Nga Redaksia – Në debatin publik shqiptar, çështja e pronës shpesh reduktohet në një problem regjistrimi, legalizimi apo konflikti administrativ. Në fakt, ajo është shumë më tepër se kaq. Prona është themeli mbi të cilin ndërtohen liria ekonomike, siguria juridike dhe vetë shteti i së drejtës.
Një shtet që nuk garanton pronën private nuk mund të pretendojë se garanton as liritë themelore të qytetarëve. Ngjarjet e demokracive moderne e ka provuar se respektimi i pronës është një nga kushtet bazë të zhvillimit ekonomik, të stabilitetit social dhe të besimit tek institucionet.
Problemi i pronës në Shqipëri nuk është një çështje teknike, por një krizë e shtetit ligjor. Fatkeqësisht, zhvillimet e viteve të fundit tregojnë këtë që mbetet ende aktuale.
Shqipëria ka ndryshuar, por problemi themelor mbetet
Në pamje të parë vendi duket krejt ndryshe nga ai i viteve të tranzicionit. Turizmi duket se është kthyer në motor të rëndësishëm të ekonomisë. Bregdeti shqiptar duket se ka hyrë në hartën e investitorëve ndërkombëtarë. Zonat malore duket se po fitojnë interes të madh për zhvillimin e turizmit natyror. Vlera e tokës mesa duket është rritur ndjeshëm pothuajse në çdo rajon.
Por pikërisht kjo rritje e vlerës ekonomike të pronës ka nxjerrë në pah edhe më shumë idotësi të sistemit juridik.
Sa më shumë rritet vlera e tokës, aq më të forta bëhen konfliktet për pronësinë. Dosje të pazgjidhura prej dekadash vazhdojnë të prodhojnë procese gjyqësore, pasiguri për investitorët dhe mosbesim ndaj institucioneve publike.
Në shumë raste, zhvillimi urban dhe turistik ecën më shpejt sesa garantimi i sigurisë juridike mbi pronën, por themeli juridik mbi të cilin ngrihet ky zhvillim mbetet shpesh i paqartë. Ky është një paradoks që asnjë ekonomi moderne nuk mund ta përballojë për një kohë të gjatë.
Prona nuk është vetëm e drejtë civile, por e drejtë themelore e njeriut
Në çdo demokraci funksionale, e drejta e pronës nuk është thjesht një institucion i së drejtës civile. Ajo është një e drejtë themelore e njeriut.
Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë garanton të drejtën e pronës private dhe përcakton se kufizimi ose shpronësimi mund të bëhet vetëm për interes publik, mbi bazën e ligjit dhe kundrejt një shpërblimi të drejtë.
Po kështu, neni 1 i Protokollit Nr. 1 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut garanton të drejtën e çdo personi për gëzimin paqësor të pasurisë së tij. Çdo ndërhyrje e shtetit duhet të jetë e ligjshme, të ndjekë një interes publik legjitim dhe të ruajë një ekuilibër të drejtë ndërmjet interesit publik dhe të drejtave individuale.
Ky është standardi mbi të cilin matet çdo shtet demokratik.
Jurisprudenca e Strasburgut dhe problemet shqiptare
Shqipëria është dënuar në mënyrë të përsëritur nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut për shkelje që lidhen me të drejtën e pronës.
Vendimet e Strasburgut kanë evidentuar probleme strukturore që nuk lidhen vetëm me një rast individual, por me mënyrën se si funksionon administrata dhe sistemi gjyqësor shqiptar.
