Nga Redaksia – Prej më shumë se dy dekadash, buxheti i shtetit shqiptar është përballur me kosto të konsiderueshme nga humbjet në gjykatat ndërkombëtare të arbitrazhit. Këto pagesa janë mbuluar nga taksat e qytetarëve, ndërsa përgjegjësit politikë rrallëherë kanë mbajtur përgjegjësi personale për vendimet e marra.
Një nga rastet e para që konsiderohet si pikënisje e këtij fenomeni lidhet me vitin 2003, kur qeveria e drejtuar nga Fatos Nano nënshkroi një kontratë me kompaninë amerikane General Electric për ndërtimin e linjës hekurudhore Tiranë–Durrës, projekt i njohur edhe si “treni elektrik”.
Pas ndryshimit të pushtetit në vitin 2005, qeveria e drejtuar nga Sali Berisha vendosi ta ndërpresë në mënyrë të njëanshme këtë kontratë. Vendimi u kontestua në arbitrazh dhe në vitin 2007, Gjykata e Romës e shpalli shtetin shqiptar përgjegjës për prishjen e kontratës, duke e dënuar me rreth 20 milionë dollarë dëmshpërblim.
Edhe pse pagesa nuk u realizua menjëherë nga thesari i shtetit, kompania amerikane ndërmori procedura për ekzekutimin e vendimit, duke sekuestruar të ardhurat që Shqipëria përfitonte nga Eurocontrol, organizata evropiane e monitorimit të trafikut ajror.
Por lista e arbitrazheve nuk përfundon këtu. Një nga çështjet më të njohura është ajo e sipërmarrësit italian Francesco Becchetti, pronar i televizionit Agon Channel. Sipas pretendimeve të tij, ai u përball me masa të ndërmarra nga qeveria shqiptare pas vitit 2013, të cilat ai i konsideroi si shkelje të të drejtave të investitorit. Në një procedurë arbitrazhi ndërkombëtar, Shqipëria u dënua të paguante një dëmshpërblim prej rreth 110 milionë eurosh.
Në janar të këtij viti, Becchetti dhe bashkëpunëtorët e tij iu drejtuan sërish Gjykatës së Arbitrazhit me një kërkesë të re, duke pretenduar se qeveria shqiptare nuk ka përmbushur detyrimet që burojnë nga Traktati Itali–Shqipëri për Mbrojtjen e Investimeve i vitit 1991, nuk ka zbatuar vendimin e arbitrazhit të ICSID (ARB 15/28) dhe nuk ka respektuar detyrimet që rrjedhin nga Konventa e Arbitrazhit.
Sipas raportimeve publike mbi këtë çështje, nëse pretendimet e paraqitura pranohen, Shqipëria mund të përballet me një tjetër faturë shumë të lartë, e cila është raportuar se mund të kalojë 300 milionë euro. Vendimi përfundimtar për këtë procedurë mbetet në kompetencën e arbitrazhit ndërkombëtar.
Sipas Fatos Lazimit, ish-anëtar i Gjykatës së Arbitrazhit pranë ICC Paris, shumë prej këtyre humbjeve lidhen me mënyrën sesi shteti shqiptar ka administruar kontratat me investitorët e huaj.
“Kjo mënyrë sjelljeje e shtetit, duke zgjidhur kontrata pa një vlerësim të specializuar juridik, ka qenë burim konfliktesh dhe është shfrytëzuar nga operatorët e huaj për të fituar në arbitrazh.”
Në të njëjtën linjë është shprehur edhe Ledina Mandia, ish-Avokate e Përgjithshme e Shtetit, e cila ka theksuar se vendimet e arbitrazhit ndërkombëtar mund të ekzekutohen edhe jashtë territorit shqiptar.
“Investitorët shpesh preferojnë arbitrazhin ndërkombëtar, pasi vendimet mund të njihen dhe të ekzekutohen në vende të Bashkimit Europian, ku mund të gjenden asete ose llogari bankare të Republikës së Shqipërisë.”
Nga rasti i kontratës së trenit elektrik deri te çështja Becchetti dhe arbitrazhe të tjera ndërkombëtare, Shqipëria ka paguar ose rrezikon të paguajë qindra miliona euro nga fondet publike. Këto para dalin nga buxheti i shtetit, pra nga taksat e qytetarëve shqiptarë.
Pavarësisht se në pushtet kanë alternuar qeveri të drejtuara nga Partia Socialiste dhe Partia Demokratike, pasojat financiare të vendimeve të gabuara kontraktore dhe administrative kanë rënduar mbi qytetarët. Debati mbetet i hapur nëse duhet të forcohen mekanizmat e përgjegjësisë, në mënyrë që kostot e vendimeve të paligjshme ose të gabuara të mos bien gjithmonë mbi taksapaguesit shqiptarë.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
