Nga Redaksia:
Në arkivat historike shqiptare gjendet një dokument i rrallë i vitit 1935, i cili dëshmon se në prag të trazirave të mëdha europiane po diskutoheshin plane për vendosjen e emigrantëve hebrenj nga Gjermania në vende të ndryshme të kontinentit, përfshirë edhe Shqipërinë.
Dokumenti është një raport diplomatik i Konsullatës Mbretërore të Shqipërisë në Vjenë, me numër protokolli 188/II, drejtuar Ministrisë Mbretërore të Punëve të Jashtme në Tiranë.
Tema e raportit është e qartë:
“Mbi kolonizimin e Shqipnisë me emigranta izraelitë nga Gjermanija.”
Ky dokument tregon se çështja ishte diskutuar në qarqe ndërkombëtare në një kohë kur Europa po hynte në një periudhë tensioni të madh politik dhe shoqëror.
Projekti i diskutuar në qarqet ndërkombëtare
Sipas raportit diplomatik, një komitet qendror i emigrantëve hebrenj në Londër po përpiqej të gjente vende ku mund të vendoseshin hebrenjtë që po largoheshin nga Gjermania pas ardhjes në pushtet të regjimit nazist.
Në letër thuhet se po shqyrtohej mundësia që disa mijëra emigrantë hebrenj të vendoseshin në territorin e Shqipërisë, kryesisht si tregtarë dhe industrialistë.
Raporti përmend gjithashtu se në disa raste qeveria gjermane lejonte emigrantët të merrnin me vete një pjesë të pasurisë së tyre, për ta përdorur në vendin ku do të vendoseshin.
Kjo tregon se në atë periudhë ekzistonin përpjekje për të gjetur territore ku mund të strehoheshin komunitete të tëra emigrantësh.
Reagimi i diplomacisë shqiptare
Autori i raportit diplomatik shpreh një qëndrim kritik ndaj kësaj ideje dhe paralajmëron për pasojat që, sipas tij, mund të kishte një vendosje e tillë në Shqipëri.
Në dokument shkruhet:
“Na jemi fare kundra invazionit të Shqipnisë prej izraelitëve gjermanë, për arsye se shqiptari tue mos pasë deri sot në vend të tij izraelitë, asht prej natyre antisemit dhe nuk do që t’i vijë çifuti e t’ja marrë prej goje kafshatën e bukës.”
Më tej raporti shton se, edhe pse emigrantët mund të sillnin pasuri dhe kapital, kjo sipas diplomatit mund të kishte ndikime negative për vendin.
“Shqipëria nuk mund të bëhet Palestinë e dytë”
Në fund të dokumentit gjendet një frazë që sot tingëllon si një paralajmërim i fortë i kohës.
Diplomati shqiptar shkruan:
“Historija na tregon se ai vend qi hyn nën influencë çifute demoralizohet dhe fiket me kohë. Nuk mund të bahet pra Shqipnija Palestinë e dytë për elementin izraelit.”
Kjo fjali pasqyron frikën e diplomatit se një vendosje e madhe emigrantësh mund të ndryshonte balancat ekonomike dhe shoqërore të vendit.
Një projekt që nuk u realizua
Megjithëse dokumenti tregon se ide të tilla janë diskutuar në vitet ’30, nuk ekzistojnë prova historike që një plan i tillë të jetë zbatuar ndonjëherë në Shqipëri.
Historia mori një drejtim krejt tjetër gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur Shqipëria u bë një nga vendet e rralla në Europë ku shumë hebrenj gjetën strehë dhe mbrojtje nga persekutimi nazist.
Megjithatë, dokumenti i vitit 1935 mbetet një dëshmi interesante arkivore që tregon debatet dhe shqetësimet e diplomacisë shqiptare në një periudhë të trazuar të historisë europiane.
Nga arkivat e vitit 1935 tek ministrat e qeverisë Rama 4
Ky dokument arkivor i vitit 1935, nga Konsullata Mbretërore e Shqipërisë në Vjenë, rikthen në vëmendje shqetësimin historik të diplomacisë shqiptare për ndikimet e Izraelit në vend. Në atë kohë, ishte diskutuar mundësia e vendosjes së emigrantëve Hebrenj nga Gjermania, një plan që nuk u realizua kurrë.
Megjithatë, sot, disa analistë të politikës shqiptare paralelizojnë situatën historike me zhvillimet e fundit në qeverinë e kryeministrit Edi Rama.
Emërimet e fundit në kabinet, sipas kritikëve, tregojnë një orientim që duket i lidhur me rrjete dhe interes të huaj, duke ngjallur pyetje mbi autonomi politike dhe sovranitetin kombëtar. Për disa, struktura e re e qeverisë duket se i afrohet axhendave Izraelite me influencë globale, duke përfshirë edhe George Soros.
Ky debat ka ndezur opinionin publik: disa e shohin këtë si bashkëpunim të domosdoshëm në një botë globalizimi, ndërsa të tjerë paralajmërojnë për rrezikun që Shqipëria të humbasë kontrollin mbi vendimmarrjen e saj.
Historia e vitit 1935 na kujton se ndikimet e huaja dhe ruajtja e ekuilibrit kombëtar kanë qenë gjithmonë çështje të ndjeshme për Shqipërinë, dhe sot debati mbi drejtimin e vendit vazhdon të jetë më aktual se kurrë.