Nga protesta e vlonjatëve te dokumentet që kundërshtojnë versionin zyrtar: kush po e shkruan historinë e Vlorës
Nga Redi Minga:
Protesta e zhvilluar sot në Vlorë kundër Muzeut Hebraik nuk mund të trajtohet thjesht si një debat mes qytetarëve dhe institucioneve.
Pas saj qëndron një pyetje shumë më e madhe:
Çfarë historie po i tregohet shqiptarëve dhe mbi çfarë dokumentesh po ndërtohet kjo histori?
Qytetarët e Vlorës kanë protestuar sërish pranë kantierit të Muzeut Hebraik, duke kundërshtuar projektin dhe veçanërisht vendndodhjen e tij në zonën historike të qytetit.
Protestuesit kërkojnë që muzeu të zhvendoset në një hapësirë tjetër. Por debati nuk duhet të ndalet këtu.
Dokumentet duhet të dalin në dritë
Pse nuk bëhen publike dokumentet origjinale? Pse pikërisht kjo godinë? Dhe përse këmbëngulja e qeverisë për projektin ka qenë kaq e fortë?
Protesta e sotme në Vlorë nuk duhet parë thjesht si kundërshtim ndaj një muzeu.
Pas saj po ngrihen disa pyetje konkrete, të cilave institucionet shqiptare duhet t’u përgjigjen me dokumente origjinale dhe të plota, jo me deklarata politike.
Qytetarët që protestuan sot kërkuan ndërprerjen e punimeve ose rishikimin e vendndodhjes së Muzeut Hebraik, duke argumentuar se ndërhyrja në këtë zonë prek një hapësirë me rëndësi historike për qytetin. Një pjesë e tyre kërkon që muzeu të ndërtohet në një tjetër hapësirë.
Por pyetja kryesore është tjetër:
Ku janë dokumentet origjinale?
Nëse historia e pranisë hebraike në Vlorë është baza mbi të cilën është marrë vendimi për ndërtimin e këtij muzeu, atëherë publiku ka të drejtë të shohë dokumentacionin primar mbi të cilin është mbështetur projekti.
Jo vetëm përmbledhje.
Jo vetëm materiale promovuese.
Jo vetëm deklarata të institucioneve.
Por dokumentet origjinale: regjistra, akte administrative, dokumente arkivore, të dhëna mbi familjet, periudhat e qëndrimit, pronat, banesat dhe çdo material tjetër që përcakton qartë historinë që muzeu pretendon të dokumentojë.
Sepse një muze nuk mund të ndërtohet mbi një narrativë të përgjithshme.
Duhet të ndërtohet mbi dokumente.
Dhe pikërisht këtu lindin dyshimet që kanë nxitur një pjesë të protestuesve.
Nëse ekzistojnë dokumente të ndryshme që japin një pamje tjetër të pranisë hebraike në Vlorë, ato duhet të bëhen publike dhe të krahasohen me dokumentet mbi të cilat është mbështetur projekti.
Kjo nuk është çështje besimi.
Është çështje verifikimi dokumentar.
Pse pikërisht kjo godinë?
Institucionet thonë se Muzeu Hebraik nuk po ndërtohet në godinën e Klubit Patriotik “Labëria”, por në një godinë ngjitur, të regjistruar si “Banesa pranë Klubit Labëria”. Sipas Ministrisë së Kulturës, të dyja janë pasuri të veçuara dhe godina e Klubit “Labëria” do të restaurohet.
Mirë.
Por kjo nuk e mbyll pyetjen.
Pse u zgjodh pikërisht kjo godinë?
Nëse qëllimi është dokumentimi i historisë së komunitetit hebre në Vlorë, pse nuk u zgjodh një hapësirë tjetër, veçanërisht një nga vendet që protestuesit pretendojnë se lidhen drejtpërdrejt me praninë historike të hebrenjve?
Pse pikërisht pranë një prej simboleve të historisë kombëtare të Vlorës?
Dhe a është bërë një studim i plotë alternativash para se të merrej vendimi?
Këto janë pyetje normale për një projekt me miliona dollarë dhe me ndikim në një zonë historike.
Pse këmbënguli kaq shumë qeveria?
Një tjetër pyetje që kërkon përgjigje është roli i drejtpërdrejtë i qeverisë shqiptare në këtë projekt.
Muzeu është miratuar nga Këshilli Bashkiak në vitin 2024 dhe punimet kanë nisur në vitin 2025. Sipas raportimeve të sotme, projekti synon dokumentimin e historisë së komunitetit hebre dhe marrëdhënieve të tij me shqiptarët.
Por kur një projekt prek një zonë historike dhe shkakton protesta të përsëritura të qytetarëve, pyetja nuk mund të jetë vetëm:
“A duhet të ketë një muze hebraik?”
Pyetja duhet të jetë:
Pse duhet të jetë pikërisht këtu, në këtë formë dhe mbi bazën e cilit dokumentacion?
Këto janë dy gjëra krejt të ndryshme.
Edhe vetë versionet publike duhen ballafaquar
Institucionet thonë se projekti nuk cenon Muzeun Etnografik dhe Klubin “Labëria”. Protestuesit kanë një shqetësim tjetër dhe kërkojnë që ndërhyrja të zhvendoset. Historiani Skënder Spahiu ka deklaruar gjithashtu se bëhet fjalë për dy godina të ndryshme.
Atëherë zgjidhja është shumë e thjeshtë:
Publikoni dokumentat.
Publikoni projektin.
Publikoni lejen.
Publikoni dokumentacionin e pronës.
Publikoni dokumentat e trashëgimisë kulturore.
Publikoni studimin historik.
Publikoni burimet arkivore mbi të cilat është ndërtuar koncepti i muzeut.
Dhe le t’i shohë publiku.
Nëse dokumentet janë të pakundërshtueshme, dyshimet bien vetë.
Nëse ka kontradikta, atëherë kemi një çështje që kërkon hetim dhe sqarim.
Nuk është normale që historia të kërkojë besim
Një qytetar nuk mund t’i kërkohet të besojë një version historik vetëm sepse atë e prezanton një institucion shtetëror.
Historia verifikohet.
Dokumentet krahasohen.
Arkivat hapen.
Dëshmitë ballafaqohen.
Dhe pastaj publiku nxjerr përfundimin.
Prandaj protesta e sotme në Vlorë duhet të shërbejë si një alarm për institucionet:
Në vend të deklaratave, hapni arkivat.
Në vend të akuzave ndaj protestuesve, publikoni dokumentet.
Në vend të përplasjeve politike, bëni transparente bazën historike të projektit.
Sepse pyetja që po ngrihet në Vlorë nuk është vetëm për një muze.
Është për mënyrën se si shteti shqiptar po përcakton se çfarë duhet të kujtohet, ku duhet të kujtohet dhe mbi çfarë dokumentesh duhet të ndërtohet kujtesa publike.
Dhe për Kryeministrin Edi Rama pyetja është e drejtpërdrejtë:
Përse kjo godinë? Përse kjo vendndodhje? Përse kjo këmbëngulje? Dhe mbi cilat dokumente origjinale është përcaktuar versioni historik që do t’u prezantohet shqiptarëve dhe turistëve?
Këto nuk janë pyetje kundër një komuniteti.
Janë pyetje që një qeveri duhet t’u përgjigjet kur ndërton një institucion të kujtesës kombëtare.
Sepse historia nuk argumentohet me propagandë. Historia provohet me dokumente.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
