Nga Redaksia – Në historinë e konfliktit izraelito-palestinez, pak çështje janë më të debatueshme se origjina e Hamasit. Një narrativë e fortë, e cila qarkullon në dokumentarë, analiza dhe deklarata të ish-zyrtarëve, pretendon se vetë Izraeli ka luajtur një rol indirekt në forcimin e lëvizjeve islamiste që më vonë u shndërruan në Hamas.
Zyrtarisht, Hamasi u themelua në vitin 1987, gjatë fillimit të Intifadës së Parë Palestineze kundër okupimit izraelit. Megjithatë, sipas disa analizave historike dhe dokumentarëve investigativë, rrënjët e tij shkojnë shumë më herët.
Në qendër të kësaj historie qëndron Shejh Ahmad Yassin, një klerik palestinez dhe anëtar i Vëllazërisë Myslimane, e cila kishte qenë e shtypur në periudha të ndryshme nga autoritetet rajonale përpara dhe pas vitit 1967.
Pas pushtimit izraelit të Gazës, disa burime pretendojnë se strukturat islamiste nuk u ndaluan plotësisht, por përkundrazi u lejuan të vepronin në mënyrë të kufizuar, në një periudhë kur dominonte Organizata për Çlirimin e Palestinës (PLO) dhe Fatahu i Yasser Arafatit.
Sipas kësaj narrative, një pjesë e politikës izraelite në Gaza synonte dobësimin e ndikimit të PLO-së duke toleruar ose lejuar zhvillimin e rrymave islamiste si kundërpeshë politike.
Ideja kryesore, sipas pretendimeve të dokumentuara në disa intervista, ishte:
- dobësimi i nacionalizmit laik palestinez,
- fragmentimi i shoqërisë palestineze,
- krijimi i rivalitetit mes grupeve politike dhe fetare.
Në këtë kontekst, zhvillimi i institucioneve sociale islamiste – si shkolla, xhami dhe shoqata – u bë pjesë e realitetit të Gazës në atë kohë.
Disa ish-zyrtarë izraelitë dhe figura publike janë cituar në dokumentarë dhe media ndërkombëtare duke sugjeruar se politikat e asaj periudhe mund të kenë ndikuar në forcimin e lëvizjeve islamiste.
Ndër deklaratat më të përmendura janë:
- pretendime se administrata ushtarake në Gaza ka mbështetur disa struktura fetare me fonde ose lehtësira administrative,
- paralajmërime të brendshme nga disa zyrtarë që politika e “përçarjes” mund të sjellë pasoja afatgjata,
- dhe komente të mëvonshme të ish-zyrtarëve që e përshkruajnë Hamasin si një “pasojë të padëshiruar” të asaj strategjie.
Megjithatë, këto deklarata mbeten të diskutueshme dhe interpretohen në mënyra të ndryshme nga studiues dhe analistë.
Historianët theksojnë se Hamasi nuk mund të shihet si krijim i një aktori të vetëm. Sipas tyre:
- lëvizja u formua nga zhvillime të brendshme palestineze,
- u ndikua nga ideologjia e Vëllazërisë Myslimane,
- dhe u forcua gjatë kushteve të konfliktit dhe okupimit.
Pra, edhe nëse ka pasur ndikime të jashtme, ato nuk e shpjegojnë plotësisht lindjen e Hamasit.
Sipas dokumentarit, një nga ironitë më të mëdha të historisë është fakti se një organizatë që fillimisht mund të jetë toleruar si kundërpeshë politike, më vonë u shndërrua në një nga armiqtë më të ashpër të Izraelit.
Në dekadat që pasuan, Hamasi u përfshi në sulme të shumta ndaj civilëve izraelitë, ndërsa Izraeli u përgjigj me operacione ushtarake, bllokadë dhe luftëra në Gaza.
Debati mbi origjinën e Hamasit mbetet i hapur dhe thellësisht i politizuar. Ajo që për disa është një strategji e gabuar politike me pasoja të paparashikuara, për të tjerë është një thjeshtim i një historie shumë më komplekse rajonale.
E sigurt mbetet vetëm një gjë: konfliktet e Lindjes së Mesme shpesh prodhojnë pasoja afatgjata që tejkalojnë qëllimet fillestare të çdo politike.