VIDEO: Armë kimike për të vrarë shëndetin e një populli? Pse heshtin institucionet për pasojat e gazit lotsjellës!

Nga Altin Joka :

Përdorimi i gazit lotsjellës gjatë protestave në Tiranë ka ngritur pikëpyetje serioze për rrezikun që ekspozimi ndaj agjentëve kimikë mund të paraqesë për shëndetin e qytetarëve. Ndërsa institucionet flasin për dëmet materiale, godinat e dëmtuara, xhamat e thyer dhe kostot e riparimit, lind një pyetje thelbësore: Kush po flet për dëmet e mundshme shëndetësore nga përdorimi i sasive të mëdha të gazit lotsjellës?

Nuk mund të kërkosh respekt për institucionet nëse nuk tregon respekt maksimal për shëndetin e njerëzve!

Ata që janë në pushtet dhe ata që kanë përgjegjësinë për ruajtjen e rendit publik kanë një detyrim madhor: të mbrojnë jetën dhe shëndetin e popullatës. Siguria publike nuk mund të shihet vetëm përmes dëmeve materiale apo ruajtjes së godinave shtetërore. Ajo duhet të përfshijë edhe mbrojtjen e qytetarëve, protestuesve, gazetarëve, banorëve të zonës dhe vetë efektivëve të policisë.

Njeriu qenka më pak i rëndësishëm se betoni?

Prej ditësh flitet për dëmet financiare të protestave në Tiranë, për xhamat e thyer, dyert e djegura dhe kostot e rikonstruksionit të godinave.

Por pse nuk zhvillohet një debat po aq serioz për pasojat që mund të ketë ekspozimi i përsëritur ose me intensitet të lartë ndaj gazit lotsjellës?

A është shëndeti i njeriut më pak i rëndësishëm se betoni? A është jeta e qytetarit më pak e rëndësishme se ruajtja e pushtetit?

Gazi lotsjellës nuk shkakton vetëm lotim të syve, djegie të fytit dhe vështirësi të përkohshme në frymëmarrje. Ai përmban agjentë kimikë irritues, si CS (2-klorobenzalmalononitril) ose CN (kloroacetofenon), të cilët mund të shkaktojnë pasoja serioze, veçanërisht kur ekspozimi është i rëndë, i zgjatur ose i përsëritur.

Rreziku varet nga lloji i substancës, përqendrimi, kohëzgjatja e ekspozimit, kushtet e mjedisit dhe gjendja shëndetësore e personit të ekspozuar.

Cilat janë rreziqet shëndetësore që kërkojnë vëmendje?

Literatura mjekësore ka dokumentuar një sërë pasojash të mundshme nga ekspozimi ndaj agjentëve irritues të përdorur për kontrollin e turmave.

Ndër shqetësimet që kërkojnë vlerësim mjekësor përfshihen:

• Problemet e frymëmarrjes: kollë e fortë, vështirësi në frymëmarrje, acarim i rrugëve të frymëmarrjes dhe përkeqësim i astmës.
• Dëmtimet pulmonare: në ekspozime të rënda mund të shfaqen komplikacione serioze, përfshirë dëmtime të mushkërive dhe, në raste të rralla, edemë pulmonare.
• Dëmtimet e syve: irritim i fortë, inflamacion dhe dëmtime të kornesë, veçanërisht në ekspozime të rënda.
• Dëmtimet e lëkurës: skuqje, inflamacion dhe djegie kimike, në varësi të substancës dhe kushteve të kontaktit.
• Efektet kardiovaskulare: shqetësimet e frymëmarrjes dhe stresi fizik mund të rëndojnë gjendjen e personave me sëmundje ekzistuese.
• Pasojat psikologjike: ankthi, frika, pagjumësia dhe stresi pas përvojave traumatike.

Këto rreziqe nuk nënkuptojnë se çdo person i ekspozuar do të pësojë dëmtime afatgjata. Por ato përbëjnë arsye të mjaftueshme që përdorimi i gazit lotsjellës të dokumentohet, të kontrollohet dhe të vlerësohet nga ekspertë të pavarur.

Një tjetër çështje që kërkon studime të mëtejshme është ndikimi i mundshëm i ekspozimit ndaj agjentëve kimikë në shëndetin riprodhues dhe pasojat afatgjata. Këto çështje nuk mund të trajtohen me hamendësime, por as të anashkalohen pa hetim shkencor.

Studimi i vitit 2023 ngre pikëpyetje për shëndetin riprodhues

Një studim i publikuar në vitin 2023 në revistën shkencore Frontiers in Epidemiology shqyrtoi raportimet e 1.276 personave me mitër, të cilët kishin deklaruar ekspozim ndaj agjentëve kimikë të përdorur nga policia.

Sipas shifrave të paraqitura në materialin e Altin Jokës, pjesëmarrësit raportuan shqetësime të ndryshme të shëndetit riprodhues, përfshirë ngërçe uterine, ndryshime të ciklit menstrual dhe menstruacione të parakohshme.

Këto të dhëna ngrenë pyetje që meritojnë vëmendje shkencore. Megjithatë, raportimet e pjesëmarrësve nuk provojnë vetvetiu se ekspozimi kimik ishte shkaku i drejtpërdrejtë i çdo shqetësimi. Për të përcaktuar lidhjen shkakësore nevojiten analiza të metodologjisë, kushteve të ekspozimit dhe faktorëve të tjerë shëndetësorë.

