Nga Redaksia – Marrëveshje e promovuar si “historike” nga qeveria e Rilindjes po ngre pikëpyetje serioze mbi transparencën dhe përfituesit realë. Ndërsa kryeministri Edi Rama e paraqeti projektin e gazit si një investim strategjik amerikan me vlerë miliarda dollarë, analiza e detajeve tregon një realitet më kompleks dhe shumë më pak spektakolar.
Marrëveshja që u paraqit si sukses i madh diplomatik dhe ekonomik, në thelb rezulton të jetë e lidhur me kompani greke. Në qendër të saj qëndron grupi AKTOR, i përfaqësuar nga drejtuesi Alexander Exarchus.
Nga pala shqiptare, procesi është menaxhuar nga institucione shtetërore si ALBGAZ dhe zyrtarë të qeverisë. Ndërkohë, prania e ambasadores amerikane në Greqi, Kimberly Guilfoyle, është përdorur si element simbolik për t’i dhënë marrëveshjes një “vulë amerikane”, pavarësisht mungesës së një kompanie amerikane si investitor direkt në Shqipëri.
Një nga pyetjet më të forta që lind është: nëse bëhet fjalë për investim amerikan, pse nuk ka një rol të qartë dhe publik të Ambasadës së SHBA në Tiranë?
Në marrëveshje nuk evidentohet:
- pjesëmarrje direkte e një kompanie prodhuese amerikane
- investim kapitali nga SHBA në territorin shqiptar
- deklarim zyrtar i projektit si prioritet strategjik nga Uashingtoni
Kjo ka ngritur dyshime se emri i SHBA përdoret më shumë si element besueshmërie sesa si aktor real ekonomik.
Në qendër të skemës qëndron kompania Atlantic-See LNG Trade, e përbërë nga:
- 60% AKTOR
- 40% DEPA
Kjo kompani nuk prodhon gaz, por vepron si ndërmjetëse:
- blen gaz të lëngshëm (LNG) në tregjet ndërkombëtare, përfshirë SHBA
- e rishit atë në Shqipëri me marzh fitimi
Në praktikë, kjo do të thotë:
- Shqipëria nuk blen direkt nga prodhuesi
- paguan kosto shtesë për ndërmjetësimin
- lidhet për një periudhë të gjatë me një zinxhir furnizimi të kontrolluar nga kompani greke
Një element tjetër kritik është varësia afatgjatë. Nëse kontrata parashikon furnizim për dekada:
- Shqipëria mund të mbetet e lidhur me të njëjtin kanal furnizimi
- konkurrenca në treg zvogëlohet
- çmimet ndikohen nga ndërmjetësit, jo nga tregu i lirë
Kjo bie në kontrast me narrativën e “pavarësisë energjetike”, e cila në këtë rast duket më shumë si zhvendosje varësie sesa eliminim i saj.
Një nga problemet më serioze mbetet mungesa e informacionit publik mbi:
- formulën e çmimit të gazit
- detyrimet financiare afatgjata të shtetit shqiptar
- garancitë që mbrojnë konsumatorin
Ministrja Belinda Balluku është shfaqur si negociatorja kryesore, por detajet konkrete të marrëveshjes nuk janë bërë plotësisht publike. Kjo krijon një hendek të madh mes propagandës dhe realitetit kontraktual.
Marrëveshja e prezantuar si “investim amerikan” rezulton të jetë, në thelb, një skemë tregtare ku:
- gazi mund të ketë origjinë nga tregu amerikan
- ndërmjetësimi kryhet nga kompani greke
- Shqipëria mbetet blerësi final që përballon kostot
Në mungesë të transparencës dhe pjesëmarrjes direkte të kapitalit amerikan, përdorimi i “vulosjes amerikane” duket më shumë si një instrument komunikimi politik sesa një realitet ekonomik i mirëfilltë.