Nga Redaksia – Ballkani është quajtur prej më shumë se një shekulli “fuçia e barutit” e Europës. Por nëse një ditë shpërthen një luftë e madhe në këtë rajon, pyetja që duhet t’i bëjmë vetes nuk është vetëm kush do të luftojë. Pyetja është: çfarë ndodh me Shqipërinë?
Ish-diktatori Enver Hoxha dhe shumë figura të tjera historike e kanë përdorur metaforën e Ballkanit si “fuçi baruti”. Historia e vitit 1914 e bëri këtë shprehje të famshme: një krizë e nisur në Ballkan u shndërrua në një luftë që përfshiu fuqitë e mëdha europiane.
Sot kemi NATO-n, Bashkimin Europian, KFOR-in, EUFOR-in dhe një rrjet shumë më të madh institucionesh ndërkombëtare.
Por kjo nuk do të thotë se lufta është bërë e pamundur.
Ukraina është shembulli më i madh i kohëve moderne: pavarësisht ekzistencës së institucioneve ndërkombëtare, marrëveshjeve dhe mekanizmave të sigurisë, Rusia nisi pushtimin në shkallë të plotë në vitin 2022.
Pra, institucionet ndërkombëtare mund ta frenojnë një krizë, mund të vendosin sanksione dhe mund të ndërhyjnë politikisht e ushtarakisht, por nuk ekziston një mekanizëm që garanton se një luftë nuk do të shpërthejë.
Ballkani është ende një pikë ku interesat përplasen
Kosova dhe Serbia mbeten një prej marrëdhënieve më të ndjeshme të sigurisë në Europën Juglindore.
Në Kosovë ndodhet KFOR-i.
Në Bosnje dhe Hercegovinë vepron EUFOR-i.
Pas tyre qëndrojnë NATO-ja, Bashkimi Europian dhe shtete të fuqishme me interesa të ndryshme në rajon.
Kjo prani ndërkombëtare është një faktor parandalues.
Por nëse një krizë do të kalonte në përplasje të armatosur, askush nuk mund të garantojë se ajo do të mbetej e kufizuar.
Dhe këtu fillon skenari që duhet marrë seriozisht.
Një incident mund të jetë vetëm fillimi
Mund të imagjinojmë një skenar hipotetik:
Një incident i rëndë ndodh në veri të Kosovës.
Ka viktima.
Palët akuzojnë njëra-tjetrën.
Forcat e sigurisë mobilizohen.
KFOR-i ndërhyn për të parandaluar përshkallëzimin.
Serbia vendos forca në afërsi të kufirit.
SHBA-ja dhe vendet kryesore europiane reagojnë.
Rusia e përdor krizën politikisht dhe diplomatikisht.
Dhe brenda pak ditësh, ajo që nisi si një incident lokal nuk është më vetëm problem i Kosovës dhe Serbisë.
Është bërë problem i NATO-s, BE-së dhe fuqive të mëdha.
Ky është një skenar, jo një parashikim.
Por pikërisht kështu duhet analizuar një rrezik gjeopolitik.
Po sikur në të njëjtën kohë të shpërthejë edhe Bosnja?
Ky do të ishte skenari edhe më i komplikuar.
Nëse një krizë serioze politike në Bosnje do të shndërrohej në përplasje të armatosur në të njëjtën periudhë me një krizë në Kosovë, Europa do të përballej me dy pika të rënda tensioni në Ballkan.
EUFOR do të vihej nën presion.
KFOR do të vihej nën presion.
NATO do të duhej të vendoste se si do t’i menaxhonte kapacitetet.
BE-ja do të përballej me një krizë të drejtpërdrejtë në kufijtë e saj.
Dhe fuqitë e tjera do të kërkonin të ndikonin mbi zhvillimet.
Kjo është mënyra se si një konflikt ballkanik mund të marrë përmasa shumë më të mëdha.
Po Shqipëria
Këtu duhet të lëmë mënjanë propagandën dhe të shohim realitetin.
Shqipëria nuk ka Forca të Armatosura dhe Shqipëria nuk është fuqi ushtarake.
Kjo është e vërteta.
Shqipëria nuk ka kapacitetin e një fuqie të madhe për të zhvilluar e vetme një luftë të gjatë dhe intensive.
Prandaj siguria shqiptare mbështetet në mënyrë thelbësore te anëtarësimi në NATO.
Por edhe këtu duhet të jemi me këmbë në tokë.
NATO nuk është një ushtri e vetme që pret në një kazermë dhe aktivizohet automatikisht me një komandë shqiptare.
NATO është aleancë e 32 shteteve sovrane dhe mbështetet te forcat ushtarake që kontribuojnë shtetet anëtare. Vetë NATO-ja sqaron se vendet anëtare vendosin përfundimisht nëse dhe çfarë forcash japin për një operacion.
Pra, NATO-ja është një garanci strategjike jashtëzakonisht e rëndësishme, por nuk është një zëvendësim për kapacitetin kombëtar të mbrojtjes.
Çfarë do të ndodhte nëse lufta do të vinte në oborrin tonë?
Kjo është pyetja që duhet bërë në Shqipëri.
Jo nëse kemi NATO-n.
