Nga Redi Minga:
Pakënaqësia po del nga kutia e votimit dhe po zhvendoset në rrugë. Protestat autonome, krisjet brenda establishmentit, dobësimi i kontrollit mbi narrativën publike dhe tronditja e imazhit ndërkombëtar po krijojnë një situatë të re politike në Shqipëri.
Për herë të parë pas shumë vitesh, një pjesë e konsiderueshme e pakënaqësisë qytetare në Shqipëri po përpiqet të organizohet jashtë strukturave tradicionale partiake.
Kjo është ndoshta një nga zhvillimet më domethënëse të momentit: qytetarë që nuk presin më thjesht zgjedhjet e ardhshme për të shprehur pakënaqësinë, por zgjedhin protestën, organizimin qytetar dhe presionin publik si instrument politik.
Protestat e muajve të fundit kundër projekteve të lidhura me zhvillimin turistik në zonën e Zvërnecit dhe Sazanit, të cilat kanë marrë edhe emërtimin “Revolucioni i Flamingove”, janë përshkruar nga mediat ndërkombëtare si një lëvizje me pjesëmarrje të gjerë dhe me kërkesa që shkojnë përtej çështjes mjedisore.
Kjo tregon se demokracia nuk përfundon në kutinë e votimit.
Përtej demokracisë përfaqësuese ekzistojnë edhe demokracia pjesëmarrëse dhe ajo e drejtpërdrejtë, ku qytetarët organizohen, protestojnë, propozojnë dhe ushtrojnë presion publik pa pritur ciklin e ardhshëm zgjedhor.
Çarja nuk po ndodh vetëm në rrugë
Nëse protesta është shenja më e dukshme e pakënaqësisë, ajo nuk është e vetmja.
Një tjetër zhvillim me rëndësi është fakti se sinjale të çarjes po shfaqen edhe brenda vetë elitës politike.
Për shumë vite, një nga burimet kryesore të forcës së sistemit shqiptar ka qenë kohezioni i elitave politike dhe aftësia e partive të mëdha për të disiplinuar zërat kritikë.
Sot, ky homogjenitet duket më pak i sigurt.
Rasti i deputetes socialiste Marjana Koçeku është një prej shembujve më të fundit. Ajo u largua nga grupi parlamentar i Partisë Socialiste dhe u pozicionua si deputete e pavarur, duke dalë publikisht kundër kryeministrit Edi Rama dhe duke iu drejtuar atij me një letër të hapur në mbështetje të kërkesave të protestuesve.
Edhe deklaratat kritike që shfaqen herë pas here nga figura të mazhorancës, së bashku me ndërhyrjet publike të ish-funksionarëve të lartë, tregojnë se debatet që dikur mund të mbeteshin brenda strukturave partiake po dalin gjithnjë e më shumë në publik.
Nuk do të thotë domosdoshmërisht se kemi një përmbysje të establishmentit. Por është një sinjal se mekanizmi i vjetër i disiplinës politike nuk funksionon më me të njëjtën qetësi.
SPAK dhe frika që ndryshon sjelljen e elitës
Një tjetër faktor që nuk mund të anashkalohet është fuqizimi i hetimeve të SPAK-ut.
Hetimet që kanë prekur biznesmenë, ish-zyrtarë dhe figura politike kanë krijuar një klimë të re në të cilën një pjesë e elitës politike është më e kujdesshme për mënyrën se si vepron dhe çfarë lidhjesh ekspozon.
Edhe çështjet e lidhura me komunikimet e zbardhura nga platformat SKY ECC dhe EncroChat kanë ushqyer hetime të rëndësishme kundër rrjeteve kriminale. SPAK ka deklaruar se të dhënat e SKY ECC janë përdorur në procedime penale, ndërsa në raste të caktuara materialet kanë ekspozuar lidhje mes rrjeteve kriminale dhe aktorëve të tjerë.
Kjo nuk do të thotë se çdo emër që përmendet në një dosje është fajtor. Përgjegjësia penale përcaktohet vetëm nga institucionet e drejtësisë.
Por politikisht, efekti është i qartë: kur rritet rreziku i hetimit, zvogëlohet hapësira për vetëbesimin e pakufishëm të pushtetit.
Dhe kjo mund të ndikojë edhe mbi kohezionin e elitës.
Çarja mediatike: kur qytetari nuk pranon më vetëm një version të realitetit
Në planin politik duhet parë edhe një tjetër çarje: ajo e kontrollit mbi narrativën publike.
Për vite, kontrolli i një pjese të madhe të medias nga interesa të fuqishme ekonomike dhe politike ka shërbyer si një mekanizëm për të menaxhuar pakënaqësinë shoqërore.
Një pushtet i konsoliduar nuk ka nevojë vetëm të kontrollojë institucionet. Ai duhet gjithashtu të jetë në gjendje të përcaktojë se çfarë diskutohet, si diskutohet dhe cili version i realitetit bëhet dominant.
