Nga Redaksia:
Nga një qendër gjigante të dhënash pranë Tiranës te bashkëpunimi në industrinë e mbrojtjes, kompanitë izraelite po marrin një rol gjithnjë e më të dukshëm në sektorë që lidhen drejtpërdrejt me sigurinë, informacionin dhe asetet strategjike të Shqipërisë.
Ajo që ngre pikëpyetje nuk është thjesht origjina e investitorëve. Çështja kryesore është çfarë kontrolli ruan shteti shqiptar, çfarë të dhënash do të administrohen dhe si janë përzgjedhur partnerët privatë.
Data center 100 milionë euro në tokë shtetërore
Sipas medias izraelite Globes, kompania Albania Data Center (ADC) është përzgjedhur për të ndërtuar një qendër të dhënash në zonën TEDA pranë Tiranës. Investimi parashikohet rreth 100 milionë euro, me kapacitet fillestar prej 32 MW dhe mundësi zgjerimi deri në 100 MW.
Projekti do të ndërtohet në rreth 4.5 hektarë tokë shtetërore, me mundësi zgjerimi edhe me 3.25 hektarë të tjerë. Një nënstacion elektrik po ndërtohet posaçërisht për objektin, ndërsa financimi parashikon edhe një linjë kredie nga BERZH.
Më shqetësues është fakti se, sipas Globes, një nga klientët e parë është një institucion i qeverisë shqiptare, identiteti i të cilit nuk është bërë publik.
Këtu lind pyetja që duhet t’i interesojë çdo shqiptari:
Çfarë të dhënash shtetërore do të ruhen në këtë qendër?
Të dhëna administrative? Sisteme kritike? Informacion financiar? Komunikime? Infrastrukturë digjitale? Të dhëna të institucioneve të sigurisë?
Publiku ka të drejtë të dijë të paktën kategorinë e informacionit dhe garancitë e sigurisë, edhe nëse detajet teknike nuk mund të bëhen publike për arsye sigurie kombëtare.
32 MW sot, deri në 100 MW nesër
Një tjetër element që nuk duhet anashkaluar është energjia.
Një data center modern nuk është thjesht një ndërtesë me serverë. Ai është një konsumator i madh dhe i vazhdueshëm energjie, veçanërisht kur përdoren sisteme të fuqishme kompjuterike dhe inteligjencë artificiale.
Projekti shqiptar parashikohet të nisë me 32 MW, ndërsa kapaciteti mund të arrijë deri në 100 MW.
Për një vend të vogël si Shqipëria, kjo duhet të shoqërohet me një analizë të plotë: sa energji do të konsumojë objekti në vit, kush do ta paguajë infrastrukturën energjetike dhe nëse kostot e zgjerimit të rrjetit do të përballohen nga investitori apo indirekt nga sistemi publik.
Edhe uji është një çështje që duhet analizuar, pasi qendrat e mëdha të të dhënave kanë nevojë për sisteme ftohjeje dhe, në varësi të teknologjisë së përdorur, mund të kenë konsum të konsiderueshëm uji.
Dhe këtu lind një tjetër pyetje:
Në një Shqipëri që përballet periodikisht me probleme të furnizimit me ujë dhe energji, sa burime publike do t’i rezervohen një infrastrukture private të teknologjisë së lartë?
Sa vende pune krijon realisht një data center?
Një tjetër pikë që kërkon transparencë është argumenti i vendeve të punës.
Një investim prej 100 milionë eurosh tingëllon gjigant, por madhësia financiare e një data center-i nuk përkthehet automatikisht në mijëra vende pune.
Faza e ndërtimit mund të krijojë punësim të konsiderueshëm të përkohshëm. Por pasi objekti vihet në funksion, qendrat e automatizuara të të dhënave kanë nevojë për një numër relativisht të kufizuar punonjësish krahasuar me industrinë prodhuese.
Prandaj, para se një projekt i tillë të prezantohet si “motor punësimi”, duhet të publikohet:
- sa persona do të punësohen gjatë ndërtimit;
- sa vende pune të përhershme do të krijohen;
- sa prej tyre do të jenë për specialistë shqiptarë;
- sa do të jenë paga dhe të ardhurat fiskale;
- kush do të paguajë energjinë, ujin dhe infrastrukturën mbështetëse.
Amerika po përballet me një debat të madh për data center-at
Shqipëria nuk është i vetmi vend ku po ngrihen pikëpyetje për këtë industri.
Në SHBA, debati mbi qendrat e të dhënave është bërë aq i fortë sa disa shtete dhe shumë autoritete lokale po propozojnë ose vendosin moratoriume dhe kufizime.
Sipas National Conference of State Legislatures, deri në korrik 2026, ligjvënës në 15 shtete amerikane po shqyrtonin masa për kufizimin ose moratoriumet ndaj data center-ave.
