Nga Redaksia – Ndërhyrjet e Bankës së Shqipërisë kanë ulur disi kostot e kredive të mikrofinancës, por për mijëra qytetarë shqiptarë interesi mbetet ende rrëzues. Dhe pyetja që duhet bërë nuk është vetëm sa janë ulur normat, por pse një kredi konsumatore duhet të kushtojë ende mbi 30 për qind në vit.
Të dhënat e raportuara nga sektori i mikrofinancës tregojnë një realitet shqetësues. Iute, kompania më e madhe e mikrofinancës në Shqipëri, raportoi se norma mesatare e interesit për kreditë e reja të disbursuara gjatë tremujorit të parë të këtij viti ishte 31.7 për qind në bazë vjetore, nga 36.5 për qind në të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Në pamje të parë kemi një ulje. Por për qytetarin që merr një kredi për të përballuar një nevojë urgjente, 31.7 për qind nuk tingëllon aspak si lehtësim.
Është ende një kosto jashtëzakonisht e lartë.
Shqipëria, tregu më fitimprurës
Shifrat e konsoliduara të grupit Iute tregojnë se Shqipëria vazhdon të jetë tregu kryesor dhe më fitimprurës për kompaninë, e cila operon në katër vende.
Në fund të vitit të kaluar, portofoli i kredive të Iute në Shqipëri arrinte në rreth 104 milionë euro. Ky portofol gjeneroi më shumë se 37 milionë euro të ardhura nga interesat dhe komisionet.
Për krahasim, në Moldavi, tregu i dytë për nga të ardhurat, kompania gjeneroi rreth 23.5 milionë euro.
Këtu lind pyetja që nuk mund të anashkalohet:
Pse Shqipëria është kaq fitimprurëse për kompanitë e mikrofinancës?
A është sepse shqiptarët kanë më shumë nevojë për kredi? Sepse bankat nuk u japin kredi shtresave më të dobëta? Sepse rregullimi i tregut ende lejon norma tepër të larta? Apo sepse modeli i biznesit është ndërtuar mbi një kategori klientësh që, në shumë raste, nuk kanë alternativa të tjera financimi?
Këto nuk janë pyetje kundër biznesit. Janë pyetje për një treg që duhet të funksionojë në interes të konsumatorit.
Kur kredia kthehet në kurth
Problemi më i madh nuk është vetëm norma e interesit në një kontratë. Problemi është çfarë ndodh me qytetarin kur nuk arrin ta shlyejë kredinë në kohë.
Një familje që merr një kredi të vogël për të përballuar një shpenzim urgjent mund të përballet me interesa, komisione dhe detyrime shtesë. Nëse të ardhurat nuk mjaftojnë, kredia e parë mund të pasohet nga një kredi e dytë. Pastaj nga një tjetër.
Kështu krijohet cikli i borxhit:
borxh për të paguar borxhin.
Dhe në fund, për disa familje, çështja nuk mbetet më vetëm financiare. Ajo mund të përfundojë në procese përmbarimore, bllokime pasurie dhe humbje të aseteve të krijuara me vite pune.
Pikërisht këtu qëndron përgjegjësia e shtetit dhe e Bankës së Shqipërisë: të mos mjaftohen me deklarimin se normat janë ulur, por të garantojnë që tregu i kredisë konsumatore të mos kthehet në një mekanizëm që ushqen varfërinë dhe borxhin.
Mësimi i hidhur i skandalit të mikrokredive
Shqipëria ende nuk e ka harruar krizën e kompanive të mikrokredisë dhe skemën MCA, e cila shpërtheu publikisht dy vjet më parë dhe solli pasoja të rënda për mijëra familje.
Çështja e pronave të qytetarëve, procedurave të mbledhjes së borxheve dhe mënyrës se si janë trajtuar huamarrësit tregoi se sektori kërkon jo vetëm rregulla në letër, por mbikëqyrje reale dhe mbrojtje efektive të konsumatorit.
Dhe megjithatë, pas gjithë kësaj, tregu i kredive të shtrenjta vazhdon të jetë i madh.
Sipas të dhënave të bilanceve, vetëm Iute dhe Kredo raportuan vitin e kaluar më shumë se 350 mijë aplikime për kredi të reja, nga të cilat rreth 262 mijë u miratuan.
Këto nuk janë thjesht statistika.
Pas çdo aplikimi qëndron një qytetar. Pas çdo kredie qëndron një familje. Dhe pas çdo vonese në pagesë mund të fshihet një histori e vështirë ekonomike.
Kush përfiton dhe kush mban riskun?
Nëse një kompani gjeneron dhjetëra milionë euro të ardhura nga interesat dhe komisionet në Shqipëri, ndërsa një pjesë e klientëve të saj përballen me vështirësi për të shlyer detyrimet, atëherë duhet të shtrohet një pyetje themelore:
A është ndërtuar sistemi në mënyrë të drejtë?
Nuk mund të kërkohet vetëm përgjegjësia e qytetarit përpara se të nënshkruajë kontratën. Konsumatori duhet të informohet qartë për koston totale reale të kredisë, jo vetëm për një normë interesi që mund të duket më e ulët në reklamë.
Po aq e rëndësishme është që institucionet mbikëqyrëse të shohin jo vetëm nëse kompanitë respektojnë teknikisht rregullat, por edhe çfarë pasojash sociale prodhon modeli i tyre i kreditimit.
Sepse një treg mund të jetë ligjërisht i rregullt dhe njëkohësisht ekonomikisht brutal për qytetarin.
Banka e Shqipërisë duhet të shkojë më tej
Ulja e normës nga 36.5 në 31.7 për qind është një ndryshim, por vështirë se mund të konsiderohet një zgjidhje.
Në një ekonomi ku shumë familje kanë të ardhura të kufizuara, një kredi me kosto kaq të lartë mund ta përkeqësojë, jo ta zgjidhë, situatën financiare të huamarrësit.
Prandaj Banka e Shqipërisë dhe institucionet përgjegjëse duhet të bëjnë publike, në mënyrë të qartë dhe të krahasueshme:
- sa është kostoja reale totale e kredive;
- sa klientë hyjnë në vonesë;
- sa kredi rifinancohen me kredi të reja;
- sa përfundojnë në procedura përmbarimore;
- sa familje humbasin pasuri si pasojë e borxheve;
- dhe sa është fitimi real i kompanive nga tregu shqiptar.
Transparenca nuk duhet të jetë privilegj i kompanive. Duhet të jetë e drejtë e qytetarëve.
Sepse mikrokredia duhet të jetë një instrument për të ndihmuar njerëzit të kapërcejnë një vështirësi të përkohshme, jo një mekanizëm që e kthen vështirësinë në borxh afatgjatë.
Shqipëria nuk ka nevojë për një ekonomi ku fitimet e kompanive rriten ndërsa familjet zhyten më thellë në borxhe.
Ka nevojë për një treg financiar ku fitimi është i ligjshëm, por edhe dinjiteti dhe siguria ekonomike e qytetarit janë të panegociueshme. /Kapital
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