Por ky mekanizëm po përballet me një sfidë të re.
Mediat alternative, platformat online, rrjetet sociale dhe mediat ndërkombëtare e kanë bërë shumë më të vështirë monopolizimin e informacionit.
Protestat e fundit janë një shembull konkret. Ato nuk u zhvilluan vetëm përmes kanaleve tradicionale politike. Pamjet, mesazhet dhe informacionet qarkulluan në rrjete sociale dhe më pas u reflektuan edhe në mediat ndërkombëtare.
Associated Press raportoi se protestat kundër projektit të lidhur me Jared Kushner dhe Ivanka Trump u shndërruan në tubime të përditshme në Tiranë dhe morën një dimension më të gjerë politik.
Kur një ngjarje shqiptare bëhet njëkohësisht lajm në Tiranë, Bruksel, Londër, Paris apo Uashington, bëhet shumë më e vështirë që ajo të kontrollohet vetëm përmes narrativës së një partie apo qeverie.
Çarja e reputacionit ndërkombëtar
Për shumë vite, një pjesë e rëndësishme e legjitimitetit politik të qeverisë shqiptare është ndërtuar jo vetëm mbi zgjedhjet, por edhe mbi marrëdhënien me partnerët ndërkombëtarë.
Edi Rama është paraqitur për një kohë të gjatë si një nga figurat që mishëronte orientimin europian dhe modernizimin e Shqipërisë.
Por sot tabloja është më komplekse.
SPAK-u, hetimet që lidhen me krimin e organizuar, çështjet e pronësisë dhe transparencës rreth projekteve të mëdha turistike dhe vëmendja në rritje e mediave ndërkombëtare kanë krijuar një debat që nuk mund të reduktohet më vetëm në narrativën e “Shqipërisë europiane”.
Projekti i zhvillimit turistik në zonën e Sazanit dhe Zvërnecit, i lidhur me Jared Kushner dhe Ivanka Trump, është bërë një prej shembujve më të dukshëm. Qeveria e paraqet projektin si investim transformues për turizmin dhe ekonominë, ndërsa kundërshtarët ngrenë shqetësime për mjedisin, transparencën, pronësinë dhe ndikimin politik.
Madje çështja ka tërhequr edhe vëmendjen e mediave të mëdha ndërkombëtare dhe është shoqëruar me hetime antikorrupsion.
Kjo e ndryshon edhe mënyrën se si Shqipëria perceptohet jashtë saj.
Nga “lideri i së ardhmes” te pyetjet e vështira
Ndoshta ndryshimi më i rëndësishëm nuk është se cili politikan po fiton apo po humbet pikë.
Ndryshimi është se pyetjet kanë ndryshuar.
Dikur pyetja kryesore ishte se sa shpejt Shqipëria do të afrohej me Bashkimin Europian.
Sot, krahas kësaj pyetjeje, gjithnjë e më shpesh shtrohen edhe të tjera:
Sa e pavarur është demokracia shqiptare?
Sa efektive janë institucionet?
Sa i madh është ndikimi i interesave private mbi vendimmarrjen publike?
A janë zgjedhjet të mjaftueshme për të garantuar demokracinë?
Dhe, mbi të gjitha, a mund të vazhdojë një sistem politik të mbështetet vetëm mbi dy kampe që ndërrojnë rolet, por jo domosdoshmërisht modelin?
A po lind një alternativë jashtë partive?
Kjo është pyetja më e madhe.
Protestat autonome nuk janë ende një alternativë politike e organizuar. As pakënaqësia brenda partive nuk është domosdoshmërisht një revolucion institucional.
Por së bashku ato tregojnë një gjë: qytetari shqiptar po kërkon gjithnjë e më shumë të jetë subjekt i politikës dhe jo thjesht spektator i saj.
Nëse kjo energji qytetare do të arrijë të ruajë autonominë nga partitë tradicionale, të ndërtojë organizim të qëndrueshëm dhe të prodhojë alternativa konkrete, atëherë mund të kemi një ndryshim real në mënyrën se si funksionon politika shqiptare.
Nëse, përkundrazi, ajo do të përthithet nga njëra prej dy forcave tradicionale ose do të përdoret si mekanizëm për të prodhuar një tjetër figurë politike, atëherë sistemi mund të ndryshojë vetëm fasadën.
Në fund, dilema është e thjeshtë:
A do të kemi një politikë të re, apo vetëm politikanë të rinj brenda të njëjtit sistem?
Sepse ndryshimi i vërtetë nuk matet me numrin e fytyrave të reja në parlament.
Matet me atë se sa shumë pushtet i rikthehet qytetarit.
Dhe pikërisht kjo është ajo që po vihet në provë në Shqipëri sot.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