Ndërkohë, Reuters raportoi se operatori më i madh amerikan i rrjetit PJM po shqyrton masa që do t’i detyronin qendrat e të dhënave të kalojnë në energji rezervë gjatë emergjencave, për të mbrojtur stabilitetin e rrjetit elektrik.
Pra pyetja për Shqipërinë nuk është nëse teknologjia është e mirë apo e keqe.
Pyetja është:
A po negocion Shqipëria me të njëjtat standarde dhe garanci që vendet e zhvilluara po kërkojnë tani për këto objekte?
Nga të dhënat te mbrojtja
Prania izraelite nuk kufizohet vetëm te teknologjia.
Në sektorin e mbrojtjes, kompania izraelite Elbit Systems është bërë partnere e KAYO-s shtetërore shqiptare në projektin për rihapjen e Akademisë së Aviacionit në Vlorë.
Marrëveshja u firmos në prani të kryeministrit Edi Rama, ministrit të Mbrojtjes dhe drejtuesve të Forcave të Armatosura. Projekti synon trajnimin e pilotëve dhe kontrollorëve të fluturimit, përfshirë nevojat e aviacionit ushtarak.
Në korrik 2026, qeveria njoftoi hapjen e Shkollës Kombëtare të Fluturimit dhe konfirmoi rolin e Elbit Systems në këtë projekt.
Elbit nuk është një kompani e zakonshme teknologjie. Portofoli i saj përfshin sisteme pa pilot, avionikë, radarë, inteligjencë elektronike, luftë elektronike, sisteme komanduese dhe teknologji të tjera ushtarake.
Kjo e bën bashkëpunimin strategjik, por pikërisht për këtë arsye kërkon transparencë dhe kontroll të fortë shtetëror.
KAYO dhe hyrja e kapitalit privat në industrinë e mbrojtjes
Një tjetër çështje e debatueshme është modeli i KAYO-s dhe partneritetet me kompani private.
Deputetë të opozitës kanë kërkuar interpelancë mbi mënyrën se si KAYO ka krijuar sipërmarrje të përbashkëta dhe mbi faktin se në disa prej tyre kompania shtetërore zotëron vetëm një pjesë të aksioneve.
Në qendër të debateve është edhe biznesmeni Ron Yeffet. Sipas raportimeve mediatike dhe deklarimeve publike të deputetëve, Yeffet është bërë aksioner në struktura të lidhura me industrinë e mbrojtjes, përfshirë TIMAK Defence dhe Advanced Arms Technology.
Këto janë akuza dhe pretendime të raportuara publikisht, dhe janë një shkeljeje penale
Dhe pikërisht këtu qëndron problemi:
Kur bëhet fjalë për armë, municione, dronë, teknologji ushtarake dhe prona të lidhura me mbrojtjen, transparenca nuk është luks. Është çështje sigurie kombëtare.
Shqipëria duhet të vendosë kufijtë
Të bashkëpunosh me kompani izraelite, është në vetvete problem.
Dhe problemi fillon kur publiku nuk arrin të kuptojë se ku përfundon partneriteti ekonomik dhe ku fillon kontrolli mbi sektorët strategjikë.
Në rastin e data center-it duhet të dihet:
Kush kontrollon të dhënat?
Ku ruhen të dhënat?
Kush ka akses teknik?
Çfarë ndodh në rast konflikti diplomatik apo kibernetik?
Çfarë garancish ka që infrastruktura kritike nuk bëhet e varur nga një operator i vetëm?
Në mbrojtje:
Kush kontrollon teknologjinë?
Kush kontrollon pronat dhe asetet?
Kush përfiton nga kontratat?
Sa përqind mbetet realisht nën kontrollin e shtetit?
Dhe a ka Shqipëria kapacitetin teknik e institucional për të kontrolluar partnerët privatë në një sektor kaq sensitiv?
Një vend i vogël nuk mund të shesë kontrollin për investime
Shqipërisë i duhen investime, teknologji moderne dhe një industri e aftë mbrojtëse.
Por investimi nuk duhet të matet vetëm me shumën në kontratë.
Duhet matur edhe me punësimin që krijon, taksat që paguan, teknologjinë që transferon, kapacitetin vendas që ndërton dhe kontrollin që shteti ruan.
Një data center mund të sjellë teknologji dhe infrastrukturë moderne. Një partneritet ushtarak mund të rrisë kapacitetet e Forcave të Armatosura.
Por kur bëhet fjalë për të dhënat e shtetit, energjinë, ujin, tokën publike dhe industrinë e mbrojtjes, pyetja nuk mund të jetë vetëm:
“Sa milionë euro investim po vjen?”
Pyetja duhet të jetë:
“Çfarë po i japim në këmbim këtij investimi dhe sa kontroll do të ketë Shqipëria mbi atë që është e saj?”
Sepse nëse përgjigjja nuk është e qartë, atëherë nuk kemi thjesht një histori investimi.
Kemi një çështje që prek drejtpërdrejt interesin kombëtar.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
