Nga Redaksia:
Në emër të “rijetëzimit” dhe të një projekti të quajtur TID, qeveria po shtyn përpara një plan që po trondit zemrën e Durrës-it historik. Kryeministri Rama, në podcastin “Flasim”, deklaroi prerë se projekti do të realizohet, pavarësisht protestave të forta të banorëve që preken drejtpërdrejt nga shpronësimet.
Por pyetja që shtrohet sot është e thjeshtë dhe therëse:
A po sakrifikohen qytetarët për një projekt që i shërben më shumë karrierës politike sesa trashëgimisë kombëtare?
Zemra historike apo zemra e interesave?
Zona Arkeologjike A e Durrësit përfshin monumente madhore si:
- Amfiteatri Romak i Durrësit
- Forumi Bizantin i Durrësit
- Termat Romake të Durrësit
Askush nuk e vë në diskutim rëndësinë e tyre historike. Ato janë pjesë e identitetit tonë europian dhe mesdhetar. Por ajo që po vihet në diskutim është mënyra dhe çmimi njerëzor i këtij projekti.
Rama argumentoi se ligji për trashëgiminë kulturore e detyron shtetin të ndërhyjë kundër degradimit dhe ndërtimeve informale. Ai thotë se zona është “pronë e thesarit kombëtar” dhe madje e lidh projektin me ambicien për futjen në listën e UNESCO.
Por banorët pyesin:
A është trashëgimia kombëtare kundër qytetarit shqiptar?
A mund të mbrohet historia duke dëbuar ata që kanë jetuar aty prej dekadash?
Shpronësimi si “detyrim”?
Rama përmendi shembuj ndërkombëtarë si Roma dhe Athina, ku janë bërë shpronësime për të nxjerrë në pah monumente si Forumet Imperiale apo zona përreth Akropolit.
Por krahasimi ka një dallim thelbësor:
Në ato vende, qytetarët u trajtuan me standarde europiane kompensimi, transparence dhe konsensusi publik.
Në Shqipëri, përvoja e shpronësimeve ka lënë plagë të thella, me dëmshpërblime të diskutueshme dhe mungesë besimi ndaj institucioneve.
Projekt strategjik apo projekt karrigeje për pushtet absolut
Qeveria e quan TID një projekt strategjik për “Shqipërinë Europiane” dhe për turizmin mesdhetar. Por kundërshtarët e shohin si një tjetër operacion betonizimi dhe transformimi urban, ku qytetari i thjeshtë mbetet hallka më e dobët.
Në një vend ku pronësia ka qenë historikisht e dhunuar nga regjimet, fjala “shpronësim” nuk është thjesht term ligjor – është traumë kolektive.
A është e drejtë që, në emër të një ambicieje ndërkombëtare, të sakrifikohen familje që kanë jetuar brez pas brezi në atë zonë?
A po përdoret trashëgimia si justifikim për një ndërhyrje që ka më shumë nuanca politike sesa kulturore?
Durrësi nuk është thjesht hartë arkeologjike
Durrës është qytet i gjallë, jo muze i ngrirë. Është port, histori, familje, sakrifica dhe kujtesë. Trashëgimia nuk është vetëm guri antik – është edhe jeta që rreh mbi të.
Nëse projekti do të realizohet, ai do bëhet pa transparencë të plotë, pa dëmshpërblime dhe pa dialog të vërtetë me qytetarët.
Sepse historia nuk ndërtohet duke rrënuar historinë e popullit.