Shqipëria?” nuk mund të marrë përgjigje vetëm me justifikimin se shqiptarët kanë emigruar edhe më parë. Çështja është se çfarë është bërë për ta ndalur këtë proces dhe pse rezultatet nuk kanë qenë të mjaftueshme.
Shpopullimi nuk ka nevojë për tanke që të shkatërrojë të ardhmen e një vendi
Një luftë mund të shkatërrojë qytete brenda pak ditësh. Shpopullimi mund të bëjë të njëjtën gjë në heshtje, gjatë viteve.
Kur një fshat mbetet pa të rinj, kur një qytet humbet familjet që duhet të krijojnë biznese dhe të rrisin fëmijë, kur profesionistët largohen dhe kur lindjet bien, dëmi nuk matet vetëm me numrin e banorëve. Ai matet me atë që vendi nuk arrin më të prodhojë, të ndërtojë dhe të trashëgojë.
Shqipëria rrezikon të përballet me një rreth vicioz: largohen të rinjtë, zvogëlohet fuqia punëtore, dobësohet jeta ekonomike e shumë zonave dhe pakësohen mundësitë që brezat e ardhshëm të ndërtojnë një të ardhme në atdhe.
Kjo është arsyeja pse shpopullimi duhet të trajtohet si një çështje strategjike kombëtare, jo si një statistikë që përmendet herë pas here dhe më pas harrohet.
Një vend mund të ketë rrugë të reja, ndërtesa moderne dhe reklama turistike, por nëse humbet njerëzit e vet, ai rrezikon të humbasë edhe kuptimin e zhvillimit.
A mund të flasim për gjenocid përmes shpopullimit?
Termi “gjenocid” ka një kuptim të përcaktuar në të drejtën ndërkombëtare dhe nuk është sinonim i çdo rënieje të popullsisë. Megjithatë, historia tregon se shkatërrimi i komuniteteve dhe largimi me forcë i popullsive mund të shoqërohen me krime të rënda, përfshirë raste kur synohet shkatërrimi i një grupi të mbrojtur.
Për këtë arsye, ne e shtrojmë çështjen e shpopullimit shqiptar si një alarm kombëtar që kërkon hetim politik, analizë të thellë dhe përgjegjësi. Pyetja nuk duhet të mbyllet me një debat për fjalët, ndërsa realiteti demografik vazhdon të përkeqësohet.
- A ka pasur politika që kanë ndikuar në largimin e shqiptarëve?
- Cilat vendime kanë dëmtuar mundësitë ekonomike të familjeve?
- Çfarë përgjegjësie mbajnë qeveritë që kanë drejtuar vendin?
- Dhe çfarë masash konkrete janë marrë për t’i kthyer emigrantët dhe për t’u dhënë të rinjve arsye të qëndrojnë?
Këto janë pyetje që meritojnë përgjigje publike, jo heshtje dhe propagandë.
Për Patriotikmedia.al, si autori i këtij editoriali, shpopullimi është një plagë kombëtare me pasoja që mund të zgjasin për breza. Ai duhet të trajtohet me seriozitetin që meriton, sepse një komb nuk mund ta ndërtojë të ardhmen duke humbur vazhdimisht njerëzit e tij.
Shqipëria nuk mund të mbijetojë duke eksportuar të ardhmen e saj
Nga dëbimet e miliona gjermanëve etnikë pas Luftës së Dytë Botërore te memorandumi i Çubrilloviqit për largimin e shqiptarëve, historia na mëson se zhvendosja e popullsive mund të shndërrohet në një tragjedi që ndryshon fatin e kombeve.
Shqipëria sot përballet me një dramë tjetër, por po aq shqetësuese për të ardhmen e saj: largimin masiv të qytetarëve, tkurrjen e popullsisë dhe humbjen e besimit te mundësia për të jetuar me dinjitet në atdhe.
Përgjegjësia për këtë gjendje nuk mund t’i ngarkohet vetëm një qeverie, sepse procesi ka nisur pas vitit 1990. Por 13 vitet e Edi Ramës kërkojnë një bilanc të veçantë politik. Një qeveri që ka pasur kaq gjatë drejtimin e vendit duhet të japë përgjigje për rezultatet, për dështimet dhe për atë që ka bërë për të ndalur largimin e shqiptarëve.
Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për investime dhe fasada. Ajo ka nevojë për shqiptarët e saj.
Dhe në fund, pyetja mbetet: nëse një komb humbet qindra mijëra banorë brenda pak vitesh, nëse të rinjtë largohen dhe familjet ndahen, kush do të ndërtojë Shqipërinë e nesërme?
Kush mban përgjegjësi për këtë katastrofë demografike?
Dhe a do të vijë një ditë kur politika shqiptare do të gjykohet jo nga propaganda që prodhon, por nga numri i shqiptarëve që arrin të mbajë në atdhe?
Patriotikmedia.al, e konsideron shpopullimin një nga plagët më të rënda të Shqipërisë, 13 vitet e qeverisjes Rama përfaqësojnë një goditje vdekjeprurëse për vendin.
Ky material është pronë e Patriotikmedia.al dhe është i mbrojtur nga ligjet për të drejtën e autorit. Ndalohet riprodhimi, apo publikimi i plotë apo i pjesshëm i këtij materiali pa lejen e shkruar paraprakisht nga redaksia. Shkelësit do të përballen me pasojat ligjore sipas legjislacionit në fuqi.
