Një dosje e hapur që prek sovranitetin detar dhe kufijtë strategjikë të vendit
Nga Redaksia – Prej më shumë se një dekade, çështja e kufijve detarë mes Shqipërisë dhe Greqisë mbetet një nga temat më të ndjeshme dhe më të debatueshme në politikën shqiptare. Nga marrëveshja e vitit 2009 e rrëzuar nga Gjykata Kushtetuese, deri te diskutimet e reja për dërgimin e saj në Gjykatën Ndërkombëtare të Hagës, dosja vijon të prodhojë tensione politike, juridike dhe strategjike.
Një çështje që nuk mbyllet me deklarata politike
Në muajt e fundit, debati është rikthyer fuqishëm në opinionin publik, pas sinjaleve se palët mund t’i drejtohen Hagës për zgjidhje përfundimtare të delimitimit detar. Kjo ka sjellë reagime të ndryshme në Shqipëri, ku një pjesë e ekspertëve paralajmërojnë se mënyra e negociimit dhe baza juridike e referimit janë vendimtare për rezultatin final.
Sipas analizave të ish-oficerit të Marinës, Artur Meçollari, problemi nuk qëndron vetëm te politika, por te “matematika e territorit detar”.
“Palët në një marrëveshje detare hyjnë për sa më shumë sipërfaqe. Kur nuk di të bësh llogaritë, mos u fut fare në problem,” është një nga deklarimet e tij të cituara në mediat shqiptare.
Nga 2009 tek 2020: dy pika kyçe të debatit
Marrëveshja e vitit 2009, e firmosur mes palëve, u rrëzua nga Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë si antikushtetuese, duke e kthyer çështjen në pikën zero.
Më pas, në vitin 2020, u arrit një dakordësi politike Rama–Dendias për të dërguar çështjen në Gjykatën e Hagës, si mekanizëm ndërkombëtar për zgjidhjen e mosmarrëveshjes.
Kjo qasje është parë nga disa si mundësi për zgjidhje përfundimtare, por nga të tjerë si një hap që kërkon kujdes ekstrem në formulimin e kërkesës dhe kufijve të juridiksionit që do t’i jepen gjykatës.
Çfarë rrezikohet në Hagë?
Në rast se çështja shkon në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë, vendimi i saj do të ishte:
- përfundimtar
- i detyrueshëm për palët
- i paapelueshëm
- dhe me efekt afatgjatë në kufijtë detarë
Kjo e bën procesin jashtëzakonisht të rëndësishëm për interesat kombëtare, pasi çdo interpretim juridik mbi vijën kufitare ndikon drejtpërdrejt në hapësirën detare, resurset dhe të drejtën ekonomike në zonat përkatëse.
Përtej aspektit juridik, çështja e detit mbetet një temë sovraniteti dhe interesi kombëtar. Në lojë nuk janë vetëm hartat, por edhe kontrolli mbi hapësirat detare, burimet natyrore dhe pozicioni strategjik i Shqipërisë në Mesdhe.
Debati publik shpesh është polarizuar mes qëndrimeve politike, por ekspertët paralajmërojnë se vendimmarrja duhet të bazohet mbi analizë të thellë juridike dhe teknike, jo mbi kalkulime politike afatshkurtra.
Dosja e detit Shqipëri–Greqi mbetet e hapur dhe me pasoja të mëdha për të ardhmen. Çdo hap drejt Hagës ose çdo marrëveshje bilaterale kërkon transparencë maksimale dhe mbrojtje të interesit kombëtar, pasi vendimet në këtë fushë janë historike dhe të pakthyeshme.