Pikërisht për këtë arsye, institucionet shqiptare duhet të mbështeten te të dhënat mjekësore dhe vlerësimet e pavarura, jo te heshtja apo deklaratat e përgjithshme.

Kush kontrollon përbërjen dhe sasinë e gazit të përdorur në Shqipëri?

Nëse përdorimi i gazit lotsjellës është pjesë e ndërhyrjeve policore gjatë protestave, publiku ka të drejtë të kërkojë transparencë për mënyrën se si kryhen këto ndërhyrje.

Disa pyetje kërkojnë përgjigje nga institucionet përgjegjëse:

• Kush kontrollon përbërjen kimike të gazit që përdoret ndaj qytetarëve?
• Cilat janë substancat e përdorura dhe çfarë dokumentacioni shoqëron pajisjet dhe municionet?
• Sa sasi është përdorur dhe si vlerësohet përqendrimi i mundshëm në zonat ku janë zhvilluar protestat?
• Kush kontrollon nëse përdorimi i gazit ishte i domosdoshëm dhe proporcional me situatën?
• A janë dokumentuar ankesat shëndetësore të protestuesve, gazetarëve, kalimtarëve dhe banorëve?
• A ka një mekanizëm të pavarur për të vlerësuar pasojat shëndetësore dhe për të përcaktuar përgjegjësitë kur evidentohen dëmtime?

Këto nuk janë pyetje që mund të marrin përgjigje vetëm përmes deklaratave politike. Ato kërkojnë dokumente, të dhëna, ekspertizë toksikologjike dhe transparencë institucionale.

Rendi publik nuk mund të jetë një çek i bardhë për përdorimin e forcës pa vlerësuar rreziqet për shëndetin e popullatës.

Pasojat shëndetësore nuk duhen neglizhuar

Një tjetër problem është se jo të gjitha pasojat shëndetësore shfaqen menjëherë. Ndërsa irritimi i syve dhe kollitja mund të largohen pas një periudhe të shkurtër, ekspozimi i rëndë mund të kërkojë vlerësim mjekësor dhe ndjekje të mëtejshme.

Personat me astmë, sëmundje të tjera të frymëmarrjes apo probleme ekzistuese shëndetësore mund të jenë veçanërisht të rrezikuar.

Kjo është arsyeja pse ankesat e qytetarëve nuk duhet të shpërfillen. Kur raportohen probleme të vazhdueshme të frymëmarrjes, dhimbje të forta të syve apo simptoma të tjera serioze pas ekspozimit, nevojitet vlerësim mjekësor. Institucionet duhet të mbledhin të dhëna për rastet e raportuara dhe të analizojnë nëse ekziston një model i përbashkët që kërkon hetim të mëtejshëm.

Pse nuk kërkohet një vlerësim i pavarur toksikologjik?

Nëse institucionet janë të bindura se përdorimi i gazit lotsjellës është kryer sipas rregullave, transparenca është mënyra për ta dëshmuar këtë.

Pse nuk publikohet informacioni për llojin e substancave të përdorura, sasitë dhe kushtet e përdorimit?

Pse nuk kërkohet një vlerësim i pavarur toksikologjik për zonat ku është përdorur gaz në sasi të mëdha?

Pse nuk dokumentohen në mënyrë sistematike ankesat shëndetësore të qytetarëve dhe efektivëve të policisë?

Dhe pse nuk bëhet një vlerësim i pavarur për të përcaktuar nëse ndërhyrjet kanë respektuar standardet e nevojshmërisë dhe proporcionalitetit?

Këto janë çështje me rëndësi publike. Përgjigjet nuk duhet të varen nga bindjet politike të qytetarëve apo nga qëndrimi i tyre ndaj protestave.

Një godinë mund të rindërtohet, shëndeti jo gjithmonë

Një xham i thyer mund të zëvendësohet. Një godinë e dëmtuar mund të rikonstruktohet. Një derë e djegur mund të blihet përsëri.

Por dëmtimet e rënda shëndetësore mund të kenë pasoja të gjata dhe, në disa raste, të pakthyeshme.

Prandaj, debati për dëmet materiale të protestave duhet të shoqërohet me një debat po aq serioz për sigurinë shëndetësore të qytetarëve. Nuk mjafton të llogaritet kostoja e një godine, nëse nuk vlerësohet edhe rreziku që mund të ketë përjetuar një njeri i ekspozuar ndaj agjentëve kimikë.

Shëndeti i popullatës duhet të jetë një përparësi e çdo institucioni publik, pavarësisht interesave politike, debateve parlamentare apo qëndrimeve për qeverinë.

Pushtetet kalojnë, godinat mbeten, por shëndeti i humbur nuk kthehet gjithmonë.

Ky është mesazhi që institucionet shqiptare duhet ta marrin seriozisht: qytetarët kanë të drejtë të dinë çfarë u është hedhur, në çfarë sasie është përdorur dhe çfarë masash janë marrë për të mbrojtur shëndetin e tyre.

© Copyright of PatriotikMedia.al