Nga Redaksia – Në Shqipërinë e Edi Ramës, duket se nuk mjafton që qytetari të paguajë taksat, faturat, kreditë dhe detyrimet e tij.
Tani po vjen edhe një tjetër hallkë e sistemit të kontrollit financiar: Byrotë e Kreditit, struktura private që synohet të mbledhin dhe përpunojnë informacion mbi historikun financiar të qytetarëve dhe bizneseve.
Dhe pyetja që duhet të bëjë çdo shqiptar është e thjeshtë:
Sa larg do të shkojë ky kontroll mbi jetën financiare të qytetarit?
Sipas projektligjit të propozuar, Byrotë e Kreditit do të jenë shoqëri aksionere private dhe do të mund të mbledhin të dhëna që shkojnë përtej kredive bankare. Në panoramën e parashikuar përfshihen edhe të dhëna nga institucionet e pagesave, mikrofinanca, detyrimet tatimore dhe shërbimet utilitare.
Pra, historia financiare e shqiptarit mund të bëhet një dosje gjithnjë e më e gjerë.
Nuk mjafton më banka. Duan të dinë gjithçka?
Deri tani, kur një qytetar kërkonte kredi, bankat mbështeteshin kryesisht te informacioni i regjistrit të kredive të administruar nga Banka e Shqipërisë.
Por skema e re premton një panoramë shumë më të gjerë.
Kredi. Borxhe. Detyrime tatimore. Mikrofinancë. Pagesa shërbimesh. Historik financiar.
Dhe e gjithë kjo nuk do të qëndrojë thjesht në një sirtar.
Informacioni do të përpunohet dhe do të përdoret për krijimin e raporteve kreditore, të cilat mund t’u ofrohen institucioneve që kanë interes të vlerësojnë aftësinë dhe sjelljen financiare të një individi apo biznesi.
Me fjalë të thjeshta:
Nëse nesër shkon në bankë për të kërkuar një kredi, dikush do të ketë mundësinë të shohë shumë më tepër se sa kredinë tënde të fundit.
Po kush e kontrollon kontrolluesin?
Këtu qëndron pyetja më e madhe.
Sepse kur informacioni financiar i miliona qytetarëve grumbullohet në sisteme të centralizuara dhe përpunohet nga struktura private, çështja nuk është vetëm nëse sistemi funksionon.
Çështja është:
Kush e administron? Kush e kontrollon? Kush e sheh? Kush e ruan? Për sa kohë ruhet? Dhe çfarë ndodh nëse informacioni është i gabuar?
Një gabim në një faturë, një detyrim i kontestuar, një borxh i paguar që nuk është reflektuar apo një të dhënë e pasaktë mund të kthehet në problem real për një qytetar që kërkon financim.
Prandaj transparenca dhe mbrojtja e të dhënave nuk janë luks.
Janë detyrim.
Qeveria e quan modernizim. Qytetari ka të drejtë ta pyesë: modernizim për kë?
Qeveria dhe institucionet mund ta paraqesin këtë sistem si një mënyrë për të përmirësuar aksesin në kredi dhe për t’i dhënë bankave më shumë informacion mbi riskun financiar.
Dhe në teori, një sistem më i mirë informacioni mund të ketë edhe përfitime.
Por shqiptari ka të drejtë të jetë skeptik.
Sepse kur çdo detyrim fillon të lidhet me një profil financiar gjithnjë e më të detajuar, kufiri mes vlerësimit të riskut dhe mbikëqyrjes së vazhdueshme të qytetarit duhet të jetë i qartë.
Dhe ky kufi nuk duhet të vendoset me arrogancë administrative.
Duhet të vendoset me ligj, transparencë dhe garanci reale.
Sot është kredia. Nesër çfarë do të jetë?
Kjo është pyetja që duhet bërë.
Nëse sistemi zgjerohet vazhdimisht, sa të dhëna të tjera do të përfshihen nesër në profilin financiar të një shqiptari?
A do të mjaftojnë detyrimet financiare?
Apo do të vijë dita kur çdo aspekt ekonomik i jetës së qytetarit të kthehet në një pikë në një databazë?
Sepse qytetari nuk është numër.
Biznesi nuk është thjesht një profil risku.
Dhe shteti nuk mund të kërkojë gjithmonë më shumë informacion pa dhënë njëkohësisht më shumë garanci.
Kujdes: “Byro Krediti” nuk duhet të kthehet në “Byro Kontrolli”
Ky është thelbi i debatit.
Nëse qëllimi është që bankat të kenë informacion më të mirë për dhënien e kredive, atëherë le të thuhet qartë.
Por nëse ndërtohet një sistem ku të dhënat financiare të shqiptarëve grumbullohen gjithnjë e më shumë dhe shpërndahen te aktorë privatë, atëherë qytetarët duhet të dinë saktësisht:
Çfarë mblidhet?
Kush e merr?
Për çfarë përdoret?
Kush mban përgjegjësi?
Si korrigjohet një informacion i gabuar?
Dhe si mbrohet shqiptari nga abuzimi me të dhënat e tij?
Këto nuk janë pyetje opozitare.
Janë pyetje normale të një shoqërie që pretendon se respekton qytetarin.
Rama nuk heq dorë nga kontrolli
Pas viteve të fiskalizimit, dixhitalizimit dhe zgjerimit të databazave shtetërore, çdo nismë e re që prek të dhënat financiare të qytetarëve duhet parë me lupë.
Jo sepse çdo reformë është domosdoshmërisht e keqe.
Por sepse pushteti duhet kontrolluar pikërisht atëherë kur kërkon të kontrollojë më shumë.
Shqiptari nuk ka nevojë për një shtet që di gjithçka për të.
Ka nevojë për një shtet që:
mbron, garanton, drejtëson dhe respekton.
Prandaj, nëse qeveria kërkon të krijojë një sistem të ri të Byrove të Kreditit, le t’u japë shqiptarëve përgjigje të plota dhe jo vetëm slogane për “modernizim”.
Sepse pyetja nuk është nëse teknologjia mund të mbledhë të dhëna.
Pyetja është kush do të ketë fuqinë mbi ato të dhëna.
Dhe mbi të gjitha:
Kush do ta mbrojë qytetarin kur kontrolluesi të gabojë?
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar PatriotikMedia.al
