Nga Redaksia:
Në javët e fundit, në opinionin publik shqiptar është përhapur me shpejtësi pretendimi se agjencitë amerikane të zbatimit të ligjit, FBI dhe DEA, kanë “zbarkuar” në SPAK, duke krijuar perceptimin se drejtësia shqiptare është vendosur nën kontroll të drejtpërdrejtë të Shteteve të Bashkuara. Ky pretendim ka nxitur debat, shqetësim dhe konfuzion publik. Por çfarë thonë faktet zyrtare dhe çfarë mbetet në nivel interpretimi politik?
Çfarë është konfirmuar zyrtarisht
SPAK, Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, ka konfirmuar në mënyrë të përsëritur se bashkëpunon me agjenci ligjzbatuese ndërkombëtare, përfshirë FBI-në dhe DEA-n amerikane. Ky bashkëpunim përfshin shkëmbim informacioni, asistencë teknike, trajnime profesionale dhe koordinim për çështje që lidhen me krimin e organizuar transnacional, trafikun e drogës dhe pastrimin e parave.
Deklaratat zyrtare kanë përdorur termin “atashim” ose “prani këshillimore”, duke nënkuptuar se përfaqësues të këtyre agjencive janë të përfshirë në mënyrë mbështetëse dhe jo vendimmarrëse. Nuk ekziston asnjë dokument publik që tregon se FBI apo DEA kanë kompetenca ligjore brenda territorit të Republikës së Shqipërisë apo se marrin vendime në emër të SPAK.
Çfarë nuk është e konfirmuar
Nuk ka asnjë provë apo akt zyrtar që të mbështesë pretendimin se FBI dhe DEA “e drejtojnë” SPAK-un, se kanë marrë kontroll operacional mbi hetimet, apo se prokurorët shqiptarë veprojnë nën urdhra të drejtpërdrejtë amerikanë. Gjithashtu, nuk ka asnjë marrëveshje të ratifikuar nga Kuvendi i Shqipërisë që t’u japë agjentëve amerikanë juridiksion brenda institucioneve të drejtësisë shqiptare.
Termi “zbarkim”, i përdorur në diskursin publik, është politik dhe mediatik, jo juridik. Ai krijon perceptim pushtimi institucional, por nuk mbështetet në fakte ligjore.
Pse ekziston ky bashkëpunim
Krimi i organizuar shqiptar operon prej vitesh në nivel ndërkombëtar, veçanërisht në trafikun e narkotikëve drejt Evropës dhe më gjerë. Për këtë arsye, bashkëpunimi me agjenci si DEA dhe FBI është praktikë e zakonshme në shumë vende aleate të SHBA-së, përfshirë vende të NATO-s dhe Bashkimit Evropian.
SPAK argumenton se pa inteligjencë ndërkombëtare, hetimet ndaj rrjeteve kriminale transnacionale do të ishin të pamundura ose të pjesshme.
Problemi real: transparenca dhe perceptimi publik
Problemi kryesor nuk qëndron te ekzistenca e bashkëpunimit, por te mungesa e transparencës së plotë mbi kufijtë e këtij bashkëpunimi. Kur institucionet nuk sqarojnë qartë rolin, kompetencat dhe kufizimet e palëve të huaja, hapet rrugë për spekulime, dyshime dhe narrativë politike.
Në një vend me histori të ndërhyrjeve të huaja dhe me besim të ulët te institucionet, çdo paqartësi përkthehet në dyshim për sovranitetin dhe pavarësinë e drejtësisë.
Realiteti
FBI dhe DEA nuk kanë “zbarkuar” në SPAK në kuptimin e marrjes së kontrollit apo drejtimit të drejtësisë shqiptare. Ato janë të përfshira në bashkëpunim dhe asistencë, brenda kuadrit të marrëdhënieve ndërkombëtare dhe luftës kundër krimit të organizuar.
Megjithatë, detyra e SPAK dhe e institucioneve shqiptare mbetet të sqarojnë publikisht dhe në mënyrë të detajuar kufijtë e këtij bashkëpunimi, për të shmangur perceptimin se drejtësia shqiptare nuk vepron më në bazë të interesit kombëtar, por nën ndikim të jashtëm.
Drejtësia nuk duhet vetëm të bëhet, por edhe të duket se bëhet në mënyrë sovrane.