Shqipëria pas 36 vitesh tranzicion: Arsimi i dobësuar, meritokracia e përjashtuar dhe drejtësia në provë …
Tre shtyllat kryesore që i kanë munguar Shqipërisë për 36 vite, Arsimi, meritokracia dhe drejtësia
Nga Redi Minga:
Shqipëria nuk vuan vetëm nga krizat politike, ndërrimi i qeverive apo përplasjet mes partive. Problemi më i thellë qëndron te mënyra se si është ndërtuar dhe funksionon shteti shqiptar gjatë 36 viteve të tranzicionit. Arsimi, meritokracia dhe drejtësia përbëjnë tri shtyllat themelore të çdo shoqërie demokratike, por pikërisht këto tri fusha përcaktojnë edhe nëse një vend krijon mundësi për qytetarët apo i shtyn ata drejt zhgënjimit dhe emigrimit.
Ndryshimi i pushtetit nuk është domosdoshmërisht ndryshim i sistemit. Një qeveri mund të zëvendësojë një tjetër, një parti mund të largohet dhe një tjetër të vijë në pushtet, por nëse institucionet vazhdojnë të funksionojnë sipas të njëjtave praktika, qytetari nuk e ndien ndryshimin në jetën e tij.
Pikërisht këtu qëndron thelbi i problemit shqiptar: nuk mjafton të ndryshojnë emrat në krye të institucioneve, nëse nuk ndryshojnë rregullat, përgjegjësia dhe mënyra se si shteti u shërben qytetarëve.
Këto nuk janë thjesht kërkesa politike. Janë themelet pa të cilat asnjë shtet nuk mund të ndërtojë një të ardhme të qëndrueshme.
- Arsimi – themeli i së ardhmes së Shqipërisë
Arsimi është çelësi i zhvillimit të një kombi. Një sistem arsimor cilësor duhet t’u japë të rinjve njohuritë, aftësitë dhe mundësitë për të ndërtuar të ardhmen e tyre brenda vendit.
Shqipëria ka nevojë për shkolla me standarde të larta, mësues të vlerësuar, universitete konkurruese dhe një sistem që përgatit të rinjtë për tregun real të punës.
Kur arsimi nuk u garanton të gjithëve mundësi të barabarta, kur diploma nuk shoqërohet me aftësi të kërkuara dhe kur të rinjtë nuk shohin perspektivë në vendin e tyre, pasojat i paguan e gjithë shoqëria.
Emigrimi i të rinjve dhe largimi i profesionistëve janë sfida serioze për Shqipërinë. Prandaj, investimi në arsim nuk duhet të jetë vetëm një premtim elektoral, por një përparësi kombëtare.
- Meritokracia – fundi i privilegjeve politike
Meritokracia do të thotë që vendet e punës, përgjegjësitë dhe mundësitë të fitohen përmes aftësisë, përgatitjes profesionale, ndershmërisë dhe rezultateve.
Një shtet që funksionon mbi bazën e meritës ka nevojë për institucione ku profesionistët përzgjidhen për atë që dinë dhe për atë që mund të bëjnë, jo për bindjet politike apo lidhjet personale.
Shqipëria ka nevojë për një administratë publike ku një i ri i arsimuar të mos ndihet i detyruar të kërkojë mbështetjen e një partie për të gjetur punë. Ka nevojë për institucione ku konkurrimi të jetë real, kriteret të jenë transparente dhe përgjegjësia të jetë e njëjtë për të gjithë.
Pa meritokraci, humbasin profesionistët, dëmtohen institucionet dhe qytetarët humbasin besimin te shteti.
Një vend nuk mund të ecë përpara kur lidhjet politike vlejnë më shumë se dija, puna dhe aftësia.
- Drejtësia – askush nuk duhet të jetë mbi ligjin
Drejtësia është themeli i besimit të qytetarëve te shteti. Pa një drejtësi të pavarur, të paanshme dhe efikase, as arsimi dhe as meritokracia nuk mund të japin rezultatet që shoqëria pret.
Çdo qytetar duhet të ketë mundësi të kërkojë të drejtën e tij pa u ndier i pafuqishëm përballë pushtetit, parave apo ndikimit politik.
Një sistem drejtësie funksional duhet të garantojë hetime profesionale, gjykime të paanshme, vendime brenda një kohe të arsyeshme dhe zbatim të barabartë të ligjit.
Lufta kundër korrupsionit duhet të jetë konkrete dhe institucionale. Përgjegjësia duhet të përcaktohet mbi bazën e provave dhe ligjit, pavarësisht nëse personi që hetohet është politikan, zyrtar i lartë apo qytetar i zakonshëm.
Kur ligji është i barabartë për të gjithë, qytetari fiton besim te shteti. Kur drejtësia vihet në dyshim, dëmtohet vetë demokracia.
Shqipëria ka nevojë për më shumë se rotacion politik
Ndryshimi i një qeverie me një tjetër nuk mjafton, nëse mënyra e funksionimit të institucioneve mbetet e njëjtë.
Shqipëria ka nevojë për një model të ri zhvillimi, ku arsimi të përgatisë brezat e ardhshëm, meritokracia të hapë dyert për njerëzit e aftë dhe drejtësia të garantojë se askush nuk është mbi ligjin.
Këto tri shtylla janë të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën. Arsimi krijon dijen dhe aftësinë. Meritokracia u jep mundësi njerëzve të aftë të kontribuojnë. Drejtësia garanton rregullat dhe përgjegjësinë që e bëjnë sistemin të funksionojë.
Nuk mund të ndërtohet një shtet modern duke i trajtuar këto çështje si slogane për fushata elektorale. Ato kërkojnë politika afatgjata, institucione të përgjegjshme dhe kontroll të vazhdueshëm nga qytetarët.
Sepse një shtet nuk dështon vetëm kur nuk prodhon mirëqenie. Ai dështon edhe kur qytetarët humbasin besimin sepse puna, talenti dhe ndershmëria janë rruga drejt suksesit.
Këto janë tri shtyllat mbi të cilat duhet të ndërtohet Shqipëria e së ardhmes.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
