Nga Taulant Muka:
Një nga debatet më të mprehta intelektuale të kohëve të fundit në Shqipëri lidhet me mënyrën se si figura historike dhe autorë bashkëkohorë ndërtojnë narrativa që shpesh bien ndesh me faktet.
Në këtë kontekst, Taulant Muka ngre një krahasim provokues mes mënyrës se si Lea Ypi paraqet Enver Hoxhën në librin e saj dhe rolit që ajo ka pasur në sistemin e akreditimeve universitare: një model ku narrativa fiton ndaj verifikimit të realitetit.
Enver Hoxha “student” në Paris – një mit i ricikluar
Në librin e saj “Të poshtëruar” (Indignity), Lea Ypi e përshkruan Enver Hoxhën e ri si një “student” të interesuar për debatet intelektuale në Paris. Ky portret mbështetet në rrëfime të gjyshit të saj, i cili ka studiuar në Paris — por të cilin vetë autorja nuk e ka njohur kurrë.
Faktet historike, megjithatë, janë të dokumentuara dhe nuk lënë vend për interpretim:
Enver Hoxha i ndërpreu studimet pas vetëm një viti në Montpellier, pa marrë asnjë diplomë universitare.
Kjo vërtetohet nga arkivat, biografitë e pavarura dhe dokumentacioni akademik, të cilat bien ndesh me narrativën “intelektuale” të paraqitur në libër.
Harresë naive apo zgjedhje e qëllimshme?
Sipas Mukës, kjo “harresë” faktike nuk është aspak neutrale. Paraqitja e Hoxhës si intelektual pa bazë akademike nuk ndihmon për të kuptuar realisht karakterin dhe tiparet e tij, por synon ta humanizojë figurën e diktatorit përmes një imazhi akademik të pabazuar, sidomos në fazën para se të merrte pushtetin.
Ironikisht, shpjegimi i personalitetit të Hoxhës do të ishte shumë më i plotë po të pranohej realiteti: një individ pa përfundim studimesh, me ambicie ideologjike dhe etje për pushtet — tipare që nuk lindën vetëm kur u bë diktator.
Një model i njohur edhe në demokraci
Muka thekson se ky model nuk i përket vetëm së shkuarës totalitare. Ai shfaqet çdo ditë edhe në demokraci: politikanë dhe figura publike që pretendojnë diploma që nuk i kanë, duke u shitur si “intelektualë”, ndërkohë që faktet nuk i mbështesin këto pretendime.
Ky mentalitet, sipas tij, është i rrezikshëm sepse krijon iluzion autoriteti dhe legjitimiteti përmes titujve të rremë, jo përmes meritës reale.
Nga libri te akreditimet universitare
Kritika bëhet edhe më e fortë kur Muka ndërlidh këtë narrativë me rolin e Lea Ypit në Bordin e Akreditimit Universitar. Sipas tij, i njëjti stil shfaqet edhe aty: tituj akademikë pa publikime reale, ku “çfarë shkruhet në CV” merr përparësi ndaj verifikimit të fakteve dhe standardeve akademike.
Në këtë logjikë, narrativa bëhet më e rëndësishme se realiteti, ndërsa kontrolli i cilësisë degradohet në formalitet.
Narrativa apo e vërteta?
Në një Shqipëri ku mitet e Enver Hoxhës ende ringjallen herë pas here dhe ngjallin nostalgji apo “shpresë” tek disa shtresa, kjo qasje ngre pyetje serioze:
- Kush mban përgjegjësi për deformimin e historisë?
- Çfarë mesazhi u përcillet të rinjve kur titujt dhe mitet vlejnë më shumë se faktet?
- A po krijojmë një elitë të re mbi të njëjtat themele të rreme të së kaluarës?
Kur narrativa zë vendin e realitetit, shoqëria rrezikon të përsërisë gabimet e historisë — këtë herë nën petkun e akademisë dhe demokracisë.