Në çështje si Rama kundër Shqipërisë, Gjykata konstatoi se mosregjistrimi për një kohë të gjatë i pronës dhe moszbatimi efektiv i vendimeve të formës së prerë vendosën mbi pronarin një barrë të tepërt dhe cenonin të drejtën për gëzimin paqësor të pronës. Rama kundër Shqipërisë
Po kështu, edhe në vendime të tjera kundër Shqipërisë, Gjykata ka përsëritur se pasiguria juridike, vonesat administrative dhe mungesa e ekzekutimit efektiv të vendimeve gjyqësore përbëjnë shkelje të standardeve të Konventës. Sharxhi dhe të tjerë kundër Shqipërisë Mullai dhe të tjerë kundër Shqipërisë
Këto vendime nuk janë thjesht fitore individuale të paditësve. Ato janë një diagnozë juridike mbi mënyrën se si funksionon shteti shqiptar në raport me pronën.
Pasiguria juridike largon investimet
Shpesh dëgjojmë se Shqipëria duhet të tërheqë më shumë investime strategjike.
Por investitori serioz nuk kërkon vetëm tokë të lirë apo taksa të ulëta.
Ai kërkon siguri juridike.
Asnjë investim afatgjatë nuk ndërtohet mbi prona me tituj të diskutueshëm, procese gjyqësore të pafundme apo konflikte administrative.
Në ekonomi ekziston një rregull i thjeshtë: kapitali largohet nga pasiguria.
Prandaj reforma e pronës nuk është vetëm reformë juridike. Është reformë ekonomike.
Çdo euro e investuar në sigurinë juridike prodhon shumëfish më tepër investime private sesa çdo paketë fiskale apo subvencion shtetëror.
Konflikti mes zhvillimit dhe pronës private
Vitet e fundit është shtuar ndjeshëm presioni mbi zonat turistike, bregdetin dhe territoret me potencial të lartë zhvillimi.
Në këto raste shteti përballet me një sfidë të vështirë: si të balancojë interesin publik për zhvillim me të drejtën individuale të pronës.
Pikërisht këtu matet cilësia e një demokracie.
Zhvillimi nuk mund të ndërtohet mbi pasigurinë juridike.
As interesi publik nuk mund të përdoret si justifikim për të cenuar arbitrarisht pronën private.
Gjykata Evropiane ka theksuar vazhdimisht se ndërhyrja në pronë duhet të ruajë një “ekuilibër të drejtë” ndërmjet interesit të përgjithshëm dhe mbrojtjes së të drejtave individuale. Kur ky ekuilibër prishet, kemi të bëjmë me shkelje të Konventës.
Reforma që ende pret të përfundojë
Pavarësisht reformave të ndërmarra ndër vite, sistemi shqiptar i pronës vazhdon të përballet me probleme të njohura:
- mbivendosje titujsh pronësie;
- procese të gjata regjistrimi;
- konflikte të trashëguara nga tranzicioni;
- zbatim të pamjaftueshëm të vendimeve gjyqësore;
- mungesë të sigurisë juridike për investitorët dhe qytetarët.
Këto nuk janë më probleme teknike.
Janë probleme të besimit të qytetarëve ndaj shtetit.
Shqipëria ka hyrë në një fazë të re zhvillimi ekonomik. Interesi për investime është më i madh se kurrë. Vlera e pronës është rritur ndjeshëm. Pikërisht për këtë arsye, zgjidhja përfundimtare e çështjes së pronës nuk mund të shtyhet më.
Një shtet mund të ndërtojë autostrada, aeroporte, marina apo resorte turistike. Por nëse nuk garanton të drejtën e pronës, ai nuk ndërton shtet ligjor.
Në fund të fundit, prona nuk është vetëm një parcelë toke apo një certifikatë pronësie. Ajo është garancia më konkrete e lirisë së qytetarit përballë pushtetit.
Dhe mënyra se si një shtet mbron pronën private tregon nivelin e demokracisë së tij, forcën e institucioneve dhe seriozitetin e angazhimit të tij ndaj të drejtave të njeriut.
Prandaj, reforma e pronës nuk duhet të shihet si një çështje e së shkuarës. Ajo është një kusht për të ardhmen evropiane të Shqipërisë, për një ekonomi konkurruese dhe për ndërtimin e një shteti ku ligji është mbi interesat e momentit.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