E kemi.
Jo nëse kemi ushtri.
E kemi.
Por:
Sa mund të përballojmë vetë në ditët e para të një krize?
Sa kapacitete kemi për mbrojtjen ajrore?
Sa të përgatitura janë rezervat?
Sa mund të funksionojë infrastruktura kritike në kushtet e një krize?
Çfarë ndodh me energjinë?
Çfarë ndodh me portet dhe aeroportet?
Çfarë ndodh me komunikimet?
Çfarë ndodh nëse kemi sulme kibernetike?
Çfarë ndodh nëse një krizë rajonale ndërpret rrugët tregtare?
Këto janë pyetjet reale.
Shqipëria po rrit shpenzimet e mbrojtjes, por kjo nuk e zgjidh automatikisht problemin
Edhe këtu duhet të jemi të saktë.
Buxheti shqiptar i mbrojtjes për vitin 2026 është rritur dhe është planifikuar fillimisht në 58.9 miliardë lekë, rreth 2.12% të PBB-së; gjatë vitit 2026 u raportua një rritje e mëtejshme në rreth 2.6% të PBB-së.
Por një numër në buxhet nuk është i njëjtë me një kapacitet ushtarak në terren.
Pyetja serioze është se çfarë blihet, çfarë ndërtohet, sa personel është realisht i gatshëm, çfarë rezervash ekzistojnë dhe sa shpejt mund të mobilizohet vendi në një krizë.
Sepse në luftën moderne nuk mjafton të kesh ushtarë.
Duhet të kesh mbrojtje ajrore, zbulim, komunikim, logjistikë, municione, rezerva, mbrojtje të infrastrukturës, kapacitete kibernetike dhe aftësi për të funksionuar nën presion.
Mos e marrim NATO-n si një biletë shpëtimi
Ky është ndoshta gabimi më i madh që mund të bëjë Shqipëria.
Të mendosh:
Jemi në NATO, prandaj nuk kemi pse të shqetësohemi.
Jo.
Vetë NATO-ja ka ndryshuar strategjinë e saj të mbrojtjes pas luftës në Ukrainë dhe në vitin 2025 aleatët ranë dakord për një objektiv shumë më të lartë investimesh në mbrojtje deri në vitin 2035.
Kjo tregon se edhe vetë Aleanca e konsideron të nevojshme rritjen e kapaciteteve reale.
Nëse fuqitë e mëdha europiane po investojnë më shumë në mbrojtje, Shqipëria nuk mund të mendojë se anëtarësimi në NATO e mbyll diskutimin.
Nëse shpërthen një luftë e madhe, Shqipëria nuk është në pozicionin e një fuqie të madhe
Kjo duhet thënë hapur.
Në një konflikt të kufizuar, NATO-ja mund të jetë një faktor shumë i fuqishëm parandalues.
Por në një luftë të gjerë që përfshin disa shtete dhe fuqi të mëdha, Shqipëria nuk do të ishte ajo që vendos fatin e luftës.
Do të ishte një vend i vogël në një hapësirë strategjike shumë të rëndësishme.
Dhe pikërisht për këtë arsye Shqipëria duhet të ketë një politikë shumë më serioze për mbrojtjen, emergjencat, rezervat strategjike dhe reziliencën kombëtare.
Jo sepse lufta është e pashmangshme.
Por sepse shteti serioz përgatitet pikërisht për skenarin që shpreson të mos ndodhë kurrë.
Lufta e Tretë Botërore nuk është e shkruar të nisë në Ballkan
Askush nuk mund ta dijë nga do të nisë një konflikt i ardhshëm global.
Mund të jetë Lindja e Mesme.
Mund të jetë Europa Lindore.
Mund të jetë një krizë në Azi.
Mund të jetë edhe Ballkani.
Por Ballkani ka një histori që nuk mund të shpërfillet.
Është një rajon ku kufijtë, identitetet, konfliktet e vjetra dhe interesat e fuqive të mëdha takohen në një hapësirë relativisht të vogël.
Prandaj metafora e “fuçisë së barutit” vazhdon të ketë peshë.
Dhe Shqipëria?
Shqipëria nuk është pa ushtri.
Nuk është e pambrojtur.
Dhe nuk është jashtë NATO-s.
Por as nuk është një fuqi ushtarake që mund të përballojë e vetme një luftë të madhe.
Nëse Ballkani do të përfshihej në një konflikt të gjerë, Shqipëria do të mbështetej te NATO-ja dhe te aleatët e saj. Por sa më i madh të ishte konflikti, aq më shumë do të rëndonte mbi vetë shtetin shqiptar nevoja për kapacitete kombëtare, rezerva, mbrojtje civile dhe reziliencë.
Kjo është arsyeja pse debati nuk duhet të jetë:
“A na shpëton NATO-ja?”
Debati duhet të jetë:
“Sa të përgatitur jemi ne për ditën kur NATO-ja mund të jetë duke luftuar për të gjithë Aleancën dhe Shqipëria duhet të përballojë krizën e saj në territorin e vet?”
Sepse në luftë nuk mjafton të kesh aleatë.
Duhet të kesh edhe shtet.
© Copyright of PatriotikMedia.al
