Nga Redaksia – Rreth 60 studio të njohura arkitekture nga e gjithë bota kanë marrë pjesë në rreth 500 projekte të propozuara në Shqipëri, duke shkaktuar zemërim dhe protesta. Tani këto projekte janë përmbledhur në një libër prej 800 faqesh, të cilin disa e konsiderojnë si një “provë vendimtare”.
Shqipëria është përfshirë në një bum të jashtëzakonshëm ndërtimesh, me kulla, resorte, porte dhe projekte të mëdha turistike që po ndryshojnë me shpejtësi peizazhin e vendit.
Në qendër të këtij transformimi qëndrojnë disa prej emrave më të njohur të arkitekturës botërore.
Sipas The Guardian, rreth 60 studio arkitekture ndërkombëtare kanë qenë të përfshira në rreth 500 projekte në Shqipëri. Një pjesë e tyre janë ende në fazën e projektimit, ndërsa të tjera janë ndërtuar ose janë në proces ndërtimi.
Tani këto projekte janë mbledhur në një botim voluminoz prej rreth 800 faqesh, “The Albanian Files”, i cili dokumenton një periudhë të pazakontë të zhvillimit arkitekturor të vendit.
Libri është promovuar si një pasqyrë e vizionit të ri urban të Shqipërisë.
Por për kritikët e këtij zhvillimi, ai mund të shihet edhe si një dokument që tregon përmasat e jashtëzakonshme të transformimit të territorit shqiptar.
Një grup WhatsApp për arkitektët e botës
Një nga detajet më të veçanta të përmendura nga The Guardian është grupi në WhatsApp i quajtur “Albanian ArchArmy”.
Në të janë përfshirë arkitektë të njohur ndërkombëtarisht, të cilët kanë marrë pjesë në projekte të ndryshme në Shqipëri.
Fenomeni ka tërhequr vëmendjen për shkak të mënyrës së pazakontë me të cilën disa prej këtyre arkitektëve janë futur në tregun shqiptar.
Arkitekti Sam Chermayeff tregon se u kontaktua nga një bashkëpunëtor i kryeministrit Edi Rama dhe iu kërkua të projektonte dy kulla në Tiranë, me një sipërfaqe totale prej rreth 45 mijë metrash katrorë.
Arkitekti austriak Chris Precht ka treguar se u kontaktua përmes Instagramit nga vetë Edi Rama.
Precht më pas u përfshi në një numër të madh projektesh në Shqipëri, përfshirë edhe një projekt të quajtur “Garden of Eden”, në oborrin e Kryeministrisë.
Pse Shqipëria?
Për shumë prej arkitektëve ndërkombëtarë, Shqipëria është shfaqur si një terren i veçantë pune.
Ndryshe nga shumë qytete europiane, ku procedurat urbanistike dhe kufizimet janë të shumta, Shqipëria ka ofruar mundësi për projekte të mëdha dhe transformime urbane në një shkallë që është shumë më e vështirë të realizohet në vende të tjera.
Por pikërisht kjo është bërë edhe burim kritikash.
Arkitektë shqiptarë kanë kundërshtuar faktin që një numër kaq i madh projektesh të rëndësishme i është besuar emrave ndërkombëtarë.
Sipas The Guardian, grupi “Arkitektët Shqiptarë” ka ngritur shqetësime mbi mënyrën se si arkitektët e huaj janë futur në projekte të mëdha dhe mbi marrëdhëniet mes tyre, qeverisë dhe zhvilluesve.
Një nga pretendimet e ngritura është se investitorët që punojnë me arkitektë të preferuar nga rrethi i kryeministrit mund të kenë akses më të lehtë në proceset e lejeve.
Nga ana tjetër, një prej arkitektëve të përfshirë në “ArchArmy” e kundërshton këtë interpretim, duke thënë se Rama nuk i emëron arkitektët dhe se roli i tij mund të jetë ai i prezantimit të tyre me zhvilluesit.
60 studio të huaja, por ku janë arkitektët shqiptarë?
Një tjetër pikë që ka shkaktuar polemika është përbërja e librit “The Albanian Files”.
Sipas raportimit të The Guardian, në libër përfshihen rreth 60 studio ndërkombëtare, ndërsa nuk është përfshirë asnjë studio shqiptare.
Kjo ka nxitur kritika nga profesionistë vendas të arkitekturës, të cilët e shohin këtë si një pasqyrim të mënyrës se si është zhvilluar sektori vitet e fundit.
Nga kullat e Tiranës deri te projektet turistike në bregdet, arkitektura ndërkombëtare është bërë një pjesë e rëndësishme e vizionit të Shqipërisë së re urbane.
Nga Tirana te bregdeti
Bumi nuk është i kufizuar vetëm në kryeqytet.
Projektet e përfshira në librin voluminoz shtrihen në zona të ndryshme të vendit dhe përfshijnë ndërtime turistike, hotele, resorte, kulla dhe porte.
Bregdeti shqiptar është një nga zonat ku ky transformim është më i dukshëm.
Por projektet e mëdha turistike kanë sjellë edhe protesta.
Kundërshtarët e tyre kanë ngritur shqetësime për ndikimin mbi mjedisin, zonat e mbrojtura dhe peizazhin natyror.
Në disa prej protestave është përdorur edhe slogani “Starchitects go home”, duke shprehur kundërshtimin ndaj përfshirjes së arkitektëve të famshëm ndërkombëtarë në transformimin e territorit shqiptar.
Një eksperiment urban me përmasa të mëdha
Për mbështetësit e këtij modeli, ardhja e arkitektëve të njohur botërorë është dëshmi se Shqipëria po bëhet një destinacion ndërkombëtar investimesh dhe turizmi.
Për kritikët, ritmi dhe përmasat e ndërtimeve janë shqetësuese.
Në qendër të debatit është pyetja se çfarë do të mbetet nga Shqipëria e vjetër pasi projektet e reja të përfundojnë.
The Guardian e paraqet Shqipërinë si një vend ku arkitektura është kthyer në një pjesë të rëndësishme të projektit politik dhe ekonomik të qeverisë së Edi Ramës.
Rama, i cili vetë ka një formim artistik dhe ka shfaqur prej vitesh interes të madh për arkitekturën dhe urbanistikën, ka luajtur një rol të drejtpërdrejtë në promovimin e këtij vizioni.
Ai e sheh arkitekturën si një mënyrë për të ndryshuar imazhin e Shqipërisë.
Por ndërsa kullat ngrihen në Tiranë dhe projektet turistike shtrihen përgjatë bregdetit, kundërshtarët kërkojnë përgjigje për mënyrën se si po merret vendimi mbi të ardhmen e territorit.
Libri prej 800 faqesh që ka hapur debat
Në këtë kontekst, “The Albanian Files” merr një rëndësi të veçantë.
Ai nuk është thjesht një katalog arkitekture.
Me rreth 800 faqe, libri paraqet përmasat e një transformimi që ka përfshirë një numër të madh arkitektësh, investitorësh dhe institucionesh.
Për mbështetësit e Ramës, është një dëshmi e një Shqipërie që po ndryshon.
Për kritikët, është një dokument që tregon se sa thellë ka depërtuar modeli i ri i zhvillimit urban në vend.
Në fund, pyetja mbetet e hapur:
A është Shqipëria duke përjetuar një rilindje arkitekturore, apo një bum ndërtimi që po ndryshon përgjithmonë territorin e saj?
Dhe ndërsa projektet vazhdojnë, debati për atë se kush po projekton Shqipërinë e së ardhmes vetëm sa ka filluar.
© Copyright of PatriotikMedia.al